12/10/2026
Δημοσιεύσεις Spyros Pavlides 20 ώρες πριν.
Τη 12η Οκτωβρίου 1856. Και άλλες ημέρες τρόμου στην Κρήτη.
Αποσπάσματα από το βιβλίο του Σπ. Παυλίδη "Ημέρες Τρόμου στη Μεσόγειο. Αφήγημα για σεισμούς, τσουνάμι και ηφαίστεια» (Εκδόσεις ΟΣΕΛΟΤΟΣ, 2026).
— Αγαπητοί μου, ξεκινά ο Αλέξης, είπαμε στην αρχή να ξεχωρίσουμε και να συζητήσουμε δυο από τους φονικότερους ισχυρούς σεισμούς του 19ου αιώνα, του 1810 στο Ηράκλειο και του 1881 στη Χίο, αλλά δεν μπορώ να μην θέσω το θέμα της μελέτης του άλλου καταστροφικού σεισμού στην πολύπαθη Κρήτη και Ρόδο, και όχι μόνο. Τον σεισμό του 1856, πάλι στο Ηράκλειο, πάλι στην Κρήτη, την Κάσσο, την Κάρπαθο, τη Ρόδο που συγκλόνισε την κεντρική και την Ανατολική Μεσόγειο, από την Αδριατική μέχρι τη Συρία και την Αίγυπτο. Θαρρείς δεν έφτανε ο θανατηφόρος σεισμός του 1810, ούτε του 1846, επίσης ισχυρός, ήρθε και εκείνος του 1856, και «ο σεισμός ούτος εκραγείς εν Κρήτη», «Εν Ηρακλείω και τας παρακειμένας αυτώ επαρχίας, η καταστροφή υπήρξε, ως συνήθως, μεγαλυτέρα ή αλλαχού». Τι αλλεπάλληλες συμφορές! . . . . . . . . . . . . . .
— Σωστά, απαντά ο Ορέστης, θα αρχίσω με το βιβλίο του Γεράσιμου Παπαδόπουλου, που ξεκινά με τη φράση «αυτός ήταν ο ισχυρότερος και πιο καταστροφικός σεισμός που συνέβη στο Ελληνικό Τόξο στα ιστορικά χρόνια», με πολλές αναφορές από χειρόγραφα (Βλαστός, Σταυράκης κ.α.) κι’ από εφημερίδες της εποχής και έγγραφα, μεταξύ των οποίων και η εφημερίδα της Νέας Υόρκης “The New York Times” και το βιβλίο του V. Raulin «Περί Κρήτης» (1869) . Τη 12η Οκτωβρίου (29η Σεπτεμβρίου με το παλιό ημερολόγιο), ώρα 2:30 στα σκοτεινά μεσάνυχτα «υπέρμετρος σφοδρός σεισμός εγένετο, κατά τον οποίον εβλάβησαν καθ’ άπασαν την νήσον 11.317 οικίαι, εξ ων 6.512 κατεστράφησαν εξ’ ολοκλήρου». «Εν Χανίοις άπασαι σχεδόν αι οικίαι εβλάφησαν, ολίγισται όμως κατέπεσαν, οι στρατώνες και το στρατιωτικόν νοσοκομείον έπαθαν μεγαλειτέραν βλάβην, ως και το τέμενος Χουνκιάρ... .Εν Ρεθύμνη άπασαι αι οικίαι υπέστησαν ζημιές, αλλ’ ουδείς εφονεύθει. Εν Ηρακλείω όμως και ταις πέριξ επαρχίαις αι καταστροφαί υπήρξαν, ως πάντοτε μεγαλείτεραι». Κατέπεσαν οι μεγάλοι Ενετικοί ναοί, το Βεζίρ Τζαμί και πολλά άλλα τούρκικα τεμένη. «Αι οικίαι άπασαι της πόλεως είχον μετραπή εις σωρούς αμόρφους ξύλων και λίθων» που καταπλάκωσαν πολλούς και έφραξαν τους δρόμους ως οδοφράγματα. Εν κατακλείδι «εχάλασεν όλον το Ηράκλειον!» Τα χωριά ανατολικά της Ίδης, όπως Καλέσα, Πετροκεφάλι, Πενταμόδι, Άγιος Μύρον, Σταυράκια και Βρυσίδη καταστράφηκαν ολοκληρωτικά. . . . . . . . . . . . . . . . . .
Για τις Κυκλάδες υπάρχουν αναφορές από Μύκονο, Αμοργό και Σαντορίνη «...ο μέγας σεισμός εβάσταξεν επτά μινούτα, και έκανε μεγάλα κακά εις την Σαντορίνην, εχάλσε περίφημας εκκλησίας εκ θεμελίων, εχάλασε οσπίτια εις όλα τα καστέλια, εκρήμνησε εκείνα τα υψηλά και υπερήφανα παλάτιαν, οινοθήκες ερήμαξε και έτρεχαν αποταμοί το κρασίν ...». Οι ζημιές σε Κάσσο, Κάρπαθο και Ρόδο εκτιμώνται με εντάσεις VII (7), VIII (😎 και IX (9) ακόμη. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
— Τι να σας πω και τι να σας περιγράψω από μια ακόμη ολέθρια καταστροφή που έπληξε τη μεγαλόνησο, την Κρήτη μας, παίρνει τον λόγο η Αθηνά. Μήπως σας θυμίζει τον σεισμό του 1810, εκείνον του 1508 ή του 1303 ή ακόμη και του 365; Μήπως γίνω κουραστική να εξιστορώ παρόμοιες εικόνες καταστροφής σαν εκείνες του Αμμιανού Μαρκελλίνου ή των φίλων μας ερασιτεχνών σεισμολόγων του 14ου αιώνα; Μήπως οι κάτοικοι της Κρήτης και της Μεσογείου έζησαν ακόμη μια «ημέρα τρόμου», όπως την περιγράφει ένα δημοτικό τραγούδι της εποχής:
«...τσ’ εικοσιεννιά του Σετεμπριού, ένα Σαββάτο βράδυ,
μέγας σεισμός εγείνηκε κι ούλος ο κόσμος βράζει.
Από το μέρος τω Χανιώ έρχεται σα μελτέμι...
Κι’ η θάλασσα η ακίνητη και οι γι οχτώ ανέμοι.
Τρία λεφτά βοά η γης, καπνός ’ποκάτω βγαίνει.
Χάνονται χώραις και χωριά, ’σαν όντε χυνετ’ άστρο,
Μα δεν υπόφερε καμμιά ’σαν το Μεγάλο Κάστρο,
Χαλούν τα μοναστήρια του, χαλούν κι οι μιναρέδες. . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . .
Το μέγεθος μπορεί να κυμαίνεται από 7,6 μέχρι 8,3, με ορισμένους επιστήμονες να προτείνουν 8,0 ή 8,2, αλλά και οι ίδιοι μελετητές να ξανα-υπολογίζουν τα μεγέθη και να τα αναθεωρούν. Πάντως και αυτός ο σεισμός κατατάσσεται σε εκείνους με μέγεθος ίσο ή μεγαλύτερο του 8!
