De huizen van Geraardsbergen

08/10/2026

In Geraardsbergen waren meerdere hoefsmeden actief. We vinden tal van verwijzingen in de archivalische bronnen. Soms via een directe vermelding van hun beroep, maar er is nog een andere manier om de hoefsmeden te herkennen...

Zij maakten gebruik van een "travalje" of hoefstal, dit is een houten constructie waarin het paard vastgezet kon worden om beslagen te worden. Travaljes bestonden al tijdens de middeleeuwen en bleven sindsdien quasi onveranderd in gebruik.

Wanneer een hoefsmid in het middeleeuwse Geraardsbergen zo'n travalje buiten zijn smidse op het openbaar domein plaatste, dan moest hij een rente betalen. Via die renteartikels kunnen we verschillende dergelijke hoefsmeden identificeren.

Zo bijvoorbeeld Adriaan Vander Motten. Zijn smidse bevond zich in huis "Het Zwijntje", gelegen naast de Gouden Nobel in de Kloosterstraat. (nu abdijstraat 4 - Sociaal Centrum).
Hij was actief van 1472 tot de verwoesting van de stad in 1492.

https://hgis.be/plaats/83r3/

02/10/2026

'𝘽𝙚𝙨𝙡𝙤𝙩𝙚𝙣' 𝙨𝙩𝙧𝙖𝙖𝙩𝙟𝙚𝙨

Het 𝑉𝑙𝑒𝑒𝑠ℎ𝑢𝑖𝑠𝑠𝑡𝑟𝑎𝑎𝑡𝑗𝑒 (nu Hemdenstraatje) is het enige straatje in de stad dat nog afgesloten kan worden. Nochtans waren vroeger de meeste steegjes uitgerust met een poort. Men sprak ook wel van 'besloten' straatjes of gangskens.

De oudste vermelding die we hebben gevonden is die van het 𝐷𝑖𝑒𝑟𝑘𝑜𝑠𝑡𝑠𝑡𝑟𝑎𝑎𝑡𝑗𝑒 (Boerenhol) uit 1426: ...𝘦𝑛𝘥𝑒 𝑑𝘦𝑛 𝑏𝘦𝑠𝘭𝑜𝘵𝑒𝘯 𝘴𝑡𝘳𝑎𝘦𝑡𝘬𝑖𝘯𝑒 𝑚𝘦𝑡𝘵𝑒𝘳 𝘱𝑜𝘰𝑟𝘵𝑒 𝑡𝘦𝑛 𝑑𝘪𝑒𝘳𝑐𝘰𝑠𝘵 𝘸𝑎𝘳𝑡 𝑔𝘢𝑒𝘯𝑑𝘦...

De reden om de steegjes af te sluiten ligt voor de hand: de maatregel is bedoeld om criminaliteit tegen te gaan. Het 𝐵𝑜𝑟𝑠𝑒𝑠𝑡𝑟𝑎𝑎𝑡𝑗𝑒 (Kleine Nieuwstraat), oorspronkelijk genoemd naar herberg de Borse, vervelt wellicht niet zonder reden in het Borse𝘀𝗻𝗶𝗷𝗱𝗲𝗿𝘀straatje.

Het 𝐾𝑎𝑙𝑣𝑒𝑟𝑠𝑡𝑟𝑎𝑎𝑡𝑗𝑒 in de Zak (nu verdwenen) wordt zelfs afgesloten nadat er een moord is gepleegd!

Ook sluikstorten is een probleem van alle tijden. In 1620 verzoekt de weduwe van meester Pieter van Waesberghe om het 𝐼𝑛𝑔ℎ𝑒𝑙𝑎𝑛𝑡𝑠𝑡𝑟𝑎𝑎𝑡𝑗𝑒 naast haar woning te mogen afsluiten "𝑚𝑒𝑡 𝑒𝑒𝑛 𝑝𝑜𝑜𝑟𝑡𝑒 𝑜𝑝 𝑑𝑎𝑡 𝑎𝑙𝑑𝑎𝑒𝑟 𝑔ℎ𝑒𝑒𝑛𝑒 𝑣𝑢𝑦𝑙𝑖𝑐ℎ𝑒𝑦𝑡 𝑚𝑒𝑒𝑟 𝑒𝑛 𝑠𝑜𝑢𝑑𝑒 𝑔ℎ𝑒𝑏𝑟𝑎𝑐ℎ𝑡 𝑤𝑜𝑟𝑑𝑒𝑛". De schepenen van de stad Geraardsbergen stemmen toe en een sleutel wordt in bewaring gegeven bij de horlogemeester en de "𝑘𝑎𝑚𝑒𝑟𝑘𝑛𝑎𝑝𝑒" (=bediende van het stadsbestuur).

𝙇𝙀𝙀𝙎 𝘿𝙀 𝘽𝙄𝙅𝙎𝘾𝙃𝙍𝙄𝙁𝙏𝙀𝙉 𝙉𝘼𝘼𝙎𝙏 𝘿𝙀 𝘼𝙁𝘽𝙀𝙀𝙇𝘿𝙄𝙉𝙂𝙀𝙉 =>

21/09/2026

Ik heb zonet bronfragment 3957 ingebracht. https://hgis.be/citaat/ccrk67-35361-018r02/

𝗕𝗿𝗼𝗻:
Stadsrekening 1552, folio 18 recto, artikel 2.

𝗢𝗻𝗱𝗲𝗿𝘄𝗲𝗿𝗽:
Een issue (=onroerend goed belasting) van 56 pond parisis die betaald moet worden naar aanleiding van de (ver)koop van een huis.

De issue bedroeg 10% van de verkoopwaarde, maar moest enkel betaald worden wanneer de verkoper de stad verliet (=wanneer het kapitaal de stad verlaat). In dit specifieke geval wordt het huis verkocht door de erfgenamen van de weduwe Vranke Wasteels.

Jan Vits koopt het huis, maar verkoopt het nog datzelfde jaar door aan Anthonis Yzenbaert. 𝐇𝐮𝐢𝐳𝐞𝐧 𝐟𝐥𝐢𝐩𝐩𝐞𝐧, waarbij huizen gekocht, eventueel gerenoveerd, en opnieuw doorverkocht worden om een meerwaarde te boeken, kwam in het verleden net zo vaak voor als nu.

Het huis in kwestie ligt op de hoek van de Gasthuisstraat (nu de Grotestraat) en de Oude Dender (eigenlijk de Kleine Dender, maar vanaf de 16de eeuw vervaagt het onderscheid tussen beide toponiemen). Op die plaats bevindt zich nu kledingzaak 's.

Dit huis, samen met het huis op de hoek, wordt vervolgens deel van brouwerij de 𝑩𝒐𝒏𝒕𝒆 𝑲𝒂𝒕.
De brouwerij zal haar naam doorgeven aan de aanpalende straat, de 𝑲𝒂𝒕𝒕𝒆𝒔𝒕𝒓𝒂𝒂𝒕. (deze straat heette oorspronkelijk "(𝑂𝑢𝑑𝑒) 𝑃𝑎𝑎𝑟𝑑𝑒𝑛𝑚𝑎𝑟𝑘𝑡", maar al sinds de late middeleeuwen was de Paardenmarkt verhuisd naar de Markt in de bovenstad.)

𝗧𝗿𝗮𝗻𝘀𝗰𝗿𝗶𝗽𝘁𝗶𝗲:
𝐼𝑡𝑒𝑚 𝑜𝑛𝑡𝑓𝑎𝑒𝑛 𝑣𝑎𝑛 𝐽𝑎𝑛 𝑣𝑖𝑡𝑠 𝑜𝑣𝑒𝑟 𝑑𝑖𝑠𝑠𝑢𝑤𝑒 𝑣𝑎𝑛 𝑒𝑒𝑛 𝑠𝑡𝑒𝑑𝑒 ℎ𝑢𝑢𝑠 𝑒𝑛𝑑𝑒 𝑒𝑟𝑓𝑣𝑒 𝑠𝑡𝑎𝑒𝑛𝑑𝑒 𝑎𝑛𝑑𝑒𝑛 𝑜𝑢𝑑𝑒𝑛 𝑑𝑒𝑛𝑑𝑒𝑟 𝑣𝑝𝑑𝑒𝑛 ℎ𝑜𝑢𝑐𝑘 𝑣𝑎𝑛𝑑𝑒𝑟 𝑔𝑎𝑠𝑡ℎ𝑢𝑢𝑠 𝑠𝑡𝑟𝑎𝑒𝑡𝑒 𝑖𝑛 𝑎𝑙𝑑𝑒𝑟 𝑚𝑎𝑛𝑖𝑒𝑟𝑒𝑛 𝑎𝑙𝑧𝑜𝑒 ℎ𝑦 𝑡𝑠𝑒𝑙𝑣𝑒 𝑔ℎ𝑒𝑐𝑜𝑐ℎ𝑡 ℎ𝑎𝑑𝑑𝑒 𝑗𝑒𝑔ℎ𝑒𝑛𝑠 𝑑ℎ𝑜𝑖𝑟𝑠 𝑣𝑎𝑛 𝑤𝑦𝑙𝑒𝑛𝑡 𝑑𝑒 𝑤𝑒𝑑𝑢𝑤𝑒 𝑣𝑟𝑎𝑛𝑐𝑥 𝑒𝑛𝑑𝑒 𝑜𝑣𝑒𝑟𝑚𝑖𝑡𝑠 𝑑𝑎𝑡 ℎ𝑦 𝑡𝑠𝑒𝑙𝑣𝑒 ℎ𝑢𝑢𝑠 𝑒𝑛𝑑𝑒 𝑒𝑟𝑓𝑣𝑒 𝑣𝑜𝑜𝑟𝑡𝑠 𝑣𝑒𝑟𝑐𝑜𝑐ℎ𝑡 ℎ𝑒𝑒𝑓𝑡 𝑎𝑛𝑡ℎ𝑜𝑛𝑖𝑠 𝑦𝑠𝑒𝑚𝑏𝑎𝑒𝑟𝑡 𝑧𝑜𝑒 𝑐𝑜𝑚𝑝𝑡 ℎ𝑖𝑒𝑟 𝑡𝑜𝑡 𝑝𝑟𝑜𝑓𝑦𝑡𝑒 𝑣𝑎𝑛𝑑𝑒𝑟 𝑠𝑡𝑒𝑑𝑒 𝑏𝑦 𝑎𝑝𝑝𝑜𝑖𝑛𝑡𝑒𝑚𝑒𝑛𝑡𝑒 𝑣𝑎𝑛𝑑𝑒𝑟 𝑤𝑒𝑡 – 𝑙𝑣𝑖 𝑙𝑏. 𝑝.

12/09/2026

Van steegjes wordt al te gemakkelijk beweerd dat ze dienden als 𝐛𝐫𝐚𝐧𝐝𝐠𝐚𝐧𝐠𝐞𝐧. Maar is dat argument houdbaar als we vaststellen dat zoveel steegjes in Geraardsbergen overwelfd zijn?
Deze "𝒐𝒗𝒆𝒓𝒔𝒑𝒓𝒐𝒏𝒈𝒆𝒏" werden vanaf de 15de eeuw heel populair, maar ze deden de fysieke scheiding tussen twee huizen teniet en ze belemmerden de toegang met groot materieel.

11/09/2026

Morgen het uitgebreide interview in De Standaard.
Eerlijk gezegd, het huizenonderzoek drukt mij met de neus op het feit dat de stad continu in beweging was. Huizen werden gesloopt, verbouwd, samengevoegd, opgesplitst, ... Er was een voortdurende dynamiek. Waarom zouden we nu dan eisen dat monumenten totaal niet meer mogen wijzigen qua vorm of functie?

Anderzijds: bouwheren schieten nu dikwijls in een kramp van zodra ook maar geopperd wordt dat hun gebouw mogelijk een rijke geschiedenis verbergt. Ze spoeden zich om de renovaties zoveel mogelijk buiten het vizier van Onroerend Erfgoed te doen. Maar op die manier missen we ook die unieke gelegenheden om meer kennis op te doen over ons erfgoed...

06/09/2026

𝑯𝒖𝒊𝒔 𝑺𝒊𝒏𝒕-𝑱𝒐𝒓𝒊𝒔

Er zijn nooit bewijzen gevonden van een verband met de Sint-Jorisgilde. We hebben inmiddels wel enkele voorbeelden🔖 van huisnamen die hun naam danken aan hun eigenaar, dus zeer waarschijnlijk is de huisnaam ca. 1500 gekozen door schepen Joris Vander Cleyen.

(🔖Vb. herberg Sint-Christoffel, voorheen de Roden Hond, maar door Christoffel Vanden Dender hernoemd. )

Het is nu een zeer onopvallend huis, maar het verbergt mogelijk een hoge erfgoedwaarde. Hier stond een van de eerste stenen huizen van Geraardsbergen!

30/08/2026

𝟒𝟓𝟎 𝐣𝐚𝐚𝐫 𝐥𝐞𝐯𝐞𝐧𝐝𝐞 𝐬𝐭𝐚𝐝

Een mutatieschema visualiseert hoe huizen voortdurend worden opgesplitst, samengevoegd, gesloopt en heropgebouwd.

Ingrijpende veranderingen doen zich voor na de godsdienstoorlogen aan het einde van de 16de eeuw, met de bouw van het Landhuis en de woning + de herberg/brouwerij van Prieels.

Maar ook in de tweede helft van de 18de eeuw zijn er grote wijzigingen. De Duif en het Landhuis worden opgesplitst en de Gulden Cop verliest haar overwelving boven het Brandstraatje. Hier is nog verder onderzoek nodig om te bepalen welke personen de opdrachtgevers waren van deze verbouwingen.

28/08/2026

Na een moeizaam proces van informatiegaring, denk ik dat met 100% zekerheid de huizen uit het stadspanorama van Sanderus kan projecteren op de huidige huizenrij aan de zuidkant van de Markt.

Waarom lukte dit niet in het verleden? Ik zie drie redenen:

1. 𝐒𝐚𝐧𝐝𝐞𝐫𝐮𝐬 𝐢𝐬 𝐞𝐞𝐧 𝐭𝐨𝐱𝐢𝐬𝐜𝐡𝐞 𝐛𝐫𝐨𝐧. Er zitten zoveel fouten in... Wie vertrekt van de informatie van Sanderus en dit voor historische realiteit aanneemt, is bij voorbaat verloren. Sanderus is een 𝑠𝑒𝑐𝑢𝑛𝑑𝑎𝑖𝑟𝑒 bron die met zeer veel historische kritiek moet benaderd worden!!

2. 𝐄𝐫 𝐳𝐢𝐣𝐧 𝐨𝐧𝐭𝐳𝐞𝐭𝐭𝐞𝐧𝐝 𝐯𝐞𝐞𝐥 𝐩𝐞𝐫𝐜𝐞𝐞𝐥𝐬𝐦𝐮𝐭𝐚𝐭𝐢𝐞𝐬. Huizen worden opgesplitst en samengevoegd... Deze informatie, te halen uit de 𝑝𝑟𝑖𝑚𝑎𝑖𝑟𝑒 archivalische bronnen, is essentieel om de dynamiek van de huizenrij correct te interpreteren.

3. 𝐃𝐞 𝐛𝐨𝐮𝐰𝐟𝐲𝐬𝐢𝐬𝐜𝐡𝐞 𝐞𝐧 𝐚𝐫𝐜𝐡𝐞𝐨𝐥𝐨𝐠𝐢𝐬𝐜𝐡𝐞 𝐢𝐧𝐟𝐨𝐫𝐦𝐚𝐭𝐢𝐞 is bijzonder waardevol als validatie van de archivalische bronnen. Ik had zo'n A-HA ervaring wanneer ik het jaartal 1601 zag op de balk in het gerenoveerde huis Markt 49, en de bewuste uitgaven kon terugvinden in de stadsrekening van datzelfde jaar.

Een publicatie volgt, eerst op de site, later als (wetenschappelijk) artikel.

26/08/2026

Op 9 december 1616 vond in het nieuw gebouwde Landhuis van Geraardsbergen een vergadering plaats, waarbij vertegenwoordigers van de twee steden en de vijf baanderijen van het Land van Aalst een fluwelen beurs met 36 zilveren penningen in ontvangst kwamen nemen.

In naam van de stad Geraardsbergen namen de burgemeester, de ontvanger en de griffier deel aan de vergaderingen van het Land van Aalst.

De penningen hadden vooral een herdenkingswaarde. Het was de bedoeling dat iedereen die ooit zitting nam in het bestuur, eenmalig een dergelijk geschenk zou ontvangen.

Ik weet niet of er zilveren penningen uit 1616 zijn overgeleverd, wel koperen en zilveren penningen uit latere jaren.

Zie ook De Portemont: https://play.google.com/books/reader?id=DfZBAAAAcAAJ&pg=GBS.PA8&hl=nl

https://lodenpenningen-belgie.be/447307796/449190513

Reken-, legpenning op het Graafschap Aalst   De juiste functie van deze legpenning is niet gekend. Centraal spijkergat, plooischade.   Materiaal: Koper. Bewerking: Geslagen. Massa: 5,19 gram. Diameter: Ø 30 mm. Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend. Datering: 1617.   Voorzijde: Tussen twee pa...