Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα

15/10/2026

📜🏘️ Όταν ο Βύρωνας μεγάλωνε πέρα από τα όρια του προσφυγικού συνοικισμού...

Η εφημερίδα «Ελληνική Ημέρα» καταγράφει τον Βύρωνα του 1952, μια πόλη που εξακολουθεί να φέρει έντονα τα σημάδια της προσφυγιάς, αλλά ταυτόχρονα επεκτείνεται πέρα από τα αρχικά όρια του προσφυγικού συνοικισμού. Οι μαρτυρίες των αδελφών Δεληλάμπρου φωτίζουν άγνωστες πτυχές της εποχής, ενώ τα στατιστικά στοιχεία αποκαλύπτουν τις δυσκολίες, τις ανάγκες και τις προσδοκίες χιλιάδων κατοίκων. Από τον προσφυγικό συνοικισμό έως τα Νέα Αλάτσατα, ξεδιπλώνεται η ιστορία μιας πόλης που αγωνίζεται, αναπτύσσεται και διαμορφώνει τη σύγχρονη ταυτότητά της. 🏘️📜✨

Ξεφυλλίζοντας τις σελίδες της εφημερίδας «Ελληνική Ημέρα» της 15ης Αυγούστου 1952, συναντούμε ένα ενδιαφέρον οδοιπορικό στον Συνοικισμό Βύρωνος, αλλά και πολύτιμες μαρτυρίες για την επέκταση της περιοχής πέρα από τον αρχικό προσφυγικό πυρήνα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αναφορές του προεδρεύοντος του Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου Βύρωνος Βασιλείου Δεληλάμπρου, οι οποίες συχνά μπορούν να παρερμηνευθούν αν δεν τοποθετηθούν στο σωστό ιστορικό πλαίσιο. Ο Βασ. Δεληλάμπρος δεν αναφέρεται σε κατοικίες του προσφυγικού συνοικισμού Βύρωνος, αλλά σε κατοικίες που ανεγέρθηκαν σε εκτάσεις οι οποίες είχαν παραχωρηθεί σε οικοδομικούς συνεταιρισμούς γύρω από τον συνοικισμό. Στη δική του περίπτωση πρόκειται για τον οικοδομικό συνεταιρισμό «Νέα Αλάτσατα», ο οποίος αναπτύχθηκε δυτικά του συνοικισμού και με την πάροδο των χρόνων ενσωματώθηκε πλήρως στον Δήμο Βύρωνος. 🏡
Η μαρτυρία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία αν αναλογιστούμε ότι ο αδελφός του, Παναγιώτης Δεληλάμπρος, ήταν γνωστός στους κατοίκους του προσφυγικού συνοικισμού, καθώς διατηρούσε παντοπωλείο στην πρόσοψη της κατοικίας του, επί της οδού Κυδωνιών. Ένα από εκείνα τα μικρά συνοικιακά καταστήματα που εξυπηρετούσαν καθημερινά τις ανάγκες των οικογενειών και αποτελούσαν ζωντανά κύτταρα της τοπικής κοινωνίας. 🛒
Εξίσου αποκαλυπτική είναι η στατιστική στήλη της δημοσίευσης με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Οι αριθμοί λένε πολλά». Οι αριθμοί αυτοί αποτυπώνουν με εντυπωσιακό τρόπο τη δυναμική του Βύρωνα μόλις τρεις δεκαετίες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή:
📍 31.600 κάτοικους αριθμούσε τότε ο συνοικισμός.
📍 Από αυτούς, 25.800 ήταν πρόσφυγες πρώτης γενιάς, άνθρωποι που είχαν φθάσει στην Ελλάδα μετά το 1922.
📍 3.850 οικογένειες εξακολουθούσαν να μην διαθέτουν ιδιόκτητη κατοικία.
📍 Μόνο το 18% των σπιτιών διέθετε τότε εγκαταστάσεις υγιεινής.
📍20% από τους οικίσκους δεν έχουν ηλεκτρικό.
📍18% δεν έχουν εγκαταστάσεις υδρεύσεως.
📍 Περίπου 320 προσφυγικές οικογένειες παρέμεναν χωρίς οριστική στέγαση και περίμεναν την τακτοποίησή τους.
📍210 όμηροι των Γερμανών, που όταν επέστρεψαν, βρήκαν τα σπίτια τους , οι περισσότεροι κατεστραμμένα.
📍 Το μέσο ημερομίσθιο υπολογιζόταν στις 5.400 δραχμές, ποσό που η ίδια η εφημερίδα χαρακτήριζε ανεπαρκές μπροστά στο αυξημένο κόστος ζωής.
📍 Το 38% των κατοίκων δεν παίρνουν ούτε τα τρόφιμα του δελτίου.
📍2.800 δεν πήραν ούτε τη ζάχαρή τους.
📍38% των παιδιών έχουν αδενοπάθεια, ενώ το κλίμα είναι αρκετά καλό.
📍 Στον τομέα της παιδικής προστασίας, 400 παιδιά φιλοξενούνταν σε κατασκηνώσεις, ενώ περισσότερα από 1.800 παιδιά είχαν άμεση ανάγκη εξοχικής φιλοξενίας. 👧👦

Οι αριθμοί αυτοί δεν είναι απλώς στατιστικά δεδομένα. Είναι η αποτύπωση μιας κοινωνίας που αγωνιζόταν να σταθεί στα πόδια της, να στεγάσει τους ανθρώπους της, να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσης και να εξασφαλίσει καλύτερο μέλλον για τα παιδιά της. 💙

Ο Βύρωνας του 1952 δεν ήταν πλέον μόνο ο προσφυγικός συνοικισμός των πρώτων χρόνων. Ήταν ένας ζωντανός και διαρκώς επεκτεινόμενος αστικός οργανισμός, όπου δίπλα στις προσφυγικές γειτονιές αναπτύσσονταν νέες περιοχές, όπως τα Νέα Αλάτσατα, που έμελλε να αποτελέσουν αναπόσπαστο τμήμα της ιστορίας και της ταυτότητας της πόλης μας.

📸Η ανάρτηση συνοδεύεται από φωτογραφίες που δημοσιεύτηκαν στο ίδιο άρθρο. Η εικόνες αποκαταστάθηκαν ψηφιακά με σεβασμό στο ύφος και στα χαρακτηριστικά τους, με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης.

📜Ακολουθεί αυτούσιο το κείμενο της δημοσίευσης της εφημερίδας :
«Η «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΕΡΑ» ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΥΣ
Ε ́. ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΣ ΒΥΡΩΝΟΣ.
Ὁ συνοικισμὸς τοῦ Βύρωνος εἶναι ἀπὸ τὶς ὡραιότερες προσφυγικὲς συνοικίες. Χαρούμενα, μικρὰ σπιτάκια, μονόροφα ἢ διόροφα, περιποιημένα, πεντακάθαρα, χωμένα στὸ πράσινο! Παντοῦ λουλούδια, κῆποι, κληματαριές, Οἱ δρόμοι, δενδροφυτευμένοι καθαροί, δίνουν τὴν ἐντύπωση πραγματικὰ μιᾶς «κηπούπολης».
«Αὐτὸ δείχνει, μᾶς λέει ὁ προεδρεύων τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου κ. Βασ. Δεληλάμπρος, τὸ δημιουργικὸν πνεῦμα τῶν προσφύγων. Ὅλα αὐτὰ ποὺ βλέπετε, (εἰκὼν) τὰ κάναμε μόνοι μας. Τὸ Κράτος, οὐσιαστικά, μόνο τὰ οἰκόπεδα μᾶς ἔδωσε. Ἐμεῖς τὰ χτίσαμε, ἐμεῖς τὰ εὐπρεπήσαμε, ἐμεῖς χαράξαμε καὶ τοὺς δρόμους. Ὅταν πρωτόρθαμε ἐδῶ, ἦταν ἕνας πραγματικὸς ἀγριότοπος. Ἄλλωστε δὲν εἶναι μακρυὰ ἡ ἐποχή, ποὺ ὁ ληστὴς Νταβέλης ἐδῶ εἶχε τὴ συμμορία του.
Τὰ σπίτια αὐτὰ ποὺ τὸ κόστος τους στὸ ὑπουργεῖο, προπολεμικὰ έθεωρεῖτο 12.000 δραχμὲς καὶ ποὺ στὴν πραγματικότητα δὲν ὑπερέβαινε τὶς 9000 προπολεμικὲς δραχμές, τὸ Κράτος μᾶς τὰ χρέωσε μέ ... 40.000 προπολεμικὲς δραχμές! Αὐτὸ εἶναι καὶ ἡ αἰτία ποὺ μέχρι σήμερα ἀρκετοὶ πρόσφυγες τοῦ συνοικισμοῦ μας, δὲν πῆραν ὁριστικὰ παραχωρητήρια. Τὸ φοβερὸ ὅμως εἶναι ὅτι τὶς δόσεις ποὺ ἔδωσαν στὸ διάστημα τῆς κατοχῆς τὶς θεωροῦν ὡς...ἐνοίκιο (!) καὶ δὲν δίνουν τα παραχωρητήρια».
«Τὰ μεγάλα προβλήματα τοῦ συνοικισμοῦ μας, μᾶς συμπληρώνει ὁ Δήμαρχος Βύρωνος κ. Ἄγγελος Κωνσταντιλιέρης εἶναι τὸ ἠλεκτρικὸ καὶ τὸ νερό. Πρέπει τὸ γρηγορώτερο ἡ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρεία νὰ ἐπεκτείνη τὸ δίκτυό της, διότι ὑπάρχουν ἀκόμη σπίτια, ποὺ φωτίζονται μὲ λάμπες πετρελαίου.
Ἐπίσης, ὅπως εἴπαμε καὶ τὸ νερὸ. Ὁ Δῆμος διαθέτει βυτίο γιὰ νὰ κάνη τὴν διανομὴ τοῦ νεροῦ στὰ σπίτια καὶ ἡ Ἑταιρεία Ὑδάτων δὲν ἔχει βάλει δίκτυο ὑδρεύσεως. Ἐλπίζω ὅμως ὅτι σιγά - σιγὰ ὅλα θὰ γίνουν. Τώρα φροντίζουμε γιὰ τὴν ἀσφαλτόστρωση τῶν ὁδῶν, ὥστε νὰ πυκνωθῆ καὶ συγχρόνως νὰ γίνη ἀνετωτέρα ἡ συγκοινωνία. Παρακαλέσαμε νὰ μᾶς ἐπιτρὲψῃ τὸ ὑπουργείο Δικαιοσύνης νὰ ιδρυθῆ Εἰρηνοδικεῖο, χθὲς ἄλλωστε ἐλήφθη ἡ σχετικὴ ἀπόφασις διὰ τὴν ἵδρυσιν νέων Εἰρηνοδικείων. Θέλουμε νὰ κάνουμε καὶ ἕνα πυροσβεστικὸ Σταθμό. Πρέπει ἀκόμη, νὰ τακτοποιηθῆ τὸ πρόβλημα τῶν ἀστέγων οἰκογενειῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ὑπάρχουν καὶ πολλοὶ ὅμηροι ποὺ τοὺς εἶχαν πάρει οἱ Γερμανοί.
«Ἰωάννης Ὀρδίτσης λέγομαι (εἰκὼν), ἔχω δυὸ παιδάκια. Βλέπετε αὐτὴ τὴν τρώγλη. Γιὰ ἕνα δωμάτιο πληρώνω 150.000 δρχ.! Πρέπει ἐπὶ τέλους τὸ Κράτος νὰ φροντίση γιὰ μᾶς, ποὺ ἔχουμε ἀκόμα στὴ ράχη μας, ἐκτὸς ἀπὸ ὅλες τὶς ἄλλες πληγὲς καὶ τὴν πληγὴ τῆς ὁμηρίας. Μᾶς πῆραν οἱ Γερμανοὶ καὶ τώρα ποὺ γυρίσαμε δὲν ἔχουμε οὔτε στέγη. Δὲν εἶναι τόσο δύσκολο νὰ μᾶς τακτοποιήση δίνοντάς μας τὰ οἱκόπεδα ποὺ τριάντα χρόνια τώρα δὲν τὰ ἔδωσε στοὺς περισσοτέρους».
«Καὶ βέβαια πρέπει νὰ γράψη ἡ «Ἑλληνικὴ Ἡμέρα» γιὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ μᾶς λέει ὁ κ. Παν. Δεληλάμπρος. Πάνω ἀπὸ τὸν Βύρωνα ὑπάρχουν τόσα δημόσια κτήματα. Νὰ δώσουν μερικὰ οἰκόπεδα νὰ λυθῆ καὶ τὸ πρόβλημα αὐτὸ τῶν ἀστέγων. Ἐπίσης νὰ γράψετε καὶ γιὰ τὴν Ἀγορά μας. Τώρα ἔχουμε «Λαϊκὴ Ἀγορὰ» (εἰκών), ἀλλὰ πρέπει νὰ χτίσουμε μιὰ καλή Ἀγορὰ ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχη ἡ σημερινὴ κατάστασις».
Πρέπει... Πολλά πρέπει, ἀλλὰ οἱ δημότες τοῦ Βύρωνος εἶναι ὅλοι ὑπομονετικοὶ καὶ δημιουργικοί. Εἶναι βέβαιο ὅτι πολὺ γρήγορα θὰ τὰ ἀποκτήσουν ὅλα.

ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΕΝΕ ΠΟΛΛΑ
31.600 Δημότες ἔχει ὁ συνοικισμὸς τοῦ Βύρωνος. Ἀπὸ αὐτούς, οἱ,
25.800 εἶναι οἱ πρῶτοι ποὺ ἔφθασαν τὸ 1922 ἀλλὰ δυστυχῶς μέχρι σήμερα,
3.850 δὲν ἀπέκτησαν ὁριστικὰ παραχωρητήρια. Καὶ τὸ χειρότερο - oι δόσειςποὺ κατέβαλλον στὴν Κατοχή-.
20 τοῖς 100 ἀπὸ τοὺς οἰκίσκους τῆς περιοχῆς δὲν ἔχουν ἠλεκτρικὸ καί
18 τοῖς 100 δὲν ἔχουν ἐγκαταστάσεις ὑδρεύσεως γιατί ἡ Ἑταιρεία Ὑδάτων δὲν θέλει νὰ ἐπεκτείνη τὸ δίκτυό της.
320 πρόσφυγες παραμένουν ἀκόμα «ἄστεγοι» χωρὶς νὰ ὑπάρχει ἐλπίδα ὅτι θὰ ταχτοποιηθοῦν. Μεταξὺ αὐτῶν εἶναι
210 ὅμηροι τῶν γερμανῶν, ποὺ ὅταν ἐπέστρεψαν, βρῆκαν τὰ σπίτια τους, οἱ περισσότεροι κατεστραμμένα.
5.400 Εἶναι τὸ μέσο ἡμερήσιο εἰσόδημα τοῦ δημότου τοῦ Βύρωνος, γι' αὐτὸ ἡ οικονομική δυσπραγία εἶναι τόσο μεγάλη ὥστε,
38 τοῖς 100 τῶν προσφύγων δὲν παίρνουν οὔτε τὰ τρόφιμα τοῦ δελτίου. Στὴν τελευταία διανομή
2.800 δὲν πῆραν οὔτε τὴ ζάχαρή τους. Αὐτὴ ἡ φτώχεια εἶναι καὶ ἡ αἰτία ποὺ τά
38 τοῖς ἑκατὸ τῶν παιδιῶν ἔχουν ἀδενοπάθειά, ἐνῷ τὸ κλίμα εἶναι ἀρκετὰ καλό.
Ἐφέτος 400 θὰ πᾶνε στὶς παιδικὲς κατασκηνώσεις ἐνῶ θὰ ἔπρεπε νὰ παραθερίσουν τοὐλάχιστον 1.800 παιδιὰ ποὺ ἔχουν ἄμεση ἀνάγκη ἐξοχῆς».

📚Πηγή Τεκμηρίου : ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΣ ΒΥΡΩΝΟΣ. Εφημερίδα ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΕΡΑ, 4η σελίδα του φύλλου της 15ης Αυγούστου 1952.
Από το Αρχείο των «Ψηφιακών Συλλογών της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων».

📝Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας και σχολιασμός : Μιχαήλ Γ. Τοπούζης.

14/10/2026

📜 Βύρωνας 1928: Η Νεολαία των Προσφύγων Χτίζει το Μέλλον της.

Μέσα από τις σελίδες του «Ελληνικού Ταχυδρόμου» της 22ας Δεκεμβρίου 1928, ζωντανεύει μια όμορφη εικόνα του προσφυγικού Βύρωνα. Μια εικόνα γεμάτη αισιοδοξία, δράση και πίστη στη δύναμη της συλλογικής προσπάθειας. 🏛️✨
Ο Σύλλογος Νέων Βύρωνος, με τα διάφορα τμήματά του και ιδιαίτερα το αθλητικό, είχε ήδη καταφέρει να συγκεντρώσει δεκάδες νέους και νέες, προσφέροντας διέξοδο, δημιουργία και κοινωνική συνοχή σε μια εποχή γεμάτη δυσκολίες. ⚽🏃‍♂️🤝
Το δημοσίευμα υπογραμμίζει ότι η πρόοδος δεν ήρθε τυχαία. Ήταν αποτέλεσμα επίμονης εργασίας, ανιδιοτελούς προσφοράς και αφοσίωσης από τα μέλη και τη διοίκηση του συλλόγου. Οι εκδρομές στη φύση, οι αθλητικοί αγώνες και οι πολιτιστικές δραστηριότητες καλλιεργούσαν όχι μόνο γερά σώματα αλλά και χαρακτήρες με ιδανικά και κοινωνική συνείδηση. 🌳🚶‍♂️📚
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η αναφορά ότι μέσα σε λίγα μόλις χρόνια το αθλητικό τμήμα είχε γνωρίσει σημαντική ανάπτυξη, αποδεικνύοντας πως οι νέοι του Βύρωνα αναζητούσαν τρόπους να προοδεύσουν, να μορφωθούν και να δημιουργήσουν μια καλύτερη κοινωνία. 🌟
Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, οι φωτογραφίες και οι λέξεις του άρθρου μάς θυμίζουν ότι ο Βύρωνας δεν χτίστηκε μόνο με κόπο και στερήσεις, αλλά και με όνειρα, εθελοντισμό και αγάπη για τον συνάνθρωπο. ❤️
📸 Οι εικονιζόμενοι νέοι και νέες του 1928 αποτελούν κομμάτι της συλλογικής μνήμης του τόπου μας και μαρτυρούν τη δύναμη μιας γενιάς που, παρά τις δυσκολίες της προσφυγιάς, επέλεξε να κοιτάξει μπροστά.
Επιλέξαμε και τις τρεις φωτογραφίες της δημοσίευσης της εφημερίδας, τις οποίες συνενώσαμε σε μία, ως συνοδευτική της ανάρτησής μας. Τις παρουσιάζομε και μεμονωμένες στα σχόλια της ανάρτησής μας.

Ακολουθεί αυτούσιο το κείμενο της δημοσίευσης της εφημερίδας :

«Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟΥΣ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΥΣ
Η ΕΞΕΛΙΞΙΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΝ ΒΥΡΩΝΟΣ
ΟΙ ΣΥΛΛΟΓΟΙ ΤΟΥ ΚΑΙ ΤΑ ΣΩΜΑΤΕΙΑ ΤΟΥ.--ΟΙ ΝΕΟΙ ΤΟΥ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΥ ΒΥΡΩΝΟΣ. Η ΔΡΑΣΙΣ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ.- ΑΙ ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΟΥ.-ΤΙ ΕΠΕΤΥΧΕΝ ΜΕΧΡΙ ΤΟΥΔΕ.

Ὁ σύλλογος διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ἐργασίας του ἔχει διαιρεθῇ εἰς τμήματα τὰ ὁποῖα ἀρχικὼς ἦσαν τρία ἤτοι τὸ ἀθλητικόν, τὸ φιλολογικὸν καὶ καλλιτεχνικόν, καὶ τὸ τῶν ἐκδρομών, σήμερον δὲ κατόπιν τῆς προσθήκης νέων μελῶν ἔγιναν τέσσαρα ἤτοι τὸ ἀθλητικόν
τὸ μουσικὸν, τὸ φιλολογικὸν καὶ τὸ τῶν ἐκδρομών.
Ἑκάστου τμήματος προΐσταται ὁ ὀργανωτής, ὁ ὁποῖος διορίζεται ἀπὸ τὸ διοικητικὸν συμβούλιον. Ὁ ὀργανωτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα ὅπως ὑποδιαιρὲσῃ τὸ τμῆμα του εἰς ὁμάδας, προσλαμβάνων ἐκ τῶν μελῶν τοῦ τμήματός του τοὺς ἀναγκαιούντας διὰ τὴν διεύθυνσιν τῶν ὁμάδων βοηθούς. Σημειωτέον ὅτι ἕκαστον τμῆμα ἔχει ἴδιον κανονισμόν.
Μέλη τοῦ συλλόγου εἶνε νέοι καὶ νέαι τοῦ συνοικισμοῦ.
Ἡ ἐν τῷ συνόλῳ δρᾶσις τοῦ συλλόγου εἶνε ἀνωτέρα πάσης περιγραφῆς. Ὅτί καὶ ἂν γραφῇ διὰ τὸ ἔργον του ἀσφαλῶς θὰ εἶνε κατώτερον τῆς πραγματικότητας. Μικρὰν ἰδέαν τῆς δράσεώς του μπορεῖ νὰ λὰβῃ κανεὶς ἀπὸ τὸ ἔργον ἑνὸς ἑκάστου τῶν τμημάτων του, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκθέσωμεν ἐν συνεχεία.

ΤΟ ΑΘΛΗΤΙΚΟΝ ΤΜΗΜΑ

Τὸ σπουδαιότερον τμῆμα τοῦ συλλόγου καὶ ὁ μοχλὸς τῆς ὅλης κινήσεώς του εἶνε ἀσφαλῶς τὸ ἀθλητικὸν τμῆμα, ἡ ὑπὸ τοῦ ὁποίου συντελεσθεῖσα ἐργασία προσκάλεσε τὸν θαυμασμὸν ὅλου τοῦ φιλάθλου κόσμου.
Τὸ τμῆμα τοῦτο εἶνε ἀπὸ τὰ περιληφθέντα εἰς τὸν σύλλογον εὐθὺς ἀπὸ τῆς συστάσεώς του, ἀλλὰ κατ' ἀρχὰς εὑρίσκετο ἐν νηπιώδει καταστάσει, τῶν μελῶν αὐτοῦ περιοριζομένων εἰς φιλικὰς μεταξὺ τῶν συναντήσεις, καὶ μὴ τολμώντων νὰ ἐμφανισθοὺν δημοσία.
Σὺν τῷ χρόνῳ ὅμως τὰ διάφορα διοικητικὰ συμβούλεια κατανοήσαντα τὴν σημασίαν καὶ τὴν σπουδαιότητα τῆς ἀποστολῆς τοῦ τμήματος τούτου ἔστρεψαν πρὸς αὐτὸ τὴν προσοχήν των, καὶ τῇ βοηθεία των ἐπετεύχθη ἡ συστηματοποίησις τῆς ἐργασίας του, ἡ ὁποία ἔσχε τοιαῦτα ἀποτελέσματα, ὥστε ἀμέσως ἅμα τῇ ὑποβολὴ σχετικῆς αἰτήσεως ἐκ μέρους τοῦ τμήματος κατὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1927, (δυσανάγνωστο κείμενο) ν' ἀναγνωρισθῇ τοῦτο ἐπισήμως ὑπό των (δυσανάγνωστο κείμενο) σωματείων δηλαδὴ καὶ τῆς ἑλληνικῆς ποδοσφαιρικῆς ὁμοσπονδίας.
Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς αὐτῆς ἀκριβὼς δηλαδὴ ἀπὸ τῆς ἀναγνωρίσεως του ἐπισήμως, ἀρχίζει καὶ ἡ ἐπίσημος ἐμφάνησις τοῦ τμήματος καὶ ἡ κυρίως δρᾶσις του, συγχρόνως δὲ καὶ ἡ ἀνάπτυξίς του διὰ τῆς ἐγγραφῆς ὡς μελῶν ὅλων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀγαπῶντες τὸν ἀθλητισμὸν συγκεντρώνουν τὰ προσόντα τὰ ἐπιτρέποντα νὰ ἐλπίζη κανεὶς πολλὰ ἀπὸ τὴν ἐξέλιξιν των.
Τὸ ἀθλητικὸν τμῆμα διοικεῖται ὑπὸ ὀργανωτοῦ ὁριζομένου ὑπὸ τοῦ διοικ. συμβουλίου καὶ διέπεται ὑπὸ ἐσωτερικοῦ κανονισμοῦ, διαιρεῖται δὲ διὰ τὴν καλλιτέραν ἐν γένει διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν εἰς τμῆμα ἀθλητικῶν παιδιῶν, τμῆμα καθαρῶς ἀθλητικὸν (ἀγωνίσματα στίβου) καὶ τμῆμα ποδοσφαιρικόν.
Ἑκάστου ὑποτμήματος, οὕτως εἰπεῖν, προΐσταται βοηθὸς οργανωτοῦ ὁριζόμενος ὑπὸ τοῦ ὀργανωτοῦ τοῦ ἀθλητικοῦ τμήματος.
Ὄργανωτὴς νὺν τοῦ αθλητικοῦ τμήματος εἶνε ὁ κ. Δήμ. Ξηρουχάκης, δικηγόρος, διατελέσας ἐπὶ ἐξ συνεχεῖς φορᾶς πρόεδρος τοῦ συλλόγου, σύμβουλος τοῦ συνδέσμου τῶν ἀθλητικῶν σωματείων καὶ εἰς ἐκ τῶν γνωστοτέρων καὶ φανατικωτέρων φιλάθλων της πρωτευούσης μας εἰς τὰς ἐνεργείας τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ὀφείλεται κυρίως ἡ ἀνάπτυξις τοῦ τμήματος του. Εἶνε λυπηρὸν διότι ἐπαγγελματικαὶ ἀσχολίαι στεροῦν τὰ διοικητικὰ συμβούλια τῶν συλλόγων μας (δυσανάγνωστο κείμενο) φανατικοὺς ἐμψυχωτὰς τοῦ ἀθλητισμοῦ μας.
Τὸ ἀθλητικὸν τμῆμα ἔχει ἤδη πλέον τῶν 50, ἐνεργῶς ἀθλητικὰ μέλη. Ἡ ποδηλατική του ὁμὰς ἐνίκησεν κατὰ τοὺς Πανελληνίους ποδηλατικοὺς ἀγῶνας τοῦ 1927, ατομικῶς καὶ ὁμαδικῶς καταλαβοῦσα διὰ τῶν ἀθλητών της τὴν 1ην, 2αν, 3η, 5ην καὶ 7ην θέσιν, πρᾶγμα πρωτοφανὲς εἰς τὰ ἀθλητικὰ χρονικά. Κατὰ τοὺς Πανελληνίους ἀγῶνας τοῦ 1928 ἡ ὁμὰς βόλλεϋ-μπὼλ νικήσασα κατὰ σειρὰν ὅλας τὰς ἀντιπάλους, ἀνεκηρύχθη δευτέρα πρωταθλήτρια τῆς Ἑλλάδος. Συμμετέσχεν εἰς ὅλους τοὺς προκηρυχθέντας μέχρι σήμερον ἀθλητικοὺς ἀγώνας, βάλλεϋ καὶ μπάσκετ, διοργάνωσε δὲ μετ' ἄλλων συλλόγων τοὺς ἐφηβικοὺς φθινοπωρινοὺς ἀγώνας τοῦ 1928 καὶ τὰ κατ' ἔτος τελούμενα Ἐφήβεια μεταξὺ τῶν συλλόγων Ἀχιλλέως, Πέλοπος καὶ Νέων Βύρωνος ὑπὸ τύπον ἀθλητικοῦ διαγωνισμοῦ.
Βοηθοὶ οργανωτοῦ εἶνε οἱ Ἔρμ. Ἰσιγόνης, σύμβουλος τοῦ συλλόγου καὶ ἀρχηγὸς τοῦ καθαρῶς ἀθλητικοὺ ὑποτμήματος, Κλ. Δρίβας τοῦ τμήματος βάλλεϋ-μπώλ, Π. Παπαδάκης τοῦ τμήματος μπάσκετ-μπώλ, Γ. Ἀπελάκης τοῦ ποδηλατικοῦ τμήματος. Ἡ Α' ὁμὰς τοῦ βόλλεϋ-μπὼλ ἀποτελεῖται ἐκ τῶν Ἐρμ. Ἰσιγόνη, Κλ. Δρίβα, Π. Παπαδάκη, Α. Γλύκατζη, Α. Χατζημηνὰ καὶ Ν. Παπάζογλου. Ἡ Α' ὁμὰς τοῦ μπάσκετ-μπὼλ ἐκ τῶν Ν. Παπάζογλου, Ι. Καρούσου, Α. Χατζημηνά, Α. Γλύκατζη, Ι. Λεοντιάδη καὶ Παπαθεοχάρη.
Ἡ ποδηλατική του ὀμὰς ἐκ τῶν Σιδεράτου, Δεληγιαννίδη, Χατζηχαλκιά, Μακαρώνα, Ἰωαννίδη, Ξενάκη κλπ.. Καλλίτεροι δὲ τῶν αθλητῶν τοῦ στίβου εἶνε οἱ Ν. Βασιλειάδης, Ἀλεξανδρίδης, Ι. Ἰωαννίδης, Ι. Ἀναστόπουλος, Ζ. Κόκκινος, Κ. Κοτρώνης, Ι. Ζερβός, Παναγόπουλος, Δ. Διαρμακόπουλος, ἀδελφοὶ Δεσποτόπουλοι, Παπανικολής, Φαφαλέν, Παπάζογλου, Παπαδόπουλος, Φωκάς, Παπαθεοχάρης, Τερζής, Ναΐδης κλπ. Ἕν ὀλίγοις ὁ σύλλογος ἔχει 3 πλήρεις ὁμάδας βόλλεϋ-μπώλ, μίαν ὁμοίαν γυναικείαν, μίαν μπάσκετ-μπώλ, μίαν ποδοσφαιρικήν, πλέον τῶν 10 ποδηλατιστῶν καὶ περὶ τοὺς πεντήκοντα ἀθλητὰς στίβου μεταξὺ τῶν ὁποίων ὀλίγοι σκοπευταί, 2-3 πυγμάχοι καὶ τινες κολυμβηταί.
Αὐτὴ ἐν ὀλίγοις εἶνε ἡ μέχρι τοῦδε δρᾶσις τοῦ τμήματος, δρᾶσις τὴν ὁποίαν θὰ ἐζήλευαν σωματεῖα ἔχοντα εἰς τὸ παθητικόν των πολλῶν ἐτῶν ἐργασίαν. Ἂς σημειωθῇ ἐπιπροσθέτως, ἂν καὶ ἀνωτρω ἐλέχθη, ὅτι ὁ σύλλογος δὲν ἀριθμεῖ παρὰ μόνον 18 μηνῶν ἐπίσημον ἀθλητικὴν ζωήν. Καὶ εἶνε ἡ ἀλήθεια ὅτι εἰς τοὺς μεγάλους ἀθλητικοὺς καθαρῶς ἀγῶνας δὲν δύναται ἀκόμη νὰ ἐμφανισθῇ οὔτε καὶ ἔμφανίζεται ἀλλὰ τοῦτο δικαιολογεῖται ἐκ τοῦ ὅτι ἅπαντες οἱ ἀθληταί του εἶνε παῖδες καὶ ἔφηβοι, οὐδεὶς δὲ ἄνω τῶν 19 ἐτῶν. Οἱ Νέοι Βύρωνος γιὰ τὴν ὥρα δὲν εἶνε παρὰ ἕνα καλοσπαρμένο καὶ καλοδιατηρημένο φυτώριο νέας αθλητικῆς γεννιᾶς ποῦ τ' ἀποτελέσματά της θὰ τὰ δοῦμε ἀργότερα. Ὑλικὸ ἀθλητικό, ὑλικὸ ἔμψυχο ὑπάρχει ἄφθονο. Δὲν λείπει παρὰ ἡ συστηματοποίησις τοῦ καὶ ἡ ἀποτελεσματικὴ ἐπίβλεψης καὶ καθοδήγησις αὐτοῦ. Εἴμεθα βέβαιοι ὅτι τὸ διοικητικὸν συμβούλιον καὶ ὁ ὀργανωτὴς ποῦ τόσην ὄρεξιν καὶ ζῆλον ἐπέδειξαν μέχρι σήμερον θὰ ἐξακολουθήσουν τὴν φιλοκοινωνικήν των δρᾶσιν, ἐπ' ἀγαθῷ καὶ τῆς ἀθλητικῆς ἰδέας καὶ τοῦ συλλόγου των ἀλλὰ καὶ τῆς ὑγείας τῶν μελῶν των. Τοιουτοτρόπως θὰ ἐπιτύχουν τὸν σκοπόν τους, ποῦ εἶνε ὅπως εἴπομεν, ἡ συστηματικὴ καὶ πνευματικὴ τῶν μελῶν ἀνάπτυξης καὶ προαγωγή».

📚Πηγή Τεκμηρίου : Η ΕΞΕΛΙΞΙΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΝ ΒΥΡΩΝΟΣ. Εφημερίδα ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ, 5η και 6η σελίδα του φύλλου της 22ας Δεκεμβρίου 1928.
Από το Αρχείο των «Ψηφιακών Συλλογών της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων».

📝Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας και σχολιασμός : Μιχαήλ Γ. Τοπούζης.

12/10/2026

Απελευθέρωση της Αθήνας από τον ναζιστικό ζυγό (12.10.1944).

Κύματα – κύματα η λαοθάλασσα πλημμύριζε την πλατεία Συντάγματος (12.10.1944).

🔴12 Οκτωβρίου 1944. Ήταν ένα ηλιόλουστο πρωινό Πέμπτης, όταν οι καμπάνες των εκκλησιών άρχισαν να χτυπούν χαρμόσυνα, καλώντας τους Αθηναίους να ξεχυθούν στους δρόμους και να πανηγυρίσουν το τέλος της γερμανικής κατοχής.

🔴Οι Γερμανοί δεν είχαν ακόμη προλάβει να εγκαταλείψουν την Αθήνα, αλλά ο λαός της πρωτεύουσας νιώθοντας ότι έφτασε η ώρα της λευτεριάς, ξεχύθηκε στους δρόμους ζητωκραυγάζοντας. Κύματα – κύματα η λαοθάλασσα πλημμύριζε την πλατεία Συντάγματος, τις οδούς Πανεπιστημίου, Σταδίου, Ακαδημίας, το Ζάππειο, την πλατεία Ομονοίας. Οι 1.264 μέρες φασιστικής κατοχής ήταν πλέον παρελθόν κι αυτό φάνηκε περίτρανα όταν στις 9.45 το πρωί μαχητές του ΕΛΑΣ κατέβασαν από την Ακρόπολη τη γερμανική σημαία υψώνοντας στη θέση της την ελληνική.

🔴Στη φωτογραφία μας, Βυρωνιώτες με πλακάτ του Ε.Α.Μ. Βύρωνα , με την γροθιά υψωμένη, συμμετέχουν στις εκδηλώσεις, διαδηλώνοντας σε κάποιο δρόμο της Αθήνας.
Ένας νεαρός, κρατάει ένα «χωνί», Το «χωνί», ο τηλεβόας, ήταν τότε το κύριο μαζικό μέσο με το οποίο οι αντιστασιακές οργανώσεις εμψύχωναν κι ενημέρωναν τον σκλαβωμένο λαό, το μέσο με το οποίο το ΕΑΜ καθοδηγούσε τους αγώνες του λαού ενάντια στον Ιταλό και τον Γερμανό κατακτητή.

🔴Την ιστορική αυτή φωτογραφία «αλιεύσαμε» από τη σελίδα Δημοπρασιών Faitatzis με λεζάντα «ΑΘΗΝΑ Δεκεμβριανά. Πορεία του ΕΑΜ Βύρωνα στους δρόμους της Αθήνας, φωτο διαστ. 13 x 18».
Υπάρχει όμως και μια άλλη φωτογραφία, που όπως φαίνεται από το υδατογράφημα που φέρει ανήκει στα «Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας» και έχει τραβηχτεί από το «Πρακτορείο Ηνωμένων Φωτορεπόρτερ», που δείχνει το ίδιο πλακάτ και τα ίδια πρόσωπα (δηλαδή έχει τραβηχτεί η μια μετά την άλλη από τον ίδιο άνθρωπο), που αναφέρεται στην απελευθέρωση των Αθηνών (12.10.1944). Νομίζουμε, βλέποντας το κλίμα που επικρατεί στην φωτογραφία, ότι αυτή είναι η πραγματική ημερομηνία της φωτογραφίας και όχι στα Δεκεμβριανά (σ.σ.: βλέπε την σχετική ανάρτηση μας για σύγκριση εδώ : https://www.facebook.com/photo/?fbid=1034607206670392&set=a.224494921014962).

◾Ιστορικό υλικό : Σελίδα Δημοπρασιών Faitatzis. Τιμή Εκκίνησης : €18,00

◾Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας και σχολιασμός : Μιχαήλ Γ.Τοπούζης

🔴Στα σχόλια μας μπορείτε να δείτε και παλαιότερες αναρτήσεις μας, για την ίδια μέρα, με το ίδιο πλακάτ.

12/10/2026

Απελευθέρωση της Αθήνας από τον ναζιστικό ζυγό (12.10.1944).

🗂Κοινοποιούμε συνδέσμους παλαιοτέρων αναρτήσεών μας σχετικών με την απελευθέρωση της Αθήνας από τον γερμανικό ζυγό (12 Οκτώβρη 1944).

🔴Το ΕΑΜ Βύρωνα πανηγυρίζει την απελευθέρωση από τη φασιστική κατοχή με γιορτή στην πλατεία Αγίου Λαζάρου και πορεία (12 Οκτώβρη 1944).
https://www.facebook.com/PalaiPoteStoVirona/photos/a.224494921014962/877818735682574/

🔴12 Οκτωβρίου 1944. Ήταν ένα ηλιόλουστο πρωινό Πέμπτης, όταν οι καμπάνες των εκκλησιών άρχισαν να χτυπούν χαρμόσυνα, καλώντας τους Αθηναίους να ξεχυθούν στους δρόμους και να πανηγυρίσουν το τέλος της γερμανικής κατοχής.
https://www.facebook.com/PalaiPoteStoVirona/photos/a.224494921014962/1034607206670392/

🔴 με πλακάτ του Ε.Α.Μ. Βύρωνα συμμετέχουν στις εκδηλώσεις για την απελευθέρωση της Αθήνας από τον γερμανικό ζυγό στο Παναθηναϊκό Στάδιο ( Οκτώβρης 1944).
https://www.facebook.com/PalaiPoteStoVirona/photos/a.224494921014962/1106257926171986/

🔴Οι αντιστασιακές οργανώσεις του Βύρωνα συμμετέχουν στις εορταστικές εκδηλώσεις για την απελευθέρωση από την φασιστική κατοχή (12.10.1944).
https://www.facebook.com/PalaiPoteStoVirona/photos/a.224494921014962/1464355000362275/

12/10/2026

Απελευθέρωση της Αθήνας από τον ναζιστικό ζυγό (12.10.1944).

Το ΕΑΜ Βύρωνα πανηγυρίζει την απελευθέρωση από τη φασιστική κατοχή με γιορτή στην πλατεία Αγίου Λαζάρου και πορεία (12 Οκτώβρη 1944).

«Πέμπτη 12 Οκτώβρη 1944. Οι Γερμανοί δεν είχαν ακόμη προλάβει να εγκαταλείψουν την Αθήνα, αλλά ο λαός της πρωτεύουσας νιώθοντας ότι έφτασε η ώρα της λευτεριάς, ξεχύθηκε στους δρόμους ζητωκραυγάζοντας. Κύματα – κύματα η λαοθάλασσα πλημμύριζε την πλατεία Συντάγματος, τις οδούς Πανεπιστημίου, Σταδίου, Ακαδημίας, το Ζάππειο, την πλατεία Ομονοίας. Οι 1.264 μέρες φασιστικής κατοχής ήταν πλέον παρελθόν κι αυτό φάνηκε περίτρανα όταν στις 9.45 το πρωί μαχητές του ΕΛΑΣ κατέβασαν από την Ακρόπολη τη γερμανική σημαία υψώνοντας στη θέση της την ελληνική.»

Σαν σήμερα 72 χρόνια πριν απελευθερώθηκε η Αθήνα μετά από τρεισήμισι χρόνια σκληρής ναζιστικής κατοχής.

Πηγή Φωτογραφίας: http://aristeriparemvasivyrona.blogspot.gr/2013/10/69.html

11/10/2026

🌆 Η Κυριακή της Αθήνας και η άλλη όψη της πόλης — στους προσφυγικούς συνοικισμούς (1930).

Στις 30 Νοεμβρίου 1930, η εφημερίδα Η Βραδυνή περιγράφει με ζωντάνια την «Αθηναϊκή Ζωή» και το πώς περνούσαν οι Αθηναίοι την Κυριακή τους — περίπατοι στο Ζάππειο, καφενεία, εφημερίδες, κομψές παρέες, μια πόλη που απολάμβανε την ανάπαυλα της εβδομάδας. ☕🌳
Όμως το άρθρο κλείνει με μια απότομη, σχεδόν σκληρή μετατόπιση: Την Κυριακή των προσφύγων.

🏚 Η Κυριακή στους συνοικισμούς — Βύρωνας, Καισαριανή, Νέα Σμύρνη, Υμηττός.

Ο Συνοικισμός Βύρωνος — όπως και όλοι οι προσφυγικοί συνοικισμοί μέχρι το 1934 — υπαγόταν διοικητικά στον Δήμο Αθηναίων. Ήταν μια κοινότητα που ζούσε σε στενότητα, φτώχεια, και καθημερινή προσπάθεια για τα βασικά.
Το άρθρο τονίζει την αντίθεση:
• Στο κέντρο: άνεση, περίπατος, καφέδες.
• Στους συνοικισμούς: αγώνας, στενότητα, έλλειψη υποδομών.

🕊 Η άλλη Κυριακή — η Κυριακή της προσφυγιάς.

Η Βραδυνή κλείνει με αυτή την εικόνα: Ενώ οι αστοί Αθηναίοι απολάμβαναν την άνεση της πόλης, στους συνοικισμούς οι πρόσφυγες περνούσαν την Κυριακή τους με δουλειές, φροντίδα, προσπάθεια. Και όταν έβρισκαν λίγο χρόνο, τον γέμιζαν με τραγούδι, με γέλιο, με μνήμη.
Η Κυριακή των αστών ήταν ανάπαυση. Η Κυριακή των προσφύγων ήταν αντοχή — αλλά και γλέντι. Και μέσα από αυτή την αντοχή χτίστηκε μια ολόκληρη πόλη. 🏘️✨

🌆 Η Κυριακή της Αθήνας… και η Κυριακή της προσφυγιάς.

Η εφημερίδα Βραδυνή περιγράφει την Κυριακή των Αθηναίων σαν μια μικρή γιορτή: περίπατοι στο Ζάππειο, καφενεία γεμάτα φως, εφημερίδες απλωμένες στα τραπέζια, παρέες που χαμογελούν. Μια πόλη που ξέρει να ξεκουράζεται. ☕🌳
Και ύστερα — σχεδόν σαν να αλλάζει ο φακός — ο αρθρογράφος στρέφεται στους προσφυγικούς συνοικισμούς. Στον Βύρωνα, στην Καισαριανή, στη Νέα Σμύρνη, στον Υμηττό. Στις γειτονιές που τότε υπάγονταν ακόμη στον Δήμο Αθηναίων, αλλά έμοιαζαν με έναν άλλο κόσμο.
🎶 Και όμως… γλεντούσαν. Με τον τρόπο της προσφυγιάς.
Όταν έπεφτε το απόγευμα, οι συνοικισμοί άλλαζαν. Όχι επειδή υπήρχε άνεση — αλλά επειδή υπήρχε ψυχή.
Οι άντρες μαζεύονταν στα μικρά καφενεδάκια, εκείνα με τα ξύλινα τραπέζια και τις καρέκλες που έτριζαν. Έβγαιναν τα ούτια, οι μπαγλαμάδες, τα όργανα που κουβαλούσαν μέσα τους τη Μικρασία. 🎻
Ένα ζεϊμπέκικο που ξεκινούσε δειλά, ένα χασάπικο που έσπαγε τη σιωπή της εβδομάδας.
Οι γυναίκες κάθονταν έξω από τις παράγκες, μιλούσαν, γελούσαν, θυμούνταν. Μιλούσαν για τις πατρίδες που χάθηκαν, για τα σπίτια που δεν υπήρχαν πια, για τα όνειρα που έπρεπε να ξαναχτιστούν από την αρχή. Και μέσα σε αυτές τις κουβέντες υπήρχε μια ζεστασιά που δεν την έβρισκες στα σαλόνια της Αθήνας. 💛
Τα παιδιά έτρεχαν στις αλάνες, φώναζαν, έπαιζαν, έδιναν ζωή σε δρόμους που το πρωί έμοιαζαν κουρασμένοι. Η Κυριακή ήταν η μέρα που οι συνοικισμοί γέμιζαν φωνές.
Δεν υπήρχαν πολυτέλειες. Υπήρχε όμως παρέα, τραγούδι, αντοχή, και μια βαθιά ανάγκη να νιώσουν άνθρωποι, έστω για λίγες ώρες.
Η Κυριακή στους συνοικισμούς ήταν το γλέντι της φτώχειας — αλλά και της ψυχής.

🕊 **Η Κυριακή των αστών ήταν ξεκούραση.
Η Κυριακή των προσφύγων ήταν αντοχή — και γλέντι μαζί.**
Η Βραδυνή το υπαινίσσεται καθαρά: Εκεί όπου η πόλη ζούσε την άνεσή της, οι πρόσφυγες ζούσαν την αλήθεια τους. Και μέσα σε αυτή την αλήθεια, έβρισκαν τρόπο να χαμογελούν, να τραγουδούν, να στέκονται όρθιοι.
Γιατί η προσφυγιά δεν γλεντούσε για να ξεχάσει. Γλεντούσε για να θυμηθεί ποια είναι. Και μέσα από αυτή τη μνήμη χτίστηκε ο Βύρωνας — όχι μόνο ως συνοικισμός, αλλά ως ψυχή. 🏘️✨

📸Το δημοσίευμα της εφημερίδας δεν συνοδεύεται από κάποια σχετική φωτογραφία. Έτσι, για να αποδώσουμε οπτικά την ατμόσφαιρα της εποχής, ζητήσαμε τη συνδρομή της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία δημιούργησε την εικόνα της ανάρτησής μας. Της δώσαμε δύο αυθεντικές φωτογραφίες: η μία παρουσίαζε την πλατεία Συντάγματος γεμάτη θαμώνες των καφενείων, και η άλλη μια παρέα προσφύγων σε ένα μικρό συνοικιακό καφενεδάκι.
Από το Ζάππειο ως τον προσφυγικό συνοικισμό, η πόλη ανέπνεε με ρυθμό καφενείου — με το άρωμα του καφέ, το τσιγάρο, το χαμόγελο και τη μπουζουκοχορδή που έδινε τον τόνο της ημέρας. Μια στιγμή καθημερινότητας που έγινε μνήμη. Ένα κομμάτι ζωής που, μέσα από τις φωτογραφίες, ξαναζεί.

📜Πριν συνεχίσετε την περιήγηση στις αναρτήσεις της Σελίδας μας, σας προσκαλούμε να αφιερώσετε λίγα λεπτά στο εκτεταμένο κείμενο που ακολουθεί. Μην το προσπεράσετε. Είναι μια μικρή, χαριτωμένη «βόλτα» στο 1930 — γραμμένη με ανάλαφρη διάθεση, γεμάτη εικόνες της καθημερινής αθηναϊκής ζωής, χιούμορ εποχής και λεπτομέρειες που φωτίζουν την πραγματικότητα της τότε πρωτεύουσας, κομμάτι της οποίας ήταν και ο Βύρωνάς μας.
Αν αγαπάτε τις ιστορίες της παλιάς Αθήνας, θα το απολαύσετε. Αν όχι, ίσως σας κερδίσει η ατμόσφαιρα μιας Κυριακής που μοιάζει μακρινή, αλλά παραμένει οικεία.

«ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΖΩΗ
H KYPIAKH ΤΗΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΗΣ
ΑΠΟ ΤΟ ΖΑΠΠΕΙΟ ΕΩΣ ΤΟΝ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟ
Οὔφ καϋμένη Μπέμπη!... Δὲν ἐβαρέθηκε αὐτὸ τὸ κουκλίστικο στοματάκι σου νὰ κὸβῃ καὶ νὰ ρὰβῃ ὁλόκληρη τὴν βδομάδα; Ἕξη ἡμέρες ἐργά... εἶπεν ὁ πανάγαθος κι' ἐσὺ παιδάκι μου ἐπῆρες τὴν ἐντολὴν καὶ τὴν μετέβαλες σε συζήτησι, κουτσομπολιό, διασκέδασι, σχόλιο,καὶ ἐννοεῖς νὰ τὴν ξεκάνης... Παραδουλεύεις παιδί μου... Κλεῖστο τέλος πάντων γιὰ μιὰ στιγμούλα. Κυριακὴ σήμερα δὲν βλέπεις τὸ γειτονικό σου ἐμποράκο ποὺ πέρασε ἀπὸ τὸ Σαββατόβραδο τὸ λουκέτο; καὶ κάνε σύντομα τὴν τουαλέττα σου. Τὰ Κυριακάτικα αὐτὰ πρωϊνὰ τοῦ Νοεμβρίου, μὲ λιακάδα στὸ Ζάππειο, στὴν Ἀκρόπολι, στὸ Φάληρο, στὸ πεζοδρόμιο τοῦ σπιτιοῦ σου ἀκόμα - δὲν τὸ βλέπεις; - μεταβάλλουν ὁλόκληρη τὴν πόλι σ' ἕνα χαρούμενο ταμπλώ, κι' ἡ φθινοπωρινὴ συννεφιὰ ποὺ καμμιὰ φορὰ κάνει νὰ κατσουφιὰζῃ τὸν οὐρανό, σᾶς δίνουν τὸ γοητευτικώτερο ντεκὸρ γιὰ λίγες στιγμὲς ψυχικῆς γαλήνης...
Δὲ βαριέστε... Ψυχικὴ γαλήνη! Κολοκύθια! Ἡ Μπέμπη τὸ φροῦτο αὐτὸ τὸ ἔχει γραμμένο στὰ κομψά της παπουτσάκια. Πέστε της γιὰ τοῦ Ντορέ... μάλιστα! Τὴν βλέπετε; Εστρατοπέδευσε ἀπὸ πρωΐας καὶ πέρνει τὸ οὖζο της μέσα στὸ ψηλὸ κρυστάλλινο ποτήρι... Καὶ τὸ αἰμάτινο στοματάκι της συνεχίζει τὴν «ἐργασία»...
-Ἂχ αὐτὸς ὁ Ντιτής... Ραμὸν Νοββάρο!....

Πέστε ὅ,τι θέλετε... Ἡ Κυριακὴ θὰ ἑορτασθῇ. Ἂν δὲν εἶνε τοῦ Ντορὲ θὰ ναὶ τὸ Ζάππειο κι' ἂν δὲν εἶνε τὸ Ζάππειο θάναι ἕνα ἄλλο ὁποιοδήποτε κέντρο. Ἀπὸ τὴ Δευτέρα ἕως ἀργὰ τὸ Σάββατο ὁ Ρωμηὸς ἔχει τσακιστῇ στὴ δουλειὰ, ἔτρεξε, ἐδούλεψε κουράστηκε, ἵδρωσε. Τὴν Κυριακή του ἐννοεῖ νὰ τὴν γλεντήσῃ. Γιὰ ρίχτε μιὰ ματιὰ στὸν ἀθηναϊκὸ δρόμο τοῦ Κυριακάτικου πρωϊνοῦ καὶ θὰ τὰ δῆτε. Ὁ γειτονικός σας μπακάλης ποὺ σᾶς ἔγδυσε ἕξη ἡμέρες, τὴν ἑβδόμην ἐπῆρε ὕφος χριστιανικοῦ ὑποδείγματος. Ἡ μπλὲ φορεσιά του, μέσα εἰς τὴν γυαλάδα τῆς ὁποίας μπορεῖ κάλλιστα νὰ καθρεφτισθῆτε, ἐμπήκε στὴ γωνιὰ καὶ ἔλαβον τὸν λόγον τὰ «Κυριακάτικα». Ἕνα κουστούμι αὐστηρῶς μαῦρο, ποὺ πρόκειται ὁσονούπω νὰ ἐορτὰσῃ τὴν δεκαετηρίδα του, μοῦτρο ἐπιμελὼς ξυρισμένο, καὶ ἡ ρεμπούπλικα ἐλαφρῶς στραβά, γιὰ τὴν παράδοσιν. Ἄ ὅλα κι' ὅλα εἶνε πολὺ χριστιανὸς ὁ μπακάλης σας. Τὸν κατηγοροῦν πὼς τὰ δράμια του εἶνε λειψὰ καὶ πὼς στὰ προϊόντα του βάζει τιμὲς ποὺ εἶνε πάντα ἐλαστικές. Ἄδικες συκοφαντίες. Αὐτὰ στὸ κάτω-κάτω τῆς γραφῆς δὲν ἔχουν καμμία σημασία. Τὴν Κυριακὴ δὲν πρόκειται νὰ σᾶς πουλὴσῃ τίποτε συνεπῶς τέτοιες κατηγορίες δὲν ἀποτελοῦν ἐπιχειρήματα...Αλλὰ δὲν εἶνε μονάχα ὁ μπακάλης σας ποὺ τιμᾶ τὴν μέρα. ̔Ὁ ἀτυχῆς ὑπάλληλος ποὺ ξέστραβώθηκε ὁλόκληρη τὴ βδομάδα ἐπάνω στὰ κακογραμμένα ἔγγραφα, ἡ «ντακτυλὸ» ποὺ ἐβαρέθηκε νὰ παίζη τὶς τόσο μονότονες σονατίνες ἐπάνω στὰ πλῆκτρα της...γραφομηχανής, τὸ μοδιστρόνι ποὺ τσακίστηκε νὰ κὸβῃ καὶ νὰ ράβη, ὁ γερουσιαστὴς ποὺ κουράστηκε νὰ ἀγορεὺῃ στοῦ Ζαχαράτου, ὁ ἐργατικός, ὁ φοιτητής, ὁ νεαρός, ὁ σουλατσαδόρος, ὁ μπακαλόγατος, τὸ κοκκοτάκι, ἐννοοῦν νὰ τὴν γλεντήσουν τὴν Κυριακή. Καὶ πρωί-πρωί, ἐπλύθηκαν, ἐσιδερώθηκαν, ἐξυρίστηκαν ὀντουλαρίστηκαν, ἐτουαλεταρίστηκαν καὶ νάτοι στὸ Ἀθηναϊκὸ πεζοδρόμιο μὲ τὰ καλά τους.

Πῶς τὴν γλεντάει ὅμως ὁ συμπολίτης τὴν Κυριακή του ; Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν κοινωνική του τάξι; Ἄλλοτε βέβαια. Σήμερα ὅμως τὰ ὅρια ἔχουν πέσει πρὸ πολλοῦ. Ὁ εἰκοστὸς αἰὼν ἔχει ἰσοπεδώσει τὰ πάντα. Στὸν ἱππόδρομο θὰ βρῆτε καὶ τὸν Μιστόκλη ποὺ ἄλλοτε δὲν ἐννοοῦσε νὰ τὸ κουνὴσῃ ἀπὸ τὴν ταβέρνα, ὁλόκληρη τὴν μέρα καὶ τὴ νύχτα. Γιατί νὰ μὴν πάῃ; Κοστούμι ἐξησφάλισέ μὲ πολλὲς θυσίες, τῆς προκοπῆς. Μανικιοὺρ δόξα τῷ Θεῷ κάνει. Ἀπὸ ἄλογα καταλαβαίνει... Τὸ μοδιστρόνι θὰ τὸ βρῆτε στὸ Κολιζέουμ. Ὁ φίλος του εἶναι πολὺ χουβαρδᾶς καὶ σ' αὐτὰ τὰ ζητήματα δὲν δέχεται συζητήσεις. Κολιζέουμ; Μάλιστα. Τὸν κουρέα σας θὰ τὸν βρῆτε νὰ γλυκαίνεται μὲ ἕνα θηλυκό... ντεμι-σαιζὸν σὲ μιὰ γωνίτσα τοῦ ντάσιγκ καὶ νὰ χορεύη κατόπι μαζί του ταγκό.
-Ἄχ! μὲ ἀρέσει πολὺ ἡ Αὔγούστια!...
Ὅλους μαζὶ δὲ συλλήβδην θὰ τοὺς δῆτε νὰ γεμίζουν τὸ ἀπόγευμα τὸ θέατρο... Ἂ τὸ θέατρο! Ἡ μεγαλειτέρα ἀπόλαυσις τοῦ ρωμηοῦ. Ἄρτον καὶ θεάματα, ἔλεγε πρὸ χιλίων ἐτῶν; Θεάματα καὶ ἄρτον λέει σήμερα. Καὶ πῶς χαζεύει ὁ ἀφιλότιμος!... Ἐπήγατε καμμιὰ Κυριακὴ νὰ παρακολουθήσετε σὲ κανένα ἀπὸ τὰ κεντρικά μας θέατρα τὰ ἔξυπνα πράγματα ποὺ σερβίρουν τὸν τελευταῖο καιρόν; Ἐ τὸ Κυριακάτικο κοινὸν δὲν μένει ποτὲ ψυχρὸν σὲ ὄ,τιδήποτε κι' ἂν τοῦ προσφέρεται. Χειροκροτεῖ, γελᾶ, ἐνθουσιάζεται, διασκεδάζει. Τί νὰ κὰνῃ ὅμως; Ὁ δυστυχισμένος οἰκογενειάρχης ποὺ ἐκουβάλησε στὸ θέατρο τὴν Εὐλαλία μὲ τὰ παιδιά, ἐσχεδίαζε αὐτὴν τὴν ἔξοδο ἐπὶ ἕνα μῆνα. Καὶ ἐλογάριαζε ἀκόμα καὶ τὸ ἐξοδο, τὸ ἐμέτρησε, ἔκανε τὸν σταυρό του καὶ τὸ ἐπέρασε στὸ προϋπολογισμό. Ἂς πὰῃ καὶ τὸ παληάμπελο. Τί νὰ γίνει; Θέλει ὁ ἀτυχῆς τὸ ὀλιγότερο τέσσαρα εἰσιτήρια. Τέσσαρα δὲ εἰσιτήρια κάνουν γιὰ τὰ κεντρικά μας θέατρα μιὰ μικρὴ περιουσία. Ἀφοῦ λοιπὸν κατέβαλε τὰ μαλλιοκέφαλά του πῶς νὰ μὴ μείνη εὐχαριστημένος; Ἀσπρίζεις ξασπρίζεις εἶπε κάποτε κάποιος στὸ σανπούνι, ποὺ τοῦ προσέφεραν γιὰ τυρὶ θὰ σὲ φάω, τὸν παρὰ μοῦ ἔδωσα!... Καὶ ὁ ἀτυχῆς θεατὴς ἀκούων βλακεῖες χειροκροτεῖ γιὰ νὰ μὴν μετανοιὼσῃ δυὸ φορές. Ἡ ἴδια συγκέντρωσι καὶ στὸ κινηματογράφο. Ἐδῶ ὅμως ὁ κόσμος εἶνε διαφορετικώτερος. Ὁ οἰκογενειάρχης μὲ τὴν κυρία δὲν τοῦ τρέφει σπουδαίαν ἐκτίμησιν. Ἀντιθέτως τὸ δουλικὸ τὸν ἔχει περὶ πολλοῦ. Μὲ τί ἀγωνία περιμένει Θεὲ μου αὐτὴν τὴν μέρα. Εἴνε ἀδύνατον νὰ εἰσδύσετε μέσα εἰς τὴν διαδήλωσιν ποὺ ἔχει σχηματισθῇ ἀπὸ ἐνωρὶς μπροστὰ στὸ ταμεῖον. Τὰ συνοικιακὰ ζευγαράκια ἀπὸ τὶς σκοτεινὲς παρόδους ἔχουν μεταφερθῇ εἰς τὴν κινηματογραφικὴν σάλαν διὰ τὸ ἐπίσημον τῆς ἡμέρας. Καὶ ἀπολαμβάνουν τὴν ταινίαν καὶ ... ἑαυτὰ ἀπὸ τὸ ἀπόγευμα μέχρι βαθείας νυκτός.
Τὸ Ζάππειο βέβαια καὶ τὸ Σύνταγμα ἐξακολουθοὺν πάντα νὰ συγκεντρώνουν ἀρκετὸν κόσμον. Ὁ περίπατος τοῦ Ζαππείου ἀποτελεῖ περίπατον τῶν ἐλαφρὼς ρωμαντικῶν ἀφ ̓ ἑνὸς καὶ ἀφ' ἑτέρου ἐκείνων ποὺ δὲν ἔχουν νὰ πᾶνε πουθενὰ ἀλλοῦ. Τὸ Σύνταγμα ἐξ ἄλλου φιλοξενεῖ τὶς Κυριακὲς τὸν σοβαρὸν κόσμον. Ὁ ἀστὸς μὲ τὰς οἰκογενειακάς του παραδόσεις ἀντὶ πάσης ἄλλης αναψυχῆς προτιμᾷ, νὰ στρωθῇ σ' ἕνα τραπεζάκι τοῦ Ζαχαράτου καὶ νὰ κὰνῃ ὑψηλὴν πολιτικὴν. Διὰ τὸν πολιτικολογοῦντα ἡ Κυριακὴ ἀργία δὲν ὑφίσταται. Μία ἐπίθεσις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ποὺ γίνεται μεταξὺ μιᾶς ρουφηξιᾶς βαρὺ γλυκοῦ καὶ μιᾶς καλοβαλμένης χειρονομίας, τὴν ὥρα ποὺ τὰ μικρὰ τραπεζάκια εἶνε πλημμυρισμένα ἀπὸ τὸν Κυριακάτικον κόσμον δίνει βέβαια μεγαλειτέραν αἴγλην εἰς τὸν ὁμιλοῦντα. Γι' αὐτὸ τὴν προτιμᾶ. Ἡ Κυριακὴ εἶνε γι' αὐτὸν ἡμέρα μεγαλειτέρας... κυκλοφορίας... Εκτὸς αὐτῶν ὅμως ὑπάρχουν εἰς τὴν πρωτεύουσαν οἱ Κυριακάτικοι ἀρχαιολόγοι. Αὐτοὶ θὰ σπεύσουν στὴν Ἀκρόπολι γιὰ νὰ θαυμάσουν τὸν Παρθενῶνα. Ἄλλοι ἀπὸ σύστημα, γιατί ἁπλούστατα τοὺς ἀρέσει. Ἄλλοι γιατί δὲν τὸν εἶδαν ποτέ. Γιατί εἶνε ἀρκετὰ γνωστὸν ὅτι ὑπάρχουν Ἀθηναῖοι οἱ ὁποῖοι τὴν Ἀκρόπολιν τὴν βλέπουν μόνον ἀπὸ τὴν ὁδὸν Αἰόλου ἢ ἀπὸ τὶς φωτογραφίες. Ἐφ ̓ ᾧ καὶ διαθέτουν μίαν Κυριακὴν τῆς ζωῆς των γιὰ νὰ δοῦν καὶ ἀπὸ κοντὰ τί εἶνε τέλος πάντων αὐτὲς οἱ μισοχαλασμένες στῆλες εἰς τὶς ὁποῖες τόσην ἐκτίμησιν τρέφει ὁ κόσμος ὅλος. Εἶνε ἀπόλαυσις νὰ τοὺς βλέπετε νὰ χαζεύουν κάτω ἀπὸ βαρειὲς κολῶνες.
-Μωρὲ κουράγιο ποὺ τῶχαν οἱ αρχαῖοι...
-Ἀλλά: Κουράγιο μιὰ φορά. Νά... ζοῦσαν σήμερα θάβλεπες ἂν ἔπιανε κοντά τους κανεὶς μπάζα στὸ χτίσιμο...

Ἐκεῖ ὅμως ποὺ ἡ Κυριακὴ δίνει ἰδιαίτερο τόνο στὴν ζωὴ εἶνε οἱ προσφυγικοὶ συνοικισμοί... Σας ἔτυχε ποτὲ νὰ βρεθῆτε στὴν Νέα Κοκκινιά, τὴν Δραπετσώνα, ἢ τὸν Βύρωνα ; Τὰ μεράκια ποὺ μαζεύονται ἐπὶ μιὰ βδομάδα ἐννοοῦν ὁπωσδήποτε νὰ ξεσπάσουν. Ἡ ταβέρνα τοῦ συνοικισμοῦ ἢ ἡ μπύρα θὰ προσφέρουν τὰ μέσα. Ἡ παρέα ἔχει στρωθῇ, τὰ μπαγλαμαδάκια ἔχουν κουρντιστῇ καλά, ἡ φωνὲς ἐδοκιμάστηκαν, ἡ γραβάτα ἐχαλάρωσε έλαφρῶς γιὰ νὰ κὰνῃ τόπο στὶς ὑψηλὲς νότες καὶ τὰ μάτια ἔλαβαν κατεύθυνσιν πρὸς τὸν δρόμον ἀπ' ὅπου θ' ἀρχίση τὶς βόλτες της ἡ Μαρίτσα. Ὁ μαὶτρ τῆς ταβέρνας εἶνε περιποιητικώτατος. Τὸ οὖζο του πλαισιοῦται ἀπὸ ἀφθονίαν μεζέδων. Στὸ κρασί του εἶνε μερακλῆς. Καὶ τὸ τσιμπούσι ἀρχίζει.
—Ἀμάν, Ἀμάν, ἀμαααασάν...
Μάρκα ντεποζιτάτα τοῦ ἀνατολίτικου κεφιοῦ. Τὸ ἀμὰν ἀποτελεῖ τὸ σύντομον ὡρολόγιον, τὸν ἐπίλογον, τὸ ρεφραὶν κάθε τραγουδιοῦ. Τὸ σαντούρι λιγώνεται.
-Φέρε κι' ἄλλη μισή !...
Καὶ γίνεται μία ἀναδρομὴ στὸ παρελθὸν ἁπλώνεται ἀπάνω στὸ στρωμένο τραπεζάκι ἡ παληὰ ζωὴ κάπου ἐκεῖ σ' ἕνα στενὸ τῆς χαμένης πατρίδας, μπαίνει μέσα στὸ ποτήρι κάποιος ἔρωτας ποὺ χάθηκε μέσα στὶς πίκρες, κάποια ὄνειρα ποὺ ἔσβυσαν, κι' ὕστερα λαμβάνει τὸν λόγον τὸ παρὸν, ἡ Μαρίτσα, ποὺ κόβει βόλτες ἀπ' ἔξω μὲ τῆς ἀφέλειες καὶ τὰ βαμένα χειλάκα καὶ τὰ στήθη ἐλαφρὼς πεταχτὰ μὲ τὴν ἀνατολίτικη πρόκληση σ' ὅλη τὴν ἐμφάνισή της.
-Ἀτιμή, ἐσὺ θὰ μὲ φᾷς!...
Καὶ σὲ λίγο ὁ κόσμος γεμίζει στὸ κέντρο, τὸ κέφι ἀνάβει, τὰ τραγούδια γεμίζουν τὴν ἀτμόσφαιρα, τὸ σαντοῦρι ὀργιάζει καὶ ἡ ὑποθέσεις ὅλου τοῦ κόσμου στέλλονται στὸν δαίμονα.
-Νὰ καὶ ἡ οἰκουμένη ! Νὰ πεθάνη ὁ ... Κεμάλ!
Κι' αὐτὸν δὲν τὸν ξεχνᾶ ποτὲ ὁ πρόσφυξ. Δὲν πᾶν νὰ ὑπογράψουν ἐξακόσα σύμφωνα. Δὲν πᾶν τὰ ἀνταλλάξουν ἑφτακόσους ἀσπασμούς.
-Νὰ πεθὰνῃ ὁ Κεμάλ !...
Εἶνε ἡ ἐπωδὸς τοῦ φουκαρᾶ ποὺ προσπαθεῖ νὰ ξεχὰσῃ τὰ βάσανα του τοὐλάχιστον τὴν Κυριακὴ μέσα στὴν ταβέρνα. Εἶνε κι' αὐτὸ μιὰ ἱκανοποίησις. Τὴ νύχτα ποὺ θὰ γυρίση σπίτι του ὁ ἀτυχῆς, ἡ παράγκα του θὰ τοῦ φανῇ μέγαρον. Τί νὰ κάνῃ ; Ἡ ρετσίνα καὶ ἡ Μαρίτσα
-ποὺ ἀποτελοῦν ἐν προκειμένω τοὺς συνεργούς- τὰ ἔχουν λύση ὅλα τὰ προβλήματα...
ΠΙΚΑΝΤΟΡ».

📚Πηγή Τεκμηρίου : Η ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΗΣ. Εφημερίδα Η ΒΡΑΔΥΝΗ, 3η σελίδα του φύλλου της 30ης Νοεμβρίου 1930.
Από το Αρχείο των «Ψηφιακών Συλλογών της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων».

📝Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας και σχολιασμός : Μιχαήλ Γ. Τοπούζης.