27/10/2025
रसिकहो नमस्कार!
श्री गणेशाने शंकरांचा क्रोधाग्नी शांत करण्यासाठी सर्वात प्रथम पखवाज वादन केलं होतं. बनारसचे प्रख्यात तबला महर्षी पंडित किशन महाराज यांनी स्वतः पखवाज वादन करणाऱ्या गणेशाची महाकाय परंतु सुरेख मूर्ती घडवली होती आणि ते अत्यंत सुंदर " गणेशपरण" वाजवत असत. शिवशंकरांच्या तांडव नृत्यात कधी विष्णूने, ब्रह्म्याने तर कधी नंदिने पखवाज वाजवत ताल दिला. पंडित पागल दास यांच्या मते पखवाज हे वाद्य प्राचीन असून मृदंग म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या वाद्याचा तो उत्कट अविष्कार आहे म्हणूनच पखवाज वादकांना पखवाजाचार्य न म्हणता मृदंगाचार्य म्हणूनच संबोधले जाते. हिंदुस्तानी संगीतातील धृपद गायन पद्धतीत, शास्त्रीय नृत्यात, पुष्टीमार्गीय हवेली संगीत आणि वारकरी भजनात पखवाज अनिवार्य आहे. रामचरितमानस या ग्रंथात "ताल मृदंग अनुपा तथा घंटा घंटी पखवाज आउज," ताल पखवाज, बिना"असे पखवाज विषयक उल्लेख सापडतात. शास्त्रीय गायिका श्रुती सडोलीकर काटकर यांनी "पखवाज हे वाजवण्यासाठी खडतर वाद्य!" हे काढलेले उद्गार यथार्थ आहेतच तरीही साधनेने लाभणारा या वादनाचा आनंद काही औरच! संत सोयराबाई यांनी याचे वर्णन एका अभंगात केलं आहे.“झांज मृदंग पखवाज वाजती,
हरिनाम गातात नाचती मंडळी "
श्री कर्णेश्वर महोत्सवाच्या दुसऱ्या दिवशी आस्वाद घेऊया "मृदंग नाद"या कार्यक्रमातून.... नक्की या ... स्वागत आहे!