De huizen van Geraardsbergen

05/08/2026

𝐀𝐈 𝐬𝐚𝐠𝐚 - 𝐯𝐞𝐫𝐯𝐨𝐥𝐠

Eerlijk gezegd, ik sta perplex! 😲😲😲

Gisteren beweerde Gemini nog bij hoog en bij laag dat Pieter van Waesberghe burgemeester van Geraardsbergen is geweest.

Na de publicatie van mijn blog artikeltje is ie 180° van gedacht veranderd! 🤩🤩🤩

05/08/2026

Om even mijn zinnen te verzetten van het slopende transcriptie- en registratiewerk, heb ik mijn eerste blog artikel geschreven over Pieter van Waesberghe.

Ingemetst in de noordelijke muur van de Sint-Bartholomeuskerk bevindt zich de grafsteen van Pieter van Waesberghe en zijn echtgenote Johanna van den Eechaute. Op wonderlijke wijze is de grafsteen niet verloren gegaan bij het opruimen van de begraafplaatsen in en nabij de kerken onder het bestuur van...

03/08/2026

𝗨𝗽𝗱𝗮𝘁𝗲 𝟯: 𝗔𝗜, 𝘄𝗵𝗮𝘁 𝗲𝗹𝘀𝗲?

Enkele maanden terug heb ik de website opengezet voor zoekrobotten, nochtans in het besef dat de inhoud nog zeer volatiel is. Het risico bestaat dus dat de zoekrobot een url (linkadres) registreert die niet langer bestaat.

Aangezien de website ondertussen zo'n 4000 bronfragmenten, 4000 personen en 630 plaatsen bevat, geb***t de verwerking door de zoekrobotten gefaseerd. Google heeft inmiddels zo'n 3000 items geïndexeerd.

De informatie, gelezen door de zoekrobotten, wordt vandaag de dag direct doorgesluisd naar de AI modellen. Voor Google is dit het Gemini model, waarvan een lichtere versie ingebouwd zit in de Google zoekpagina.

Maar het betekent dus dat 𝙃𝙂𝙞𝙨.𝙗𝙚 vanaf nu meer en meer zal bijdragen aan het "collectief geheugen" van Geraardsbergen. En hopelijk een aantal misvattingen uit het verleden rechtzetten.

Want dat is de keerzijde, de AI modellen worden gevoed met niet gefilterde informatie, die soms achterhaald of gewoon fout is. De vraag is dan in welke mate het model bij machte is om foute van correcte informatie te onderscheiden.

Ik heb momenteel zo'n test case: een persoon, waarvan het Gemini model beweert dat hij burgemeester van Geraardsbergen was, terwijl ik 100% zeker weet dat dit niet correct is.

Historische kritiek is tweeledig:
1. Herkennen van een factuele fout of foute hypothese
2. Onderzoeken hoe de fout tot stand kwam.

Van de foute burgemeester heb ik ondertussen kunnen achterhalen welke website aan de bron ligt. Het experiment dat ik nu ga voeren is: correcte informatie aanbieden op 𝙃𝙂𝙞𝙨.𝙗𝙚 en zien hoe lang het duurt voor het Gemini model van mening verandert.

Besluit: ik ben zeker niet onverdeeld gelukkig met AI, maar besef wel dat het in de juiste omstandigheden voordelen kan bieden en dat we nu eenmaal zullen moeten leren omgaan met het gegeven.

Wel is het me duidelijk dat heemkundige kringen die uitsluitend publiceren via hun papieren tijdschrift, het risico lopen totaal irrelevant te worden. Ik heb destijds een groot deel van de artikels van Gerardimontium op het web gezet, en het doet me plezier om te zien hoe de AI modellen deze info oppikken.

Uiteindelijk wil elke auteur/vorser een zo groot mogelijk publiek bereiken en wegen op de historische beeldvorming...

03/08/2026

𝗨𝗽𝗱𝗮𝘁𝗲 𝟮: 𝗚𝗲𝗻𝗲𝗮𝗹𝗼𝗴𝗶𝗲

Naast het historisch-geografische onderzoek, begin ik ondertussen ook meer tijd te besteden aan de personen.
Er zijn inmiddels 4000 personen geregistreerd, maar ongetwijfeld zouden het er in werkelijkheid veel meer moeten zijn. Veel personen met een identieke naam zijn voorlopig onder hetzelfde record ondergebracht. Het ontdubbelen van deze personen is een moeilijk werk en dikwijls vatbaar voor interpretatie.

Enkele zaken om af te wegen:
➡️ Dateren de bronvermeldingen uit dezelfde periode?
➡️ Heeft de persoon bezittingen in dezelfde buurt?
➡️ Wordt er een familieband vermeld in de bron (vader-zoon) ?

Voor de 17de-18de eeuw ga ik ook meer en meer te rade bij genealogische websites. Maar er zijn toch nog veel blinde vlekken in Geraardsbergen. Veel (belangrijke) families zijn nog niet in kaart gebracht. Anderzijds zal de HGis website op haar b***t een bijdrage leveren aan de familiekunde.

Andere publicaties helpen ook, in het bijzonder die van Gerardimontium. De dorst van Geeraard, De Penningkohieren, enz.

En ik moet ook nog systematisch door de stadsrekeningen gaan. Je vindt hier aanwijzingen wanneer personen overleden (belangrijk voor de periode vóór de parochieregisters) en wat hun activiteiten waren.
Stadsrekening analyse is echter bijzonder tijdsrovend. Hopelijk zijn er binnenkort betrouwbare paleografische tools beschikbaar? De kwaliteit van die transcriptie tools is nu nog onvoldoende...

𝑾𝒂𝒕 𝒅𝒆 𝒅𝒖𝒃𝒃𝒆𝒍𝒆 𝒏𝒂𝒎𝒆𝒏 (𝒂𝒍𝒊𝒂𝒔𝒔𝒆𝒏) 𝒃𝒆𝒕𝒓𝒆𝒇𝒕:
Vanaf de volle middeleeuwen krijgen personen meer en meer een erfbare familienaam. De toenemende verstedelijking, met een hoge(re) concentratie aan personen met dezelfde voornaam, heeft hier zeker toe bijgedragen. De familienaam was gewoon nodig om personen te kunnen onderscheiden.

Deze familienamen kwamen op spontane wijze en op verschillende manieren tot stand: als adresnamen (Vandenbroek), herkomstnamen (Van Mechelen), beroepsnamen (De Smet), familienamen (Jansens), persoonskenmerken (De Bruine), ...

Maar in de late middeleeuwen deed er zich een tweede iteratie in de naamvorming voor. Redenen hiervoor waren:

➡️ 𝙎𝙥𝙤𝙩𝙣𝙖𝙢𝙚𝙣/𝙗𝙞𝙟𝙣𝙖𝙢𝙚𝙣: ik vermeld het eerst, maar het is eigenlijk de minst courante reden. Brouwer Adriaan Beys heet men Zwaddeken (=zatlap), Gillis Nevejans -> Zwart Gilleken, Jan Van Deftinghe (uitbater van de Gulden Cop) -> Propere Jan (=modieus gekleed), Jan De Pape (eveneens uitbater van de Gulden Cop) -> Cruchon (=kruikje), enz.

➡️ 𝘽𝙚𝙧𝙤𝙚𝙥𝙨𝙣𝙖𝙢𝙚𝙣: wanneer iemand een beroep uitoefent wat conflicteert met zijn familienaam-beroepsnaam, of gewoon om personen sneller te kunnen identificeren. Jan De Mulder alias de Scheemaker, Gillis Schoreels alias De Kemmer (=iemand die wol kamt), Adriaan De Smet alias De Boogmaker, enz.

➡️ 𝙑𝙖𝙙𝙚𝙧/𝙕𝙤𝙤𝙣: wanneer de zoon dezelfde voornaam van de vader kreeg. Jan De Smale De Oude, Jan Van Keynoot De Jonge. Het is ietwat verraderlijk, want op een zeker ogenblik kan de jonge de oude worden.

➡️ En het meest courant: sommige families/namen bleken zo productief, dat je gewoon een extra naam nodig had om ze te kunnen onderscheiden. Alle varianten van de familienaamvorming komen in aanmerking voor de tweede iteratie. Jan De Clerck alias De Parmentier, Jan De Clerck alias De Zadelmaker, Adriaan De Rantere alias Van Brakel, enz.

Er waren in Geraardsbergen twee families Vander Motten: Vander Motten alias Moreels die hoofdzakelijk in de bovenstad woonde, en Vander Motten alias Van Dutse (óf Nieuwpoort) in de benedenstad. Hun alias werd van generatie op generatie mee overgedragen, samen met de familienaam.

Ergens is het jammer dat we dit verloren hebben...

03/08/2026

Jullie hebben al een poosje geen nieuws meer ontvangen, vandaar enkele updates.

𝗨𝗽𝗱𝗮𝘁𝗲 𝟭: 𝗱𝗲 𝗗𝘂𝘁𝘀𝘀𝘁𝗿𝗮𝗮𝘁 (Oudenaardsestraat)

Die blijkt een stuk moeilijker dan verwacht.
➡️ Eigenaars blijken meerdere percelen/huizen te bezitten, aan beide zijden van de straat, wat de identificatie fel bemoeilijkt.
➡️ Het primitief kadaster biedt weinig houvast. De middeleeuwse percelering blijkt weggevaagd, er resten vooral grote blokpercelen. Dit was bv. in de Gasthuisstraat (Grotestraat) niet het geval. Alhoewel daar zeker ook perceelsmutaties zijn gebeurd, is de middeleeuwse percelering toch nog herkenbaar, wat de situering van huizen faciliteert.
(𝐼𝑘 𝑚𝑜𝑒𝑡 𝑠𝑝𝑜𝑛𝑡𝑎𝑎𝑛 𝑑𝑒𝑛𝑘𝑒𝑛 𝑎𝑎𝑛 ℎ𝑒𝑡 𝑏𝑒𝑔𝑟𝑖𝑝 "𝑡𝑖𝑗𝑑𝑠𝑑𝑖𝑒𝑝𝑡𝑒" 𝑣𝑎𝑛 𝑔𝑒𝑜𝑔𝑟𝑎𝑎𝑓 𝑀𝑎𝑟𝑐 𝐴𝑛𝑡𝑟𝑜𝑝.)
➡️ Er is niet altijd een logische opvolging van aanpalende erven. Soms grenzen drie - vier erven aan elkaar. Dit lijkt te wijzen op landelijke erven. Maar het kadaster biedt me dus geen houvast. (𝑁𝑜𝑜𝑡: 𝑑𝑎𝑡 𝑏𝑒𝑙𝑜𝑜𝑓𝑡 𝑣𝑜𝑜𝑟 𝑑𝑒 𝑑𝑒𝑟𝑑𝑒 𝑓𝑎𝑠𝑒, 𝑑𝑒 𝑏𝑜𝑣𝑒𝑛𝑠𝑡𝑎𝑑 𝑒𝑥𝑡𝑟𝑎 𝑚𝑢𝑟𝑜𝑠, 𝑑𝑖𝑒 ℎ𝑜𝑜𝑓𝑑𝑧𝑎𝑘𝑒𝑙𝑖𝑗𝑘 𝑢𝑖𝑡 𝑙𝑎𝑛𝑑𝑒𝑙𝑖𝑗𝑘𝑒 𝑝𝑒𝑟𝑐𝑒𝑙𝑒𝑛 𝑏𝑒𝑠𝑡𝑎𝑎𝑡. 🤔)
➡️ Afhankelijk van het cijnsregister/renteboek worden erven soms bij de Dutsstraat, dan weer bij een aanpalende straat vermeld. Kortom, het totaalbeeld zal me pas duidelijk worden nadat de hele benedenstad in kaart is gebracht.
➡️ Meerdere personen hebben een alias of dubbele naam, maar worden niet altijd met hun beide namen vermeld. Ook dit leidt (initieel) tot verwarring. Soms moeten verschillende personen achteraf worden samengevoegd. (De reden waarom sommige personen meerdere namen hebben, zal ik later wel eens toelichten...)

17/06/2026

𝙃𝙪𝙞𝙨𝙣𝙖𝙢𝙚𝙣 𝙞𝙣 𝙙𝙚 𝙂𝙧𝙤𝙩𝙚𝙨𝙩𝙧𝙖𝙖𝙩:

➡️ 𝗗𝗲 𝗭𝗼𝗻: op de hoek van de Lessensestraat

➡️ 𝗗𝗲 𝗩𝗼𝗲𝘁𝗯𝗼𝗼𝗴: het huis ernaast. Beide huizen waren in het bezit van Gilles de Partz aan het begin van de 18de eeuw.

➡️ 𝗛𝗲𝘁 𝗛𝗲𝗿𝘁 (in het Middelnederlands Den Hert - het woord was toen nog niet onzijdig): gekende herberg op de hoek van de Collegestraat. Er was een erfelijke rente aan verbonden, dus de eigendomshistoriek zal redelijk gedetailleerd te achterhalen zijn.

➡️ 𝗗𝗲 𝗧𝗶𝗻𝗻𝗲𝗻 𝗣𝗼𝘁

➡️ 𝗗𝗲 𝗥𝗼𝗱𝗲 𝗟𝗲𝗹𝗶𝗲 (niet te verwarren met de Witte Lelie)

➡️ 𝗛𝗲𝘁 𝗩𝗲𝗿𝗴𝘂𝗹𝗱𝗲 𝗞𝗿𝘂𝗶𝘀: grote brouwerij van Glaude de Savoye. Op de hoek van de Wegvoeringstraat. Jacques De Ro beschrijft in "De Dorst van Geraard" twee brouwerijen ten zuiden van het begijnhof , maar we stellen vast dat de beide brouwerijen in het bezit waren van Glaude de Savoye en één groot brouwerij complex vormden alvorens te zijn gesplitst.

➡️ 𝗗𝗲 𝗕𝗼𝗻𝘁𝗲 𝗞𝗮𝘁: op de hoek van de Kattestraat. Mogelijk moeten we dus niet te ver zoeken waar de straatnaam vandaan komt. Tijdens het oude regime heette de straat nog Paardenmarkt!

➡️𝗗𝗲 𝗣𝗲𝗻𝘀𝗲𝗲/𝗗𝗲𝗻 𝗔𝗻𝗸𝗲𝗿: in Tussenbruggen. Ook hier was een erfelijke rente verschuldigd aan de stad omdat de keldermond plaats innam op het openbare domein. Dus is ook hier een gedetailleerde eigendomshistoriek uit de stadsrekeningen te halen.

17/06/2026

Begonnen met de benedenstad!

(𝑀𝑖𝑗𝑛 𝑒𝑒𝑟𝑠𝑡𝑒 𝑖𝑛𝑡𝑒𝑛𝑡𝑖𝑒 𝑤𝑎𝑠 𝑜𝑚 𝑑𝑒 𝑏𝑜𝑣𝑒𝑛𝑠𝑡𝑎𝑑 𝑒𝑒𝑟𝑠𝑡 𝑣𝑒𝑟𝑑𝑒𝑟 𝑡𝑒 𝑣𝑒𝑟𝑑𝑖𝑒𝑝𝑒𝑛 𝑒𝑛 𝑡𝑒 𝑣𝑎𝑙𝑖𝑑𝑒𝑟𝑒𝑛, 𝑚𝑎𝑎𝑟 𝑑𝑎𝑡 𝑧𝑜𝑢 𝑏𝑒𝑡𝑒𝑘𝑒𝑛𝑒𝑛 𝑑𝑎𝑡 𝑖𝑘 𝑎𝑙 𝑑𝑒𝑧𝑒 𝑏𝑟𝑜𝑛𝑛𝑒𝑛 𝑙𝑎𝑡𝑒𝑟 𝑛𝑜𝑔 𝑒𝑒𝑛𝑠 𝑡𝑒𝑟 ℎ𝑎𝑛𝑑 𝑚𝑜𝑒𝑡 𝑛𝑒𝑚𝑒𝑛 𝑜𝑚 𝑑𝑒 𝑏𝑒𝑛𝑒𝑑𝑒𝑛𝑠𝑡𝑎𝑑 𝑡𝑒 𝑣𝑎𝑙𝑖𝑑𝑒𝑟𝑒𝑛...)

02/04/2026

Ik had vandaag een boeiend gesprek met Stefan Meijering (Agentschap Onroerend Erfgoed). We hadden het onder andere over de stadskanker op de hoek van de Denderstraat en de Vredestraat.

Niet zozeer over de bouw van de appartementen, dan wel over het feit hoe in Geraardsbergen zeer oude historische huizen zonder veel misbaar worden gesloopt. We beseffen al te weinig dat achter een onopvallende 19de eeuwse gevel een 400 jaar oude woning kan schuilen.

Dat was ook hier het geval. Dit huis was gebouwd aan het begin van de 17de eeuw, wellicht op de fundamenten van een vroegere middeleeuwse woning.

Nu nog zie je aan de vrijgevallen gevel een relict van het oorspronkelijke dakgebinte.

Jacques De Ro was er nog in geslaagd om vóór de sloop het pand te bezoeken en er in Gerardimontium verslag over te brengen:https://www.gerardimontium.be/wp-content/uploads/tijdschrift/1473.pdf

Aan de gevel van het pand was nog een zeldzame kruiswegstatie bevestigd. Die dateerde uit de eerste helft van de 17de eeuw en was geplaatst in opdracht van Jan Prieels, de laatste telg van de brouwersdynastie.

Ondertussen ben ik via archivalisch onderzoek nog het volgende te weten gekomen:
➡️ Dit huis stond gekend als "𝐇𝐞𝐭 𝐆𝐮𝐥𝐝𝐞𝐧 𝐇𝐨𝐨𝐟𝐭" (niet te verwarren met de Gulden Cop)
➡️ Matheus van Berchem was de eigenaar in de eerste helft van de 15de eeuw. Het was dan een huis met een moestuin.
➡️ In de 16de eeuw was het een opbrengstpand in het bezit van enkele rijke burgers van Geraardsbergen, zoals Olivier De Crudenere (burgemeester, schepen) en Adriaan De Meersman (schepen)
➡️ Mogelijk werd het huis gebouwd in opdracht van Christoffel A Castello, schepen van Geraardsbergen in de jaren 1630.
➡️ Dit huis vormde een eenheid met het nog bestaande huis Vredestraat nr 62. Benieuwd of daar nog sporen zijn van een 17de eeuwse kern...