https://www.facebook.com/104460286039861/

De huizen van Geraardsbergen

Startpagina
België
Geraardsbergen
De huizen van Geraardsbergen

Al een hele poos zoet met een onderzoek naar de geschiedenis van de huizen in Geraardsbergen. Stilletjes aan wordt het tijd om resultaten te publiceren...

02/04/2026

Ik had vandaag een boeiend gesprek met Stefan Meijering (Agentschap Onroerend Erfgoed). We hadden het onder andere over de stadskanker op de hoek van de Denderstraat en de Vredestraat.

Niet zozeer over de bouw van de appartementen, dan wel over het feit hoe in Geraardsbergen zeer oude historische huizen zonder veel misbaar worden gesloopt. We beseffen al te weinig dat achter een onopvallende 19de eeuwse gevel een 400 jaar oude woning kan schuilen.

Dat was ook hier het geval. Dit huis was gebouwd aan het begin van de 17de eeuw, wellicht op de fundamenten van een vroegere middeleeuwse woning.

Nu nog zie je aan de vrijgevallen gevel een relict van het oorspronkelijke dakgebinte.

Jacques De Ro was er nog in geslaagd om vóór de sloop het pand te bezoeken en er in Gerardimontium verslag over te brengen:https://www.gerardimontium.be/wp-content/uploads/tijdschrift/1473.pdf

Aan de gevel van het pand was nog een zeldzame kruiswegstatie bevestigd. Die dateerde uit de eerste helft van de 17de eeuw en was geplaatst in opdracht van Jan Prieels, de laatste telg van de brouwersdynastie.

Ondertussen ben ik via archivalisch onderzoek nog het volgende te weten gekomen:
➡️ Dit huis stond gekend als "𝐇𝐞𝐭 𝐆𝐮𝐥𝐝𝐞𝐧 𝐇𝐨𝐨𝐟𝐭" (niet te verwarren met de Gulden Cop)
➡️ Matheus van Berchem was de eigenaar in de eerste helft van de 15de eeuw. Het was dan een huis met een moestuin.
➡️ In de 16de eeuw was het een opbrengstpand in het bezit van enkele rijke burgers van Geraardsbergen, zoals Olivier De Crudenere (burgemeester, schepen) en Adriaan De Meersman (schepen)
➡️ Mogelijk werd het huis gebouwd in opdracht van Christoffel A Castello, schepen van Geraardsbergen in de jaren 1630.
➡️ Dit huis vormde een eenheid met het nog bestaande huis Vredestraat nr 62. Benieuwd of daar nog sporen zijn van een 17de eeuwse kern...

26/03/2026

𝙀𝙚𝙣 𝙠𝙡𝙚𝙞𝙣𝙚 𝙢𝙞𝙟𝙡𝙥𝙖𝙖𝙡

Ik heb zonet het 3000ste bronfragment ingebracht. In het huizenonderzoek is een bronfragment de 𝐤𝐥𝐞𝐢𝐧𝐬𝐭𝐞 𝐢𝐧𝐟𝐨𝐫𝐦𝐚𝐭𝐢𝐞𝐡𝐨𝐮𝐝𝐞𝐧𝐝𝐞 𝐞𝐞𝐧𝐡𝐞𝐢𝐝. Het kan een artikel zijn uit een cijns- of renteboek of uit een rekening, maar evenzeer een gans charter.

In een bronfragment worden meestal 𝐩𝐞𝐫𝐬𝐨𝐧𝐞𝐧 vermeld, die erin optreden in verschillende rollen: als huidige, vorige of volgende cijns- of renteplichtige, als buur, als eigenaar van een rente, ...
De rol is de hoedanigheid waarin de persoon optreedt in het specifieke fragment en mag niet verward worden met zijn/haar functie. In een charter bijvoorbeeld, kan een schepen van de stad (=functie) optreden in de rol van getuige.

De bronfragmenten die we registreren in het kader van het huizenonderzoek, zijn diegene die verwijzingen bevatten naar 𝐡𝐮𝐢𝐳𝐞𝐧 𝐨𝐟 𝐩𝐞𝐫𝐜𝐞𝐥𝐞𝐧. Ook hier is de rol van belang. Het huis kan rechtstreeks betrokken zijn, of het kan een naburig perceel zijn, enz.

Van elk bronfragment wordt een transcriptie gemaakt, en vervolgens een functionele decompositie. (welke personen en plaatsen worden erin vermeld?) Het fragment is dan klaar om als puzzelstukje te dienen in de reconstructie van het historisch kadaster van Geraardsbergen.

De 3000 fragmenten zijn gehaald uit :
➡️ 6 cijnsregisters.
➡️ 14 renteboeken van de Sint-Adriaansabdij, het begijnhof, het hospitaal en de kartuizers van Sint-Martens-Bos.
➡️ een handvol charters.
➡️ enkele artikels uit de stadsrekeningen.

En ze bestrijken tot nu :
➡️ enkel de bovenstad intra muros
➡️ de Markt en de Steenstraat moeten nog worden afgewerkt.

10/03/2026

ＨＵＩＳＮＡＭＥＮ－Ｄｅｅｌ 3

Nog een publicatie over huisnamen, zeker de moeite om eens te (her)lezen : "𝑂𝑝𝑠𝑐ℎ𝑟𝑖𝑓𝑡𝑒𝑛 𝑒𝑛 𝑢𝑖𝑡ℎ𝑎𝑛𝑔𝑏𝑜𝑟𝑑𝑒𝑛 𝑡𝑒 𝐺𝑒𝑟𝑎𝑎𝑟𝑑𝑠𝑏𝑒𝑟𝑔𝑒𝑛" van pater 𝐌𝐚𝐫𝐜𝐞𝐥 𝐕𝐚𝐧 𝐊𝐞𝐫𝐜𝐤𝐡𝐨𝐯𝐞𝐧.

Pater Marcel beschrijft tal van huisnamen en biedt (anekdotische) informatie over de huizen.

We hebben jammer genoeg tot nu nauwelijks afbeeldingen gevonden van de oude uithangborden in onze stad.

Er is de Duif, natuurlijk, bovenop de ingang van de gelijknamige herberg, afgebeeld op het stadspanorama.

En op de kaart van de Zak (1618) is een huis met uithangbord afgebeeld. Het is gelegen op de hoek van de Denderstraat en de Dender. Ik heb slechts één bronfragment met een mogelijke huisnaam gevonden over dit pand, in een renteboek van de Sint-Adriaansabdij (1556):

"𝐽𝑎𝑛 𝑚𝑖𝑙𝑜𝑡 𝑜𝑣𝑒𝑟 𝑔𝑜𝑣𝑎𝑒𝑟𝑡 𝑚𝑖𝑙𝑜𝑡 𝑜𝑝 𝑧𝑦𝑛 𝑠𝑡𝑒𝑑𝑒 ℎ𝑢𝑢𝑠 𝑒𝑛𝑑𝑒 𝑒𝑟𝑣𝑒 𝑔ℎ𝑒𝑙𝑒𝑔ℎ𝑒𝑛 𝑖𝑛𝑑𝑒𝑛 𝑠𝑎𝑐𝑘 𝑚𝑒𝑡𝑡𝑒𝑟 𝑛𝑜𝑜𝑟𝑡 𝑧𝑦𝑑𝑒 𝑡𝑢𝑠𝑠𝑐ℎ𝑒𝑛 𝑒𝑒𝑛 𝑐𝑙𝑒𝑒𝑛 𝑠𝑡𝑟𝑎𝑒𝑡𝑘𝑒𝑛 𝑑𝑎𝑡 𝑜𝑝 ℎ𝑒𝑡 𝑤𝑎𝑡𝑒𝑟𝑠𝑐𝑎𝑝 𝑣𝑎𝑛𝑑𝑒𝑛 𝑑𝑒𝑛𝑑𝑒𝑟 𝑐𝑜𝑚𝑝𝑡 𝑚𝑒𝑡𝑡𝑒𝑟 𝑎𝑛𝑑𝑒𝑟 𝑧𝑦𝑑𝑒𝑛 𝑎𝑒𝑛 𝑧𝑦𝑛 𝑠𝑒𝑙𝑓𝑠 𝑒𝑟𝑣𝑒 𝑑𝑎𝑒𝑟 𝑛𝑢 𝒅𝒆𝒏 𝒘𝒊𝒏𝒄𝒍𝒆 𝑜𝑓𝑡 𝑠𝑐𝑢𝑒𝑟𝑒 𝑜𝑝 𝑠𝑡𝑎𝑒𝑡 𝑎𝑐ℎ𝑡𝑒𝑟 𝑐𝑜𝑚𝑚𝑒𝑛𝑑𝑒 𝑜𝑝𝑑𝑒𝑛 𝑑𝑒𝑛𝑑𝑒𝑟"

"Winkel" kan hier hoek betekenen, maar evenzeer een plaats waar men een nering uitoefent. (Zie https://tinyurl.com/bddsp7u8 )

Tot slot: alle huizen die paalden aan de Dender zijn verdwenen bij de aanleg van de kaaien. Dit huis bevond zich tussen de huidige Zakkaai en de Dender, aan de Wijngaardbrug.

07/03/2026

ＨＵＩＳＮＡＭＥＮ－Ｄｅｅｌ２

𝐇𝐞𝐫𝐤𝐨𝐦𝐬𝐭 𝐯𝐚𝐧 𝐡𝐮𝐢𝐬𝐧𝐚𝐦𝐞𝐧

Ruim 45 jaar geleden publiceerde Marleen Francq haar licentiaatsthesis "𝑇𝑜𝑝𝑜𝑛𝑦𝑚𝑖𝑒 𝑣𝑎𝑛 𝐺𝑒𝑟𝑎𝑎𝑟𝑑𝑠𝑏𝑒𝑟𝑔𝑒𝑛 𝑡𝑜𝑡 1600". Haar studie bleek enorm relevant en tal van (amateur-) historici hebben er de voorbije decennia dankbaar gebruik van gemaakt.

De primaire bronnen die Francq onderzoekt, zijn grotendeels dezelfde die we behandelen in ons huizenonderzoek. Zij hanteert wel een taalkundige invalshoek, terwijl wij een geografisch-historische benadering hebben.

Alle toponiemen krijgen bij Francq een verklaring van hun etymologie (herkomst van de naam). (zie overzicht op blz. 194-195)

Eén categorie intrigeert ons in het bijzonder: 𝐞𝐩𝐨𝐧𝐢𝐞𝐦𝐞𝐧, huisnamen die afgeleid zijn van persoonsnamen. In veel gevallen is er een verband tussen de eigenaar/bewoner van het huis en de huisnaam. Het is wel niet altijd duidelijk of het huis naar de persoon vernoemd is, dan wel andersom.

Enkele voorbeelden:

➡️ 𝐃𝐞 𝐇𝐚𝐚𝐧: in de eerste helft van de 15de eeuw woonden hier Gillis De Hane en Jan De Hane. Zij waren houtzager van beroep. Later werd dit herberg De Haan. Vermoedelijk is het huis naar de persoon genoemd.

➡️ 𝐃𝐞 (𝐆𝐮𝐥𝐝𝐞𝐧) 𝐀𝐫𝐞𝐧𝐝: grote herberg in de Peinstraat, midden 16de eeuw uitgebaat door Pieter Arents en daarna Jan Arents. De huisnaam komt al voor in de 15de eeuw, werden Pieter en Jan naar de herberg vernoemd?

➡️ 𝐒𝐢𝐧𝐭-𝐂𝐡𝐫𝐢𝐬𝐭𝐨𝐟𝐟𝐞𝐥: brouwerij/herberg van Christoffel Vanden Dender, gelegen aan het stadhuis. Voorheen herberg 𝐷𝑒 𝑅𝑜𝑑𝑒𝑛 𝐻𝑜𝑛𝑑, Christoffel wijzigde de naam.

➡️ Huis 𝐒𝐢𝐧𝐭-𝐉𝐨𝐫𝐢𝐬 aan de Markt: Joris Prieels woonde er midden 16de eeuw. Maar we vinden al een vroegere verwijzing naar Sint-Joris toen Adriaan Prieels er nog woonde.

➡️ 𝐃𝐞 𝐕𝐢𝐬: eigenaar David De Vis. Vermoedelijk verwijzen ze allebei naar de activiteit, een vishandel. David werd opgevolgd door Zoetkin van Aelbeke, bijgenaamd 𝐼𝑛 𝐷𝑒 𝑉𝑖𝑠.

06/03/2026

ＨＵＩＳＮＡＭＥＮ－Ｄｅｅｌ１

Adressen, bestaande uit een straatnaam en een huisnummer, ziijn in voege sinds het begin van de 19de eeuw.
In de middeleeuwen werden huisnamen gebruikt om zich te oriënteren in de stad.

Enkele kenmerken:
➡️ Huisnamen duiken op in de bronnen 𝐯𝐚𝐧𝐚𝐟 𝐝𝐞 𝟏𝟓𝐝𝐞 𝐞𝐞𝐮𝐰.
➡️ Ze komen vooral voor bij 𝐜𝐨𝐦𝐦𝐞𝐫𝐜𝐢𝐞̈𝐥𝐞 𝐩𝐚𝐧𝐝𝐞𝐧, herbergen, brouwerijen, bakkerijen, enz.
➡️ Door de huisnamen in kaart te brengen, zien we duidelijk de 𝐦𝐢𝐝𝐝𝐞𝐥𝐞𝐞𝐮𝐰𝐬𝐞 𝐡𝐚𝐧𝐝𝐞𝐥𝐬𝐚𝐬 𝐢𝐧 𝐝𝐞 𝐛𝐨𝐯𝐞𝐧𝐬𝐭𝐚𝐝: vanaf het zuidwesten van de Markt, over de Peinstraat (Vredestraat) naar de Kloosterstraat (Abdijstraat).
➡️ Huisnamen werden gebruikt als geografische referentie. Niet enkel voor het huis in kwestie, maar ook voor naburige huizen of landschapselementen. Om die reden zijn huisnamen 𝐡𝐞𝐞𝐥 𝐬𝐭𝐚𝐛𝐢𝐞𝐥 𝐞𝐧 𝐩𝐞𝐫𝐬𝐢𝐬𝐭𝐞𝐧𝐭.

26/02/2026

𝗢𝗽 𝗱𝗲𝘇𝗲 𝗱𝗮𝗴 - Lieven Prieels overleed op 26 februari 1615.
➡️ 𝓛𝓮𝓮𝓼 𝓭𝓮 𝓽𝓮𝓴𝓼𝓽𝓮𝓷 𝓫𝓲𝓳 𝓭𝓮 𝓪𝓯𝓫𝓮𝓮𝓵𝓭𝓲𝓷𝓰𝓮𝓷. ➡️

21/02/2026

Hoe komt Doornikse steen in het 𝐋𝐚𝐧𝐝𝐡𝐮𝐢𝐬? Een hypothese. ➡️ 𝓛𝓮𝓮𝓼 𝓭𝓮 𝓽𝓮𝓴𝓼𝓽𝓮𝓷 𝓫𝓲𝓳 𝓭𝓮 𝓪𝓯𝓫𝓮𝓮𝓵𝓭𝓲𝓷𝓰𝓮𝓷. ➡️

20/02/2026

Op de hoek van het Duivestraatje en de Markt is een stukje parement (gevel) van het 𝙇𝙖𝙣𝙙𝙝𝙪𝙞𝙨 zichtbaar. De donkere steen is zeer ongebruikelijk voor Geraardsbergen. Wat is deze natuursteen?

19/02/2026

VAN SCHAVEYE TOT SKAVUIL - [Lees de teksten bij de afbeeldingen]

19/02/2026

HET IDEEËNHUIS - [Lees de teksten naast de afbeeldingen]

Adres

Geraardsbergen
9500

Website

facebook.com

Meldingen

Wees de eerste die het weet en laat ons u een e-mail sturen wanneer De huizen van Geraardsbergen nieuws en promoties plaatst. Uw e-mailadres wordt niet voor andere doeleinden gebruikt en u kunt zich op elk gewenst moment afmelden.