Δημοτικό Μουσείο Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος

09/10/2026

«Κορωπί Μαρτυρική Πόλη»
"ΤΟ ΧΩΡΙΟ Κορωπί ΝΕΟΝ ΔΙΣΤΟΜΟΝ"
«Η τραγωδία του Διστόμου, επανελήφθη. Κατά την αποχώρησίν των εκ της Αττικής οι Γερμανοί έσφαξαν όλους τούς κατοίκους του χωρίου Κορωπί εἰς τά Μεσόγεια, μή φεισθέντες ούτε γυναικών, ούτε παιδιών, ούτε γερόντων. Η εγκληματική μανία αυτών έφτασε μέχρι τού σημείου νά σφάξουν και όλα τα ζώα πού υπήρχαν είς τό χωρίον. Τίποτε τό ζών δέν απέμεινε εἰς αυτό. Τό νέον τούτο φρικιαστικό έγκλημα διεπράχθη υπό τάς ακολούθους συνθήκας: Η είδησις ότι τα πρώτα συμμαχικά οχήματα είχαν επιβιβασθεί είς τήν Βόρρειον Ελλάδα, προκάλεσε σύγχυσιν εἰς όλας ανά την Ελλάδα Γερμανικάς φρουράς καί κυρίως στάς φρουράς της Αττικής. Τά διάφορα χωρία αυτής υπέστησαν δι' άλλην μίαν φοράν τάς φοβερότερας αλώσεις τής νατσιστικής θηριωδίας. Μοτοσυκλετισταί, φορτηγά αυτοκίνητα πλήρη στρατιωτών οπλισμένων μέχρι οδόντων ακόμη καί τάνκς, είχον επιδράμη εναντίον τών χωρίων τής Αττικής διά νά καταστείλουν τόν από τάς πρώτας μεταδόσεις πληροφορίας τών Συμμαχικών επελάσεων, προκληθέντα ενθουσιασμό των κατοίκων. Ισχυρά Γερμανική περίπολος είχε κατευθυνθή την 9 Οκτωβρίου εἰς τό χωρίον Κορωπί όπου είχον φονευθή δύο γερμανοί στρατιώται, πιθανώς πειραθέντες να επιδείξουν διά τελευταίαν φοράν τήν κτηνωδία των εις βάρος τών αόπλων. Λυσσώντες οι γερμανοί ώρμησαν εναντίον τών αόπλων χωρικών και τών γυναικόπαιδων. Τό εί επηκολούθησε είναι αδύνατον νά περιγραφή. Γυναίκες, γέροντες καί μικρά παιδιά, υπέστησαν τάς πρώτας εκδηλώσεις τής νατσιστικής βαρβαρότητος. Μετ' οὐ πολύ ή σφαγή εγενικεύτο από τα καταφθάσαντα γερμανικά επικουρικά αποσπάσματα. Τό αίμα έρρεεν ήδη ποταμιδόν εἰς τούς δρομίσκους τού χωρίου. Αἱ κραυγαί τών γυναικών, οι κλαυθμηρισμοί των μικρών παιδιών, αἱ οιμογαί τών γερόντων, δέν ίσχυσαν να καταπραΰνουν τα εγκληματικά ένστικτα των επιδρομέων οι οποίοι δέν εσταματήσαν, παρά μόνον όταν ψυχή ζώσα δεν απέμεινεν εἰς τό χωρίον. Η μανία τών κατακτητών ήτο τοιαύτη ώστε μετά τήν εξόντωσιν όλων γενικώς των κατοίκων επεδόθησαν εις την σφαγήν των ζώων. Κατόπιν επυρπόλησαν τό χωρίον......
Εφημερίδα "Ταχυδρόμος Αιγύπτου"
Φύλλο 243 - Πέμπτη 19 Οκτωβρίου 1944 Άρθρο: “Νέο Φρικιαστικό Έγκλημα των Ναζί"
Πίνακας: «Κορωπί Μαρτυρική Πόλη» Ο Γιάννης Πρόφης (Λαογράφος, Συγγραφέας, Ζωγράφος), το 1997 ζωγράφισε τον Πίνακα με Τίτλο:
“Το Ολοκαύτωμα του Κορωπίου στις 9/10/1944 από τους Γερμανούς”(λάδι, 122Χ142 εκ.).
Ο πίνακας ανήκει στην οικογένεια Βασίλη Ευστρ. Παπαμιχάλη.
- Πάνω στο καμπαναριό της Ανάληψης Γερμανοί στρατιώτες σημαδεύουν και σκοτώνουν με
τ´οπλοπολυβόλο τους κατοίκους που εγκαταλείπουν έντρομοι την πόλη.
Στο κέντρο κάτω, ο Χρήστος Καμπέρης οδηγείται στον αναμμένο φούρνο όπου τον έριξαν ζωντανό.
Λίγο πιο πάνω ο χημικός Δημητράκης Ιω. Στεργίου επιδεικνύει έγγραφο, χάρη στο οποίο οι κατακτητές σταμάτησαν το ολέθριο έργο τους.
Πηγή: Το βιβλίο του Γιάννη Πρόφη "Οι Γερμανοί ξανά Ξανάρχονται." Εκδόσεις Δωδώνη, Αθήνα 1999)

03/10/2026

3 Οκτωβρίου το 1943 : Μνήμη Λιγκιάδων..

-Ένα ακόμη έγκλημα των ναζί.
Στις 3 Οκτωβρίου 1943 ημέρα Κυριακή, Γερμανοί στρατιώτες- καταδρομείς της 1ης ορεινής μεραρχίας ορεινών καταδρομών «Εντελβάις», ανεβαίνουν από τα Γιάννενα στο χωριό Λιγκιάδες. Είχαν διαταγή από τον στρατιωτικό διοικητή της πόλης των Ιωαννίνων, Χούμπερτ Λανς, να κάψουν το χωριό και να εκτελέσουν τους κατοίκους του «ως αντίποινα για τον φόνο του αντισυνταγματάρχη της 1ης Ορεινής Μεραρχίας Γιόζεφ Ζάλμινγκερ από αντάρτικο σώμα του ΕΔΕΣ, με διοικητή των Κώτσο Τόλη». Η διαταγή εξετελέσθη, Απολογισμός: 82 Λιγκιαδιώτες νεκροί, ανάμεσά τους 34 παιδιά ηλικίας 6 μηνών ως 11 ετών, 37 γυναίκες 30 έως 64 ετών και 11 άνω των 70 ετών. Κάηκαν 43 σπίτια, επίσης 57 υποστατικά, στάβλοι και καλύβες.
Περισσότερα; https://www.dmko.gr › martyrikes-polis-

Το Μνημείο τιμής και μνήμης των εκτελεσθέντων στις Λιγκιάδες

03/10/2026

Απεβίωσε η Κωνσταντίνα Κανελλοπούλου του Αργυρίου '
Η Κωνσταντίνα Κανελλοπούλου γεννήθηκε στα Καλάβρυτα από τον Κανελλόπουλο Αργύρη και την Ευανθία Κανελλοπούλου. Είχε άλλα επτά αδέρφια: τον Αντώνιο, τον Αλέκο, τον Σωτήριο, τον Γεώργιο (εκτελέστηκε), τον Λεωνίδα (εκτελέστηκε), την Τρισεύγενη και την Χριστίνα.
Ανήκει στη γενιά των συμπατριωτών μας, που υπήρξαν θύματα της Ναζιστικής Θηριωδίας. Των παιδιών που βιώσαν τα τραγικά γεγονότα της 13ης Δεκεμβρίου 1943, και γνώρισαν τη βία και τον όλεθρο που σημάδεψε ανεπανόρθωτα την παιδική τους ψυχή.
Μαζί με τα 3 από τα 7 αδέρφια της, Αντώνιο, τον Αλέκο και την Τρισεύγενη, βρέθηκαν ανάμεσα στα έγκλειστα γυναικόπαιδα στο Δημοτικό Σχολείο.
Στις 13 Δεκεμβρίου 1943 ο πατέρας της Αργύρης Κανελλόπουλος καθώς και τα αδέρφια της Γεώργιος και Λεωνίδας εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς στη Λάκα του Καπή.
Ίδρυσε με τον Αθανάσιο Φούρα την Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών Καλαβρύτων της οποίας διετέλεσε μετά το 1958 Διευθύντρια !

Ήταν άγαμη .
Εκφράζουμε τα θερμά και ειλικρινή συλλυπητήριά μας στην οικογένειά της.

Φώτο: η Ντίνα Κανελλοπούλου( Αριστερά )με τη Μαρίκα Λερούνη-Τσεκούρα

01/10/2026

Απεβίωσε ο Dr. Βασίλειος Γεωργ. Καρκούλιας (1941-2026)

Ο Dr. Βασίλειος Γεωργ. Καρκούλιας γεννήθηκε στα Καλάβρυτα το 1941 από τον Γεώργιο Καρκούλια και την Ευφροσύνη Μπρε και είχε μία αδελφή, την Αντιόπη Κωνσταντίνου-Καρκούλια.
Ανήκει στη γενιά των συμπατριωτών μας, που υπήρξαν θύματα της Ναζιστικής Θηριωδίας. Των παιδιών που βιώσαν τα τραγικά γεγονότα της 13ης Δεκεμβρίου 1943 και γνώρισαν τη βία και τον όλεθρο του πολέμου.
Στις 13/12/1943 ο πατέρας του Γεώργιος Καρκούλιας, Υπάλληλος Τ.Τ.Τ, εκτελέστηκε από τους Γερμανούς στη Λάκα του Καπή. Μαζί με τη μητέρα του Ευφροσύνη και την αδελφή του Αντιόπη βρέθηκαν ανάμεσα στα έγκλειστα γυναικόπαιδα στο Δημοτικό Σχολείο από όπου και κατάφεραν να διαφύγουν μαζί με τα υπόλοιπα γυναικόπαιδα.
Το 1960 μετανάστευσε στη Γερμανία για σπουδές και για επαγγελματική κατάρτιση μαζί με άλλα ορφανά παιδιά των Καλαβρύτων αλλά και άλλων μαρτυρικών χωριών. Στη συνέχεια εργάστηκε ως Γεωλόγος-Μηχανικός και υπήρξε Διδάκτωρ Μηχανολόγος Γεωλόγος με ειδίκευση στη διοίκηση (management) και τα οικονομικά στα πετρέλαια, με σπουδές στη Γερμανία, στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και στον Καναδά. Επιπλέον, εργαζόταν επί σειρά ετών στο γερμανικό δημόσιο, διετέλεσε Τμηματάρχης του Υπουργείου Εσωτερικών, Διευθυντής στη Δημόσια Επιχείρηση Πετρελαίου – Δ.Ε.Π., υπάλληλος και σύμβουλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον Τομέα Ενέργειας στις Βρυξέλλες και ιδρυτής και Πρόεδρος της Γεωθερμικής Ένωσης Ελλάδας.
Την ίδια στιγμή, ο Βασίλειος Καρκούλιας υπήρξε δραστήριο μέλος της Καλαβρυτινής κοινωνίας. Διαχρονικά και μέσα από διάφορα πόστα αγωνίστηκε για τη διεκδίκηση των γερμανικών οφειλών και τη δικαίωση των θυμάτων του Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος.
Πιο συγκεκριμένα υπήρξε:
Ιδρυτικό μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα (ΕΣΔΟΓΕ) μαζί με τους Μανώλη Γλέζο, Γεώργιο – Αλέξανδρο Μαγκάκη, Ευάγγελο Μαχαίρα και άλλους.
Ιδρυτικό μέλος και Πρόεδρος της Ένωσης Θυμάτων Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος.
Ιδρυτικό μέλος και Πρόεδρος της Ομοσπονδίας των Ενώσεων Θυμάτων Ναζιστικής Κατοχής.
Μαζί με άλλους Καλαβρυτινούς συνετέλεσε στη δημιουργία του Δημοτικού Μουσείου Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος του οποίου υπήρξε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου(2001-2006).
Τέλος διετέλεσε και Πρόεδρος του Χιονοδρομικού Κέντρου Καλαβρύτων
"Πάνος Πόλκας"
Εκφράζουμε τα θερμά μας συλλυπητήρια στην οικογένειά του!

ο Dr. Βασίλειος Γεωργ. Καρκούλιας κοντά στα θύματα του Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος

30/09/2026

😞

14/09/2026

«Το Ολοκαύτωμα της Βιάννου!»
«Καταστρέψατε την επαρχία Βιάννου. Εκτελέσατε πάραυτα, χωρίς διαδικασία, τους άρρενες που είναι πάνω από 16 ετών καθώς και όλους όσοι συλλαμβάνονται στην ύπαιθρο, ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας».
Στρατηγός Φρίντριχ Βίλχελμ Μύλλερ, Ηράκλειο, Σεπτέμβριος 1943.Ήταν 14 Σεπτεμβρίου του 1943 όταν οι Γερμανοί κατακτητές έδειξαν για μια ακόμη φορά το απάνθρωπο πρόσωπό τους. Η μέρα που έλαβε χώρα ένα από το πιο ειδεχθή εγκλήματα των ναζί εναντίον αμάχων: το Ολοκαύτωμα της Βιάννου και των γύρω χωριών της επαρχίας Ιεράπετρας Κρήτης ως αντίποινα για τη δράση ανταρτών στην περιοχή. Ο γερμανικός στρατός εισέβαλε στα χωριά Βιάννο, Αμιρά, Βαχό, Κεφαλοβρύσι, Κρεβατά, Άγιο Βασίλειο, Πεύκο, Κάτω Σύμη, Γδόχια, Μύρτο, Μουρνιές, Ρίζα, Μάλλες και επί τρεις ημέρες εκτελούσε αδιάκριτα, λεηλατούσε, έκαιγε σπίτια και περιουσίες… Έναν μήνα μετά οι γερμανοί επανήλθαν ισοπεδώνοντας ολόκληρα τα χωριά. 401 άνθρωποι σκοτώθηκαν. Πάνω από 1.000 οικίες καταστράφηκαν. Κανένα έλεος. Μόνο φωτιά, καπνός και αίμα.!
Εικ. 1 Βιάννος, τόπος μαρτυρίου!
Εικ. 2 Ρουσσέτος Παναγιωτάκης, «Το Ολοκαύτωμα της Βιάννου»!

02/09/2026

Το Ολοκαύτωμα του Χορτιάτη!

Μαρτυρικά χωριά και πόλεις της Ελλάδος κατά την περίοδο της Κατοχής (1941-1944).

Χορτιάτης, 2 Σεπτεμβρίου 1944
Το Ολοκαύτωμα
Στις 2 Σεπτεμβρίου 1944 ξημερώνει για τον Χορτιάτη ένα συνηθισμένο Σάββατο. Οι κάτοικοί του ξυπνούν ξεκινώντας τις δουλειές της καθημερινότητάς τους. Πολλοί φεύγουν έξω από το χωριό για τις συνηθισμένες αγροτικές εργασίες.
Τίποτα δεν προμήνυε την καταστροφή που έμελλε να ακολουθήσει, αν και οι γερμανικές δυνάμεις είχαν τελευταία σκληρύνει τη στάση τους μπροστά και στη διαφαινόμενη κατάρρευσή τους.
Όπως κάθε Σάββατο, ένα φορτηγάκι της υπηρεσίας ύδρευσης Θεσσαλονίκης με δύο υπαλλήλους, συνοδευόμενο, ως συνήθως, από ένα στρατιωτικό όχημα της γερμανικής φρουράς, στο οποίο επέβαιναν ένας γιατρός, ένας αξιωματικός και ένας υπαξιωματικός, ξεκινάει από την πόλη με προορισμό τις πηγές της Αγίας Παρασκευής στο Χορτιάτη για την απολύμανση με χλώριο του νερού, από το οποίο υδροδοτούταν μεγάλο μέρος της Θεσσαλονίκης.

Την ίδια ώρα μια ομάδα ανταρτών από το λόχο του καπετάν Φλουριά (Αντ, Καζάκου) υπό τον Βάιο Ρικούδη έχει κατέβει από το βουνό, το οποίο αποτελεί καταφύγιο τους, και βρίσκεται κρυμμένη στην περιοχή Καμάρα, στο ρωμαϊκό υδραγωγείο.

Γύρω στις 8:30 το πρωί το προπορευόμενο όχημα της εταιρείας ύδρευσης, κινούμενο στο δημόσιο δρόμο του Χορτιάτη, πλησιάζει στο σημείο όπου παραφυλάει η αντάρτικη ομάδα. Το όχημα δεν σταματά στο σήμα των ανταρτών, οι οποίοι ανοίγουν πυρ εναντίον του. Από τους πυροβολισμούς σκοτώνεται ο υπάλληλος του δήμου Σιδερίδης και τραυματίζεται ο συνάδελφός του. Σε κοντινή απόσταση ακολουθεί το γερμανικό στρατιωτικό όχημα, που δέχεται και αυτό πυρά. Σκοτώνεται ένας λοχίας, που δέχεται σφαίρα στο κεφάλι, και τραυματίζεται ένας υπολοχαγός. Ο γιατρός οδηγός του οχήματος, αν και αιφνιδιασμένος, καταφέρνει να ξεφύγει και κατευθύνεται στο Ασβεστοχώρι, όπου στρατοπέδευαν γερμανικές δυνάμεις, απ’ όπου και ενημερώνονται για το συμβάν τα ηγετικά κλιμάκια στο Αρσακλί (Πανόραμα) και τη Θεσσαλονίκη.
Η αντάρτικη ομάδα μετά το επεισόδιο αποσύρεται στο βουνό και στην περιοχή Λιβάδι, όπου βρίσκεται ο υπόλοιπος λόχος.
Στο μεταξύ, στο χωριό, στο οποίο έχει φθάσει ο αχός των πυροβολισμών, επικρατεί ανησυχία και αναταραχή υπό το φόβο αντιποίνων. Ο κόσμος βρίσκεται σε σύγχυση μην ξέροντας τι πρόκειται να επακολουθήσει και το τι πρέπει να κάνει. Οι περισσότεροι τελικά αποφασίζουν να φύγουν προς το βουνό, ώστε να κρυφτούν, αλλά αρκετές δεκάδες άτομα, κυρίως γυναικόπαιδα και μεγαλύτεροι σε ηλικία, παραμένουν. Μαζί και ο πρόεδρος Χρήστος Μπατάτσιος, που εκτιμά ότι μετά από τις εξηγήσεις που θα έδινε δεν θα υπήρχαν επιπτώσεις για το χωριό, στηριζόμενος στην πεποίθησή του πως θα βοηθούσε η καλή σχέση που είχε οικοδομήσει με τον γερμανό διοικητή, τον οποίο συστηματικά προμήθευε με καυσόξυλα, ζωντανά κλπ.
Το απομεσήμερο το χωριό σκεπάζει μια βαριά συννεφιά. Από το Ασβεστοχώρι ανηφορίζει προς το Χορτιάτη μια γερμανική φάλαγγα αποτελούμενη από 32 οχήματα, τα οποία μεταφέρουν στρατιώτες της εκεί φρουράς και ταγμάτων από τη Θεσσαλονίκη αλλά και ταγματασφαλίτες. Σκοπός τους τα αντίποινα για την αντάρτικη πράξη και το θάνατο του γερμανού λοχία. Επικεφαλής έχει τεθεί ο γνωστός για την βιαιότητά του και τις μαζικές εκτελέσεις που έχει προκαλέσει σε πολλές περιοχές της χώρας λοχίας Σούμπερτ. Στο χωριό ορισμένοι από τους εναπομείναντες κατοίκους, ακούγοντας τη βοή της φάλαγγας, φεύγουν και αυτοί να κρυφτούν στο δάσος που είναι πιο ασφαλές, ενώ οι υπόλοιποι κλείνονται στα σπίτια τους και περιμένουν με σφιγμένη την καρδιά -μια συνέχεια που μάλλον δεν μπορούσαν να φανταστούν.

Μόλις η φάλαγγα φθάνει στην πλατεία του χωριού, οι γερμανοί στρατιώτες και οι ταγματασφαλίτες χωρίζονται σε δύο ομάδες και ξεχύνονται στους δρόμους πυροβολώντας. Εισβάλλουν στα σπίτια, λεηλατούν ό,τι πολύτιμο ή χρήσιμο βρίσκουν, το οποίο φορτώνουν στα οχήματά τους. Συγκεντρώνουν τους κατοίκους στην πλατεία και το εξοχικό κέντρο «Κήπος» του Χρ. Μπατάτσιου, άλλους σέρνοντας και χτυπώντας τους, και παραδίδουν στη φωτιά τα περισσότερα σπίτια. Την ίδια ώρα ταγματασφαλίτες που έχουν ακροβολιστεί πέριξ του χωριού παριστάνοντας τους αντάρτες είτε καλούν τους κρυμμένους να βγουν από τις κρυψώνες τους, δίνοντας τους διαβεβαιώσεις για την ασφάλειά τους, είτε πυροβολούν όσους προσπαθούν να φύγουν από το χωριό.
Στο μεταξύ, οι κάτοικοι (στην συντριπτική τους πλειοψηφία ηλικιωμένοι, γυναίκες και παιδιά) έχουν μαζευτεί, υπό τις γερμανικές απειλές, στα δύο σημεία συγκέντρωσης.
Οι Γερμανοί δε δείχνουν καμία διάθεση να ακούσουν τις εξηγήσεις και φαίνονται αποφασισμένοι για την αποτρόπαιη συνέχεια. Ο ιερέας του χωριού Δημήτρης Τομαράς, περιστοιχισμένος από δεκάδες άτομα, σπεύσει να μεσολαβήσει, όμως επί ματαίω. Λίγο αργότερα ο μακεδονομάχος παπάς αναγκάζεται να παρακολουθήσει το βασανισμό και την ατίμωση των δύο θυγατέρων του και εν συνεχεία βασανίζεται και αυτός και δολοφονείται. Ανάλογη τύχη έχει και η προσπάθεια του προέδρου, ο οποίος πλησιάζει τον επικεφαλής και την ώρα που τείνει το χέρι για να τον χαιρετήσει, αυτός τον τραυματίζει με μαχαίρι, με αποτέλεσμα να λιποθυμήσει από την αιμορραγία. Ο πρόεδρος θα καεί στη συνέχεια με την οικογένειά του στο φούρνο του Γκουραμάνη.

Το χωριό καίγεται και οι Γερμανοί και οι ταγματασφαλίτες ξεσπούν σε παράφορες βιαιότητες. Πυροβολούν εν ψυχρώ ανήμπορους ηλικιωμένους, αρπάζουν νήπια από τις αγκαλιές των μητέρων τους και τα σκοτώνουν με αποτρόπαιη βαρβαρότητα -χτυπώντας τα στους τοίχους ή πατώντας με τις αρβύλες τα κεφάλια τους- κακοποιούν γυναίκες, κόβουν δάχτυλα με τα μαχαίρια τους για να αρπάξουν δαχτυλίδια.
Οι σκηνές που εκτυλίσσονται δεν μπορούν να περιγραφούν. Σύμφωνα με μαρτυρίες μια γυναίκα δεμένη σε ένα δέντρο αναγκάζεται να παρακολουθήσει τον διαδοχικό βιασμό και εν συνεχεία τη δολοφονία (με το μαρτυρικό «παλούκωμα») της νεαρής κόρης της και εν συνεχεία δολοφονείται και αυτή. Σε μια άκρη του χωριού μια μητέρα που είναι κρυμμένη, για να μην ακουστεί το κλάμα του βρέφους που έχει στην αγκαλιά της και προδώσει την κρυψώνα τους, αναγκάζεται να κλείσει με το χέρι της το στόμα του, έως ότου άθελά της το πνίξει. Ο τόπος γεμίζει με πτώματα, κραυγές και αναφιλητά.

Ο κύκλος του θανάτου όμως μόλις έχει ανοίξει, με τον Σούμπερτ και την ομάδα του να ετοιμάζουν την τελική φάση του προμελετημένου εγκλήματος. Τοποθετούν τους κατοίκους του χωριού σε σειρές των δύο και τριών ατόμων και -αν και η αρχική σκέψη ήθελε ως προορισμό και τόπο της μαζικής εκτέλεσης το νεκροταφείο- δημιουργούν πομπές από την πλατεία προς το σπίτι του Νταμπούδη και από το κέντρο του προέδρου στο φούρνο του Γκουραμάνη. Με βαριά βήματα οι πορείες φτάνουν έξω από τα κτίρια που σε λίγο θα μετατραπούν σε νέα κρεματόρια. Οι κατακτητές και οι Έλληνες συνεργάτες τους στοιβάζουν τον κόσμο μέσα στα δύο κτίρια.
Στο φούρνο του Γκουραμάνη νεκρική σιγή, μιλάνε οι ματιές, υγρές, βαθιές. Όμως και μια σπίθα ελπίδας. Ένα παράθυρο στο πίσω μέρος του φούρνου, η ύπαρξη του οποίου διαφεύγει αρχικά της προσοχής των Γερμανών, αποτελεί πραγματικό παράθυρο προς τη ζωή για λιγοστά εγκλωβισμένα μικρά παιδιά, που από κει καταφέρνουν να πηδήξουν έξω και να βρουν διέξοδο σωτηρίας. Σύντομα οι κατακτητές θα το αντιληφθούν και θα στήσουν απέναντι στρατιώτες, που σκοτώνουν όσους επιχειρούν να διαφύγουν.

Στην είσοδό του στήνουν ένα πολυβόλο και ξεκινούν να «γαζώνουν» το φούρνο. Στη συνέχεια, ρίχνουν στους συγκεντρωμένους άχυρα και εμπρηστική σκόνη, που με τις πρώτες ριπές μετατρέπουν το φούρνο σε κόλαση πυρός. Άλλοι πέφτουν νεκροί από τα πυρά, άλλοι καίγονται ζωντανοί, κάποιοι, ακόμη και γυναίκες με τα μωρά τους στην αγκαλιά, επιχειρούν να βγουν από την πόρτα. Και εκεί όμως περιμένουν στρατιώτες που είτε σφάζουν, είτε πυροβολούν όσους βγαίνουν, δημιουργώντας σωρούς πτωμάτων. Μιαν ανάσα και έξοδος, «ηρωική», δίχως λογική -πού να χωρέσει άλλωστε! Μέσα στην αναστάτωση κάποια παιδιά καταφέρνουν να βγουν έξω σώα. Σώζονται βγαίνοντας από τα φλεγόμενα κτίρια κρυμμένα πίσω από μεγαλύτερους και αναγκαζόμενα να παραστήσουν επί ώρες τα νεκρά ανάμεσα σε στοίβες πτωμάτων. Το ίδιο σκηνικό έχει στηθεί και στο σπίτι του Νταμπούδη. Οι γρατσουνιές στους τοίχους καταμαρτυρούν την προσπάθεια των απελπισμένων εγκλείστων να σωθούν από τις φλόγες και την βουλή της Ατρόπου Μοίρας.

Οι Γερμανοί και οι ταγματασφαλίτες, που θα τους ξεπεράσουν σε βιαιότητα και απανθρωπιά, δεν θα αποχωρήσουν παρά αργά το απόγευμα και αφού βεβαιωθούν ότι κανείς δεν έχει γλιτώσει της εκδικητικής τους μανίας, ότι δεν έχει απομείνει τίποτα να καεί και να λεηλατηθεί. Δεν θα χορτάσουν όμως να σκοτώνουν. Κατηφορίζοντας από το κατεστραμμένο χωριό θα συναντήσουν στο δρόμο τον 20χρονο Βάιο Νταμπούδη, ο οποίος επέστρεφε από το σανατόριο του Ασβεστοχωρίου, όπου είχε επισκεφθεί τον εκεί νοσηλευόμενο ασθενή πατέρα του. Τον συλλαμβάνουν και τον εκτελούν και αυτόν αναίτια και εν ψυχρώ.

Αφήνουν πίσω τους καταστροφή. Το χωριό καμένο και ολότελα κατεστραμμένο (περισσότερα από 300 σπίτια και κτίρια έχουν μετατραπεί σε στάχτες), πτώματα σκορπισμένα παντού, η μυρωδιά της καμένης σάρκας διάχυτη. Ο απολογισμός τραγικός: 149 νεκροί, από τους οποίους οι 51 ανήλικοι και από αυτούς οι 36 κάτω των 10 ετών -ακόμη και αβάπτιστα βρέφη. Άλλοι εν ψυχρώ εκτελεσμένοι, άλλοι καμένοι ζώντες. Μια ακόμη μαύρη σελίδα στην ιστορία έχει γραφτεί, το Ολοκαύτωμα του μαρτυρικού Χορτιάτη έχει συντελεστεί.

Από το φούρνο του Γκουραμάνη, το σπίτι του Νταμπούδη και άλλα σημεία του χωριού θα γλιτώσουν ελάχιστοι. Η Μαρία Αγγελινούδη, ο Πέτρος Τσαγγαλής, η Ίρις Ζέκκα, ο Τάσος, η Ελένη και η Ειρήνη Ρωμούδη, η Βασιλική και η Ελένη Γκουραμάνη, η Αναστασία και ο Κώστας Αγγελινούδης, ο Παύλος Ζέκκας, ο Γιώργος Γκουραμάνης, ο Παναγιώτης και Θανάσης Γαλητσιάνος, ο Παναγιώτης Σαρβάνης, η Ελένη Χαρατσή, η Χρυσή Αγοραστού κ.ά.

24/08/2026

18/08/2026

ΤΑ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΝΩΓΕΙΩΝ
Τ΄ Ανώγεια λόγω της θέσης τους, στις απόκρημνες πλαγιές του Ψηλορείτη και του αδούλωτου φρονήματος των κατοίκων τους, βρέθηκαν πάντοτε στην πρώτη γραμμή των απελευθερωτικών αγώνων των Κρητικών απέναντι σε οποιονδήποτε κατακτητή.
Κατακτήθηκαν από τους Τούρκους το 1648 και στη συνέχεια ήταν βακουφικό (μοναστηριακό) χωριό, αφιερωμένο στα τζαμιά της Βαλιδέ Σουλτάνας, ενώ παράλληλα αποτέλεσαν σημαντικό επαναστατικό κέντρο.
Το Μάιο του 1822, στη θέση Σκλαβόκαμπος Μαλεβιζίου, οι Ανωγειανοί νίκησαν τους Τούρκους, με αρχηγό τους το Βασίλη Σμπώκο. Το γεγονός αυτό, έγινε η αφορμή και στις 14 Ιουλίου του 1822, ο Σερίφ Πασάς που βρήκε το χωριό ερημωμένο από τους κατοίκους του, οι οποίοι πολεμούσαν στη Μεσσαρά, το λεηλάτησε και το έκαψε. Αυτό ήταν το πρώτο ολοκαύτωμα των Ανωγείων και έμελλε να ακολουθήσουν άλλα δύο. Λίγο πριν από την επανάσταση του 1866, έγινε στα Ανώγεια η συνέλευση για την εκλογή αντιπροσώπων των οπλαρχηγών της Ανατολικής Κρήτης. Την ίδια χρονιά, τρεις Ανωγειανοί άνηκαν στους πεσόντες του ολοκαυτώματος του Αρκαδίου, με το οποίο ηρωικά αποκρούστηκε η απόπειρα κατάληψής του από τον Σερίζ πασά.
Το 1867 ο Ομέρ πασάς κατέλαβε τ’ Ανώγεια και το Νοέμβριο του ίδιου έτους ο Ρεσίζ πασάς προέβη στο ολοκαύτωμα του χωριού για δεύτερη φορά, μόλις 45 χρόνια μετά από το πρώτο ολοκαύτωμα.
Οι κάτοικοι των Ανωγείων έλαβαν, ακόμα, μέρος στις επαναστάσεις του 1878 και του 1897 αλλά και στο Μακεδονικό και στον Ηπειρωτικό Αγώνα.

Κατά το Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο οι Ανωγειανοί πήραν μέρος, από τους πρώτους, στην αντίσταση κατά των Ναζί κατακτητών με τη δημιουργία ένοπλων ομάδων σε συνεργασία με το Συμμαχικό Αρχηγείο Μέσης Ανατολής και έχοντας επικεφαλής τον Ιωάννη Δραμουντάνη (Στεφανογιάννη) ο οποίος και εκτελέστηκε από τους Ναζί, στις 12 Φεβρουαρίου 1944
Κορυφαίο γεγονός της αντίστασης του αγωνιζόμενου λαού των Ανωγείων, υπήρξε η καταστροφή και ισοπέδωση του χωριού τον Αύγουστο του 1944. Το 3ο ολοκαύτωμα των Ανωγείων άρχισε τη 13η Αυγούστου και κράτησε μέχρι το τέλος του ίδιου μήνα. Στο Αρμί, την κεντρική πλατεία του χωριού βρίσκεται εγχάρακτη η διαταγή του Γερμανού στρατηγού φρουράρχου Κρήτης.
“…Επειδή η πόλις των Ανωγείων είναι κέντρον της αγγλικής κατασκοπίας εν Κρήτη και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν το φόνο του λοχία φρουράρχου Γενί-Γκαβέ και της υπ’ αυτόν φρουράς και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν το σαμποτάζ της Δαμάστας, επειδή εις Ανώγεια ευρίσκουν άσυλον και προστασίαν οι αντάρται των διαφόρων ομάδων αντιστάσεως και επειδή εκ των Ανωγείων διήλθον και οι απαγωγείς με τον στρατηγόν Φον Κράιπε χρησιμοποιήσαντες ως σταθμόν διακομιδής τα Ανώγεια, διατάσσομεν την ΙΣΟΠΕΔΩΣΙΝ τούτων και την εκτέλεσιν παντός άρρενος Ανωγειανού όστις ήθελεν ευρεθεί εντός του χωρίου και πέριξ αυτού εις απόστασιν ενός χιλιομέτρου.”
Χανιά 13-8-44 0 Στρατηγός Διοικητής Φρουρίου Κρήτης X. ΜΙΛΛΕΡ
Η εξουδετέρωση και σύλληψη του αναφερόμενου στη διαταγή φρούραρχου Γενί-Καβέ και της φρουράς του (8 άτομα) πραγματοποιήθηκε την 7-8-1944 στην περιοχή Σφακάκι Ανωγείων, από ενδεκαμελή ομάδα του εφεδρικού Ε.Λ.Α.Σ. To σαμποτάζ της Δαμάστας πραγματοποιήθηκε το πρωί της 8-8-1944, στον κεντρικό τότε αμαξωτό δρόμο της Κρήτης και σε μικρή απόσταση δυτικά του χωριού Δαμάστα από ομάδα ανταρτών της Ε.Α.Ο. “O ΨΗΛΟΡΕΙΤΗΣ” και είχε σαν αποτέλεσμα την ισοπέδωση και του χωριού Δαμάστα και την εκτέλεση των αντρών που πιάστηκαν σ’ αυτό από τους Γερμανούς. Μετά την έκδοση της διαταγής που προαναφέραμε, Γερμανοί στρατιώτες, πραγματοποιούν την κύκλωση των Ανωγείων, την 13-8-1941 και αρχίζουν το μακάβριο έργο των εκτελέσεων, της λεηλασίας και της καταστροφής, αφού πρώτα απομάκρυναν τα γυναικόπαιδα που βρέθηκαν μέσα σ’ αυτά, μαζί με ελάχιστους ανίκανους γέροντες. To σύνολο των αντρών και αγοριών είχαν καταφύγει στα λημέρια των ανταρτών και στις δυσπρόσιτες χαράδρες και σπηλιές του Ψηλορείτη. Μεγάλο μέρος του άμαχου πληθυσμού των Ανωγείων βρήκε, επίσης, καταφύγιο στα γύρω χωριά της περιοχής και σε χωριά της επαρχίας Μαλεβιζίου όπου κατάφερε να επιβιώσει χάρις στην έμπρακτη αλληλεγγύη των κατοίκων τους, οι οποίοι φιλοξένησαν κάτω από εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες ολόκληρες οικογένεια ακόμα και για χρόνια.
Τα Ανώγεια ανήκουν σήμερα στο Δίκτυο Μαρτυρικών Πόλεων & Χωριών, «Ελληνικά Ολοκαυτώματα».

17/08/2026

Μαρτυρικά χωριά και πόλεις της Ελλάδος κατά την περίοδο της Κατοχής (1941-1944).
Πηγή. /www.dmko.gr
17 Αυγούστου 1944 - Σοκαράς Ηρακλείου
Το χρονικό της Σπηλιάρας
Το πρωί της 17ης Αυγούστου 1944 οι Γερμανοί κατακτητές συγκέντρωσαν όλους τους κατοίκους του Σοκαρά στο σχολείο. Λίγο πριν το μεσημέρι οι Γερμανοί διαχώρισαν τους άνδρες από τα γυναικόπαιδα. Όλοι οι άντρες του χωριού, από 18 έως 60 χρόνων βρέθηκαν ενώπιον των δοσίλογων οι οποίοι φορώντας μαύρες κουκούλες πρόδωσαν εκείνους που είχαν αναπτύξει αντιστασιακή δράση. Οι προδότες ξεχώρισαν 26 Σοκαριανούς τους οποίους οι Γερμανοί έδεσαν πισθάγκωνα και τους οδήγησαν έξω από το χωριό, προς τη θέση «Σπηλιάρα». Ο Γιώργος Γιαννακάκης επιχείρησε κατά τη διαδρομή να δραπετεύσει όμως οι ναζί τον συνέλαβαν μέσα στον Σοκαρά και τον σκότωσαν επί τόπου δια ξυλοδαρμού. Το μεσημέρι το απόσπασμα έχει στηθεί στην «Σπηλιάρα» κι ένα-ένα τα 25 παλικάρια του Σοκαρά σωριάστηκαν στο έδαφος έπειτα από τις γερμανικές ομοβροντίες των όπλων. Ο 27ος Σοκαριανός που εκτελέστηκε ήταν ο Γιώργος Κυριακάκης που δολοφονήθηκε με μαρτυρικό και απάνθρωπο τρόπο από τους ναζί, επειδή στο σπίτι του βρέθηκαν κρυμμένα όπλα. Οι Γερμανοί στην συνέχεια άνοιξαν έναν ομαδικό τάφο και πέταξαν μέσα και τους 27 εκτελεσθέντες, μαζί με ένα σκύλο. Αναλυτικά οι 27 Σοκαριανοί που δολοφονήθηκαν από τους Γερμανούς ήταν οι:
-) Γιώργος Χαλκιαδάκης με τους 5 γιούς του, Μανώλη, Αστρινό, Δημήτρη, Γιάννη και Λευτέρη.
-) Γυπαράκης Στυλιανός και οι 2 γιοί του, Νίκος και Μανώλης
-) Παντελής Ορφανός του Νικολάου,
-)Γιώργης Ορφανός του Νικολάου
-)Λευτέρης Ορφανός του Νικολάου,
-) Αντώνης Ορφανός του Νικολάου
-) Γιαννουλάκης Βασίλης του Μιχαήλ,
-) Γιαννουλάκης Ευθύνης του Μιχαήλ,
-) Γιαννουλάκης Γιώργης του Μιχαήλ,
-) Γιαννουλάκης Βασίλης του Γεωργίου
-) Γυπαράκης Γιάννης του Αριστείδη
-) Κυριακάκης Γιώργης του Μιχαήλ
-) Κυριακάκης Νίκος του Μιχαήλ
-) Κωστακής Γιώργης του Ιωσήφ
-) Κωστάκης Νίκος του Ιωσήφ
-) Μπιμπάκης Νίκος
-) Σαρρής Δημήτρης
-) Κουτεντάκης Γιάννης
-) Παχιαδάκης Χαράλαμπος
-) Σταματάκης Γιάννης