02/04/2026
იაკობ გოგებაშვილის სოფელი, ვარიანი მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდ. ლიახვის მარჯვენა ნაპირზე, რომელიც გახლავთ ისტორიული სოფელი ამიტომ ხშირად შევხვდებით ძველ წყაროებში.
ვარიანი პირველად წყაროებში იხსენიება 1656 წ. საბუთში როსტომ მეფის (1632-1658) მიერ მაჩაბლებისათვის მამულის გადაცემის შესახებ (ქართულ-სპარსული ... 1984: 25). 1712 წ. ვახტანგ VI-მ (1716-1724) ურბნელ ეპისკოპოსს განუახლა ვარიანის შეწირულობის სიგელი (ქრონიკები 1967: 45).
ვარიანი უძველესი დროიდან უნდა ყოფილიყო დასახლებული, ფერდალურ ხანაში სოფელი და მისი შემოგარენი მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა ქართლის ეკონომიურ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში. აქ განვითარებული იყო სოფლის მეურნეობა. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში ვარიანი წარმოადგენდა მნიშვნელოვან სტრატეგიულ პუნქტს საქართველოში შემოსული მტრის წინააღმდეგ წარმოებულ ბრძოლებში.
ვახუშტის აღწერით " ვარიანს ზეით ერთვის ლიახვს აღმოსავლეთით პატარა ლიახვი. დასავლეთიდან ლიახვს ერთვის ვარიანის ფშანი, ამ ფშანსა შინა იპყრობის კალმახი ყვითელი და ფრიად კარგი.
იოსებ მეგრელიძის ცნობით ვარიანში ცხოვრობდნენ: ადუაშვილი, კერესელიძე, სტეფანიშვილი, ბერკაცაშვილი, კოკაური, ხიზანიშვილი, ქებაძე, ურჯუმელაშვილი, ჯირკველიშვილი, ყასუმაშვილი, ბუზალაძე, მეგრელიშვილი, ლომიძე, მაისურაძე, ზუბაშვილი. სერგი მაკალათიას წიგნში "ლიახვის ხეობა", ვკითხულობთ რომ იმერეთიდან იყვნენ გადმოსულები სირბილაძეები, კერესელიძეები და გოგებაშვილები.
გადმოცემით, თურქებთან ბრძოლაში ერეკლე II-ს ვარიანელებიც ახლდნენ, რომელთა მეთაური მაჩაბელი ყოფილა, მაჩაბელს თავი გამოუჩენია ბრძოლაში, რისთვისაც მეფემ ვარიანი უბოძა, ასევე მითვის უჩუქებია ძლევის (ძელის) ჯვარი.
კოლა სიმონის ძე ადუაშვილი (1888 წ. დაბ.) ამბობს: ვარიანიდან დედოფლის (თამარის) მინდორი 6კმ-ზე იქნება, იგი ორ ფრონეს(მდინარე) შუაა მოქცეული. იმ მინდვრიდან აქეთ გზაზე რამდენიმე პუნქტს დედოფლის ჯარის საფლავებს ვეძახითო. (ი. მეგრელიძე, ლიახვის ხეობის წარწერები და სხვა სიძველეები, გვ-250).
იოსებ მეგრელიძის ცნობით სოფლის ცენტრში სამი მრგვალი კოშკი ყოფილა, რომლებიც დაუნგრევიათ. სოფლის მცხოვრების თქმით, ვარიანის დასავლეთით, მრგვალი კოშკია შემორჩენილი, რომელიც სამსართულიანია, კედელში აქვს კიბე. გადმოცემით, როგორც კი მტერი გამოჩნდებოდა, ამ კოშკის თავზე ცეცხლს დაანთებდნენ და მინდვრად მომუშავეები მიხვდებოდნენ, მტერი დაგვესხაო, კოშკს შეაფარებდნენ თავს. კოშკი თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.
სოფელი ვარიანი გამორჩეულია როგორც ისტორიით, ასევე მატერიალური ძეგლებით. სოფლის შუაგულში შევხვდებით ღვთისმშობლის სახელობის ტაძარს, რომელიც სავარაუდოდ თარიღდება X-XI საუკუნეებით. ეკლესიის უკანა მხარეს განისვენებენ იაკობ გოგებაშვილის მშობლები.
იაკობ გოგებაშვილის სახლ-მუზეუმის ეზოს ამშვენებს ვარიანის ღვთისმშობლის ტაძარი. სწორედ ამ ტაძარში მსახურობდა იაკობის მამა. სოფ. ახალდაბიდან ბატონს გამოქცეული სვიმონი ვარიანის მოსახლეობას შეუფარებიათ, მიწის ნაწილი მიუციათ და აქ დაუსახლებიათ. სვიმონს აუშენებია პატარა ქოხი, სადაც ცხოვრობდა თავის ოჯახთან ერთად. 1832 წლიდან სვიმონი სახლის გვერდით ვარიანელთა მიერ აშენებულ ეკლესიაში მღვდლად განმწესდა. ეკლესია აღწერილობის მხრივ, დარბაზულია (13,9 X 7,5 მ), ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. წარწერის თანახმად ტაძარი 1835 წელს აშენდა.
ტექსტი შეადგინა, იაკობ გოგებაშვილის სახლ-მუზეუმის ექსკურსიამძღოლმა, ნათია მინდიაშვილმა. ნათია მინდიაშვილი
