25/08/2026
#რუსთავისარქეოლოგიურიექსპედიცია #რუსთავისისტორიულიმუზეუმი #რუსთავი
გიორგი III-ის მონეტები – მეფე შევარდენით ხელში
რამდენიმე ხნის წინ საინფორმაციო საშუალებები იუწყებოდნენ, რომ რუსთავის ნაქალაქარის ტერიტორიაზე, შუა საუკუნეების სასახლის მე-4 დარბაზში გიორგი მესამის მონეტა აღმოაჩინეს.
დღეისათვის ნუმიზმატიკურ კოლექციებსა და სამეცნიერო მიმოქცევაში ცნობილია ამ ტიპის 10-მდე ეგზემპლარი (მათ შორის საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში, ბრიტანეთის მუზეუმსა და რამდენიმე კერძო თუ საჯარო კოლექციაში), რაც მას საკმაოდ იშვიათ და მაღალი ისტორიული ღირებულების ძეგლად აქცევს.
მართლაც, გიორგი III-ის (1156–1184 წწ.) „მეფე შევარდენით“ გამოსახულებიანი მონეტა შუა საუკუნეების ქართული ნუმიზმატიკის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული ნიმუშია.
ავერსი:
აზიურ-ბიზანტიურ სამოსელში გამოწყობილ და აზიურ სტილში ფეხმორთხმით მჯდარ გიორგი III-ს გაწვდილ ხელზე შევარდენი უზის. თავს საიმპერატორო ჯვრიანი სტემა უმშვენებს. მეფის გამოსახულების მარჯვნივ არის ქართული ასომთავრული წარწერა: ႢႨ (გი), რაც მეფის სახელს, გიორგის აღნიშნავს. ამ ტიპის ("შევარდენიანი") გიორგი III-ის მონეტაზე ქართული მონეტების ისტორიაში პირველად ვხვდებით მხედრულ წარწერას. სახელის მონოგრამის გარდა, ჩნდება თარიღიც, რომელიც XI საუკუნის პირველი მესამედის შემდეგ ჩვენში მოჭრილ მონეტებზე აღარ დაიტანებოდა. საყურადღებოა, რომ ეს თარიღიც უკვე ქართული ქორონიკონითაა მოცემული (ქორონიკონით 394 წელი, ანუ 1174 წელი).
რევერსი:
განთავსებულია სამსტრიქონიანი არაბული წარწერა: „მეფეთა მეფე გიორგი, ძე დემეტრესი, ქრისტეს მახვილი.“
მკვლევართა მოსაზრებით, არაბული წარწერა მიანიშნებდა არა მეფის დაქვემდებარებას და დამოკიდებულებას მუსლიმი ხალიფებისადმი, არამედ განპირობებული იყო წმინდა ეკონომიკური მოტივებით, "ქართულ მონეტებს გზა უნდა გაეკვლია მახლობელი აღმოსავლეთის ბაზრისკენ." ამავე დროს წარწერის შინაარსი მუსლიმურ სამყაროში მეფის მნიშვნელობასა და ამბიციებზეც მიუთითებდა, წარმოადგენდა ერთგვარ შეტყობინებას, რომ გიორგი III „მეფეთა მეფე“ და „მესიის მახვილი“ იყო.
მონეტაზე მითითებული ქორონიკონის - 394, რაც 1174 წელს შეესაბამება, მიხედვით, ივარაუდება, რომ ის მოიჭრა სამეფო ზარაფხანაში (თბილისში). ეს პერიოდი ემთხვევა გიორგი III-ის მიერ ცენტრალური ხელისუფლების განმტკიცებისა და დიდებულებთან (მათ შორის ორბელთა ამბოხებამდე ცოტა ხნით ადრე) ძალაუფლების დემონსტრირების ხანას.
აღსანიშნავია ისიც, რომ ბიზანტიური ტრადიციისგან განსხვავებით, სადაც მონეტებზე ძირითადად ქრისტე, ღვთისმშობელი ან წმინდანები გამოისახებოდნენ (თუმცა, გვხვდება ბიზანტიელი იმპერატორების გამოსახულებებიც, მაგალითად, კონსტანტინე IX მონომახი, ალექსი I კომნენოსი), ამ მონეტის შემთხვევაში მონარქს ვხედავთ რეალურ, საერო პოზაში - ფეხმორთხმით მჯდომარეს და სანადირო ფრინველით ხელში - ასე ვთქვათ, სამეფო საქმიანობაში (ნადირობა შევარდენით).
მონეტა მოჭრილია სპილენძისგან.
