17/02/2026
Tempus de Carnovali
Su carnovali tenet un'istòria antiga meda, chi afundat is raighinas suas in sa preistòria e arribbat finas a is dies nostras. Ogni generatzione at lassadu s'arrastu suo.
Su carnovali tenet figuras medas chi cun su tempus si funt ammescuradas s’una cun s'àtera.
Su carnovali currispondet oe a s’acabbu de s’ierru, difatis su carnovali comintzat a sa fini de sa Paschigedda e durat finas a su cumintzu de sa Carèsima.
Nche tenet medas cosas chi si podent nàrrere de su carnovali, ma oe amus a allegare solu de is cosas ci sunt lòmpidas fians a dies de oe.
Allegaus pro esèmpiu de Martisberri.
Esistent vàrias teorias pro su significadu de custu nùmene, totus bellas e totus contant particulares diferentes. Sa die de Martisberre currispondet a su martis chi pretzedet sa data cristiana de su mèrcuris de su cinisu. Segundu un'interpretatzione su tèrmine est formadu dae s'unione de duos faeddos: Martis e Berri. Martis diat dèpere arribbare dae su nùmene de sa divinidade latina Marte, de su cale benit su nùmene de sa die de sa chida “martis”. Berre imbetzes diat derivare de su latinu verris, de su cale benit s'italianu “verro” e is sardu “berre”, est a nàrrere su mascru de su porcu non castradu, de su cale su prus agreste est su sirbone. In base a custos cunsideros, si unimus is duos significados otenimus s'espressione “Sirbone de Marte”.
A custu propòsitu agatamus unu contu antigu chi narat ca a su cumintzu de sa vida, sa terra, in prus de is matas e de sas feras serbàticas, fiat populada dae deos e dae is òmines. Is deos non fiant comente a su Deus chi amus imparadu a connòschere gràtzias a s'istòria de Gesùs, chi nos faeddat de un'ùnica potèntzia suprema sena tempus e immortale.
In generale is raportos tra deos e òmines fiant paghiosos, ma is divinidades costumaiant a donare punitziones severas a is mortales cando non si cumportaiant bene. Ogni tzitade si cunsagraiat a unu deus, pro su cale is tzitadinos pesaiant edifìtzios sacros e tèmpios. Durante is festas dedicadas a is deos, a parte su sacrifìtziu de animales in onore de is deos, is poetas contaiant e cantaiant contos e istòrias dedicadas a is divinidades chi beniat trasmìtidas dae una generatzione a s’àtera.
Una de custas divinidades fiat Marte. Eja, pròpiu su deus Marte: cuddu arrenegosu, cravasone chi ddi praghiat a brigare cun totus, cosa chi ddi fiat bàlidu su tìtulu de Deus de sa gherra. Fiat unu deus importante, a su puntu chu una die de sa chida de su calendàriu nostru est istadu dedicadu pròpiu a issu, chi costumaiat a risòlvere is problemas cun sa violèntzia.
Si essere a assotziare sa figura de Marte a sa de un’animale chi bivet in Sardigna, su primu chi nos benit a conca est su sirbone, una fera dae semper cunsiderada “nòbile”, ma in su pròpiu tempus bidu dae s'òmine comente un'aversàriu risolutu, a s'ispissu assotziadu a s'idea de sa morte, pro more ca preferit a essire a de note e pro more ca est de colore nieddu.
Bidu chi su deus Marte amaiat sa gherra e non connoschiat sa paghe, is òmines oramai orròschidos de is gherras e pestas, aiant pensadu de pònnere remèdiu a custu problema. Una die is betzos de totu is biddas si fiant atopados in unu barracu e paris aiant detzìdidu de fàghere una proposta a Marte:
Marte Divininu- dd’aiant naradu- nois t'istimamus e ti laudamus pro is marranias balentes tuas, ma diamus a bòlere apasigare sua de fàghere semper sa gherra proponende•ti de pigare dimora in su tèmpiu chi nois òmines amus a fàghere pro tue, acantu t'amus a batire pro regalu is prus bellas bèstias de sa terras, toros, pugiones e sirbones, a manera chi tue ti potzas nutrire cun is nuscos de is sacrifìtzios nostros. Tue, satzadu de is ofertas nostras, no as a tènnere prus bisòngiu de mòvere gherra contra a nisciunu e a nois nos a a dare su chi prus disigiamus: sa paghe.
Totus is sàbios fiant de acòrdiu cun custa proposta e fiant andados in punta de unu monte paris cun Marte, pro dd’inditare su logu acanta diant àere dèpidu fàghere sa domo, unu logu prenu de animales agrestes, de funtanas e de matas de frutu. Lòmpidos a in cue, su betzu prus sàbiu aiat fatu a nùmene de is òmines sa proposta a su deus, chi a mancari no esseret meda cumbintu, pensende a totu is ofertas chi ddi diant àere donadu, a sa coa aiat atzetadu. Is giòvanos tando si fiant postos in deretura a betare is fundatziones de su tèmpiu. Marte si fiat sètzidu cun s’armadura prammante sua in unu cadirone doradu, e in s’òra, pedra cun predra, is òmines aiant pesadu is muros de su tèmpiu.
Cando oramai fiant arribbados a metade de s'òpera, su deus de sa gherra si nde fiat abbigiadu chi cussu tèmpiu fiat unu presone, difatis non teniat nen ghennas, nen ventanas.
Dd’aiant imbrolladu, ma non che podiat fàghere nudda! De cussa presone non nde podiat essire prus. Tando a su fele aiat betadu una boghe arribbadu a is origras de is sirbones chi biviant in is padentes a ighìriu de su monte. Cuddas bèstias, rispondende a s'òrdine divinu, si fiant betados a is òmines cun is is sannas potentes issoro, isciuscende totu su chi agataiant e betendende su tèmpiu-presone chi is umanos dd’aiant fatu.
Oe puru, durante su carnovali, is carotes chi girant dae una domo a s’àtera, si non ddus cùmbidant, s’arrenegant e cumentzant a nde betare totu a terra, in regordu de su chi aiant fatu is sirbones de Marte.
