Stella Maris Exhibition Rooms

05/10/2026

Tnejn 5 ta’ Ottubru 2026
Lq 10, 25-37

Il-ħajja ta’ dejjem tiddependi mill-imħabba ta’ Alla u tal-proxxmu. Ġesù jdawwar il-mistoqsija “min hu ħija?” f’persuna konkreta, tad-demm u l-laħam li jġib ruħu ta’ ħija ma’ min kien fil-bżonn.

U nifhmu aħjar il-parabbola tas-Samaritan it-tajjeb meta nqisu li dan is-Samaritan huwa Ġesù: Ġesù huwa mwarrab mil-Lhud (bħas-Samaritani) imma hu biss jieħu ħsieb lir-raġel mitluq għall-mewt (aħna wkoll misruqa minn dawk li moħħhom biss fil-ġid u l-poter, il-ħallelin.)

Il-qassis u s-seminarista iżjed jobdu l-Liġi li ma jiċċapsux bid-demm wara li talbu fit-Tempju milli jagħmlu karità ma’ Lhudi li huwa ħuhom. Mit-Tempju u mit-talb ma ħadu xejn. Fejn hi l-imħabba mal-proxxmu tagħhom?

Jiġifieri hija l-imġieba li tagħmlek proxxmu u mhux ħaġa oħra: l-imħabba tal-proxxmu tidher fl-imġieba tagħna ma’ ħaddieħor.
B’qalbna miftuħa bħal ta’ Ġesù aħna wkoll inkunu proxxmu tajjeb ma’ ħaddieħor, kif Ġesù huwa magħna.

03/10/2026

L-Istatwa tal-Madonna tar-Rużarju

Fost l-opri ta’ arti sagra li ġarrbu ħsara jew intilfu għal kollox waqt il-ħbit mill-arju fuq il-Knisja ta’ Stella Maris waqt it-Tieni Gwerra Dinjija nsibu xbieha ferm sabiħa tal-Madonna tar-Rużarju. Din kienet inħadmet fl-1901 minn dak li kien magħruf bħala ‘il-prinċep tal-istatwarji Maltin’, jiġifieri Karlu Darmanin (1825-1909). Dan ifisser li meta l-istatwarju Senglejan sawwar din ix-xbieha Marjana, hu kellu 76 sena u allura kien fl-aqwa tal-maturità artistika tiegħu.

Ix-xorti riedet li l-Parroċċa Matriċi ta’ Stella Maris gawdiet din l-istatwa għal erbgħin sena biss sakemm il-Knisja Parrokkjali kienet il-mira tal-istukas Ġermaniżi waqt it-Tieni Gwerra Dinjija.

Dan kien ifisser li kellha tiġi ordnata statwa kemxejn differenti fl-istil mill-ewwel waħda.Għal darb’ora, missirijietna rrikorrew għand wieħed mill-aqwa statwarji (jekk mhux l-aqwa wieħed) tal-mument. Qed nirreferi għal Wistin Camilleri (1885-1979). Wistin ħadem kwantità kbira ta’ xbihat sagri permezz ta’ tipi differenti ta’ medium. Kien ukoll magħruf għall-Kurċifissi devoti li kien jaħdem tant li kien imlaqqam bħala ‘Wistin tal-Kurċifissi’.

Wistin Camilleri ħadem din l-istatwa tal-Madonna tar-Rużarju fil-kartapesta fl-1946. Dan ifisser li din is-sena 2026, qed infakkru 80 sena minn meta nħadmet. Fatt kurjuż li ftit jafu hu li oriġinarjament fuq il-pedestall tagħha, apparti l-erba’ bukketti żgħar tal-ganutell, kienet tintrama girlanda unika tat-tip tagħha għax kemm il-fjuri u kemm il-petali kienu tal-landa miżbugħa. Il-benefattur li kien ħallas għall-istatwa tal-Madonna tar-Rużarju kien is-Sur Benjamin Gatt.

Mario Formosa Holt

29/08/2026

Dun Vinċenz La Rosa
Nhar il-15 ta’ Settembru, il-Knisja Kattolika tfakkar lil Marja Addolorata. Id-devozzjoni lejn dan it-titlu Marjan fil-Parroċċa ta’ Stella Maris ilha ħafna żmien. Nistgħu ngħidu li ż-żerriegħa ta’ dan kollu nżergħat minn saċerdot żagħżugħ – Dun Vinċenz La Rosa.

Min kien Dun Vinċenz La Rosa?
Iben Carlo La Rosa u Marija, xebba Scicluna, twieled il-Belt Valletta nhar it-22 ta’ Lulju 1839. Hu ġie mgħammed fil-Bażilika Dumnikana ta’ Santa Marija tal-Portu Salvu.
Nhar is-17 ta’ Diċembru 1864, fl-età ta’ 25 sena ġie ordnat saċerdot. Dakinhar, minn idejn l-Isqof Mons Gaetano Pace Forno kienu ġew ordnati b’kollox 26 saċerdot - 6 reliġjużi u 20 djoċesani.

Dan is-saċerdot żagħżugħ stinka kemm felaħ sabiex fost l-ewlenin Slimiżi xerred id-devozzjoni lejn Marija Addolorata. Din id-devozzjoni ħadet spinta ’l quddiem fil-Ġimgħa Mqaddsa tal-1872 b’għadd ta’ funzjonijiet fil-Knisja ta’ Stella Maris li komplew iżidu mas-solennità ta’ dawn il-jiem għeżież.

Dan kollu kien wassal lil xi devoti jħajru lil Dun Vinċenz sabiex iwaqqaf sodalità ad unur d-Duluri ta’ Marija Santissima. Hu wettaq din ix-xewqa tal-ewlenin Slimiżi u nhar it-22 ta’ Settembru 1872 saret funzjoni straordinarja fil-knisja ta’ Stella Maris li tat bidu għal din il-konkregazzjoni. Dakinhar inkitbu 90 ruħ!

Finalment din il-kongragazzjoni b’digriet maħruġ minn Ruma nhar it-8 ta’ Settembru 1892 ġiet aċċettata sabiex tifforma parti mit-Terz’Ordni tas-Servi ta’ Marija.

Fost xogħol pastorali ieħor, Dun Vinċenz serva ta’ Viċi Parroku tal-unika Parroċċa Slimiża ta’ dak iż-żmien – dik ta’ Stella Maris. Wara marda qasira hu radd ruħu lill-Mulej Alla nhar il-5 ta’ Lulju 1907. Huwa jinsab midfun fil-Bażilika-Kolleġġata ta’ San Pawl ir-Rabat.

Mario Formosa Holt

15/06/2026

Id-Devozzjoni lejn il-Qalb ta’ Ġesù

Ix-xahar ta’ Ġunju hu marbut l-aktar mal-qima u d-devozzjoni lejn l-Ewkaristija Mqaddsa, kif ukoll lejn il-Qalb Imqaddsa ta’ Ġesù.

Id-devozzjoni lejn il-Qalb ta’ Ġesù tmur lura ħafna fiż-żmien, anke jekk il-festa propja twaqqfet fi ħdan il-Knisja f’nofs is-seku dsatax.
Saħansitra nsibu li fis-seklu ħdax xi devoti kienu jimmeditaw fuq il-pjagi tas-Sinjur tagħna. Lejn tmiem is-seku tlettax, Santa Gertrude għenet biex kibret din id-devozzjoni. Fl-1670 San Ġwann Eudes iċċelebra l-ewwel festa f’ġieħ il-Qalb ta’ Ġesù.
L-akbar spinta ngħatat tliet snin wara, meta s-soru Franċiża tal-Viżitazzjoni. Santa Margerita Marija Alacoque kellha dehriet ta’ Sidna Ġesù Kristu nnifsu li talabha sabiex tħeġġeġ lill-Insara biex kull l-ewwel Ġimgħa tax-xahar jattendu għall-Quddies u jitqarbnu u jagħmlu adorazzjoni quddiem l-Ewkaristija Mqaddsa.
F’dehra oħra li din il-qaddisa kellha fl-1675 Sidna Ġesù Kristu wrijha x-xewqat li ssir festa ta’ kull sena f’ġieħ il-Qalb Imqaddsa Tiegħu. Kien il-Papa Beatu Piju IX b’għamar li l-festa f’ġieħ il-Qalb Imqaddsa ta’ Ġesù tiġi ċċelebrata kull sena, nhar il-Ġimgħa wara l-festa ta’ Corpus Christi. Dan kien fl-1856, jiġifieri 170 sena ilu.

Fil-knisja ta’ Stella Maris insibu mill-inqas tliet xbiehat tal-Qalb ta’ Ġesù. Waħda minn dawn hi statwa tal-kartapesta maħduma f’Lecce l-Italja fl-1947. Din tinsab fin-niċċa fil-Kappellun tad-Duluri u flimkien mal-istatwa ta’ San Ġużepp u tal-Madonna tar-Rużarju kienu għotja tal-Kommendatur Benjamino Gatt.

Mario Formosa Holt

13/05/2026

L-Artal tar-Repożizzjoni

Nhar il-Ħamis ix-Xirka fi ħdan il-Knisja Kattolika jingħata bidu għal dak li hu magħruf bħala t-Tridu tal-Għid il-Kbir li jilħaq il-qofol tiegħu fil-Vġili tal-Għid li hija l-akbar festa tal-Knisja.

Fil-fatt jekk wieħed jinnota attentament, l-ebda waħda mill-ewwel żewġ ċelebrazzjonijiet – jiġifieri dawk ta’ Ħamis ix-Xirka u ta’ jum il-Ġimgħa l-Kbira ma jintemmu bil-kliem li kull saċerdot jgħid fl-aħħar tal-Quddiesa, jiġifieri “Morru fi-paċi ta’ Kristu.” Dan għaliex dawn iċ-ċelebrazzjonijiet jiffurmaw ċelebrazzjoni liturġika waħda li kif għidna tilħaq il-qofol tagħha biċ-ċelebrazzjoni tal-Vġili tal-Għid Imqaddes.

Fi tmiem iċ-ċelebrazzjoni ta’ Ħamis ix-Xirka, iċ-ċelebrant jieħu s-Sagrament Imqaddes lejn l-Artal tar-Repożizzjoni u jpoġġih għal-adorazzjoni tal-fidili f’dik li tissejjaħ ‘capsula’. Fil-kaz tagħna hu speċi ta’ tabernaklu tal-injam indurat bir-raġġiera warajh.

Is-Sagrament Imqaddes jibqa’ fl-Artal tar-Repożizzjoni sa meta fil-funzjoni ta’ Jum il-Ġimgħa l-Kbira jerġa’ jittieħed lejn l-Artal Maġġur sabiex ikun jista’ jsir it-Tqarbin Imqaddes. Waqt dawn il-jumejn issir l-adorazzjoni jew kif inhuma magħrufa bħala s-Seba’ Visti. Dawn jistgħu jsiru kemm individwalment kif ukoll minn gruppi bħal bħal ngħidu aħna ta’ fratellanzi, għaqdiet reliġjużi, kif ukoll oħrajn bħalma huma każini tal-baned.

Għal dan il-għan, matul iż-żmien, ġew stampati diversi kotba sabiex jgħinu lil dak li jkun waqt l-adorazzjoni. Uħud minn dawn il-kotba wieħed jista’ jarahom fil-Wirja annwali li tittella’ fil-Mużew Parrokkjali fi żmien il-festi tal-Għid.

Ta’ min jinnota li aħna l-Maltin insejħu l-Artal tar-Repożizzjoni bħala s-Sepulkru. Dan il-fatt hu marbut ma’ żewġ raġunijiet prinċipali. Wieħed irid jiftakar li fl-imgħoddi fil-qrib ta’ dan l-Artal kienet titpoġġa kaxxa biex fiha jinġabru l-offerti. Fuqha kien ikollha l-kliem PER IL SANTO SEPULCRO , li kien ifisser li dawn l-offerti huma intenzjonati għall-Art Imqaddsa. Missirjietna kienu jinterpretaw din il-ħaġa bħala l-lok fejn hemm midfun Sidna Ġesù Kristu. B’hekk daħlet fit-terminoloġija Maltija l-kelma SEPULKRU meta fil-fatt ilkoll nafu li Sidna Ġesù Kristu ħareġ rebbieħ fuq il-mewt.

Kif nafu llum, l-Artal tar-Repożizzjoni jintrama f’dak tar-Rużarju. Sal-1966 kien jintrama fuq l-artal ta’ San Ġużepp. Iżda peress li kemm dan l-artal kif ukoll dak tal-Madonna tal-Karmnu kienu teħħew fl-1967 ma setgħax jintrama iktar hemm.

Ir-raġuni għalfejn kien jintrama hemm hi li tradizzjonalment dan l-artal għandu jkun l-aktar imbiegħed mill-Artal Maġġur. Fil- fatt għadna nsibu sa fi żmienna li f’ċerti knejjes jintrama saħansitra f’oratorji annessi mal-istess knejjes.

Mario Formosa Holt

12/05/2026

ID-DEVOZZJONI LEJN IL-MADONNA TA’ FATIMA FIL-PARROĊĊA TA’ STELLA MARIS

Bejn it-13 ta’ Mejju u t-13ta’ Ottubru 1917, dik li sejħt lilha nnifisha bħala ‘Is-Sinjura li ġejja mis-sema’ dehret lil tlett itfal ċkejknin waqt li kienu jirgħu n-nagħaġ f’Cova da Iria ġewwa Fatima, l-Portugal. Din is-Sinjura ma kienet ħadd ħlief il-Verġni mbierka Ommna Marija. It-tfal ċkejknin kienu Luċija, ta’ ħdax-il sena u l-kuġini tagħha Franġisku ta’ disa’ snin u oħtu ż-żgħira ta’ seba’ snin.

Kien iż-żmien imqalleb tal-Ewwel Gwerra Dinjija. Bħalma jiġri ħafna drabi, kien hemm ħafna xettiċiżmu dwar dawn id-dehriet tal-Madonna u bħal dejjem il-Knisja Kattolika mxiet b’ħafna kawtela sakemm irrikonoxxithom.
Fil-fatt kien l-E. T. Mons Josè Alves Correia da Silva, Isqof ta’ Leiria, li permezz ta’ ittra pastorali ppublikata nhar it-13 ta’ Ottubru 1930, iddikjara d-dehriet bħala awtentiċi u awtorizza d-devozzjoni lejn il-Madonna ta’ Fatima.
Naturalment minn dak il-mument, id-devozzjoni popolari lejn il-Madonna taħt dan it-titlu kompliet titħeġġeġ aktar fost il-fidili u tinxtered ma’ pajjiżi differenti td-dinja.

Il-parroċċa ta’ Stella Maris tista’ tħossha iffortunata li fi ħdanha xxetlet di id-devozzjoni Marjana tant kmieni. Fil-fatt kien is-Sur Edward Frendo li lejn l-aħħar tas-snin erbgħin twebbel li jordna statwa tal-Madonna ta’ Fatima bi tlett itfal magħha għand l-istatwarju M. Galea mill-Ħamrun. Din l-istatwa li kienet l-ewwel waħda tax-xorta tagħha f’pajjiżna u, bl-induratura b’kollox, dak iż-żmien ġiet tiswa mija u ħamsin lira sterlina.

Din ix-xbieha Marjana ddaħħlet l-ewwel darba fil-Knisja Arċipretali ta’ Stella Maris nhar is-Sibt 5 ta’ Ġunju 1948 wara li kienet inġiebet bil-baħar permezz tal-yacht Maria Loreta li trakka x-xatt ta’ Tas-Sliema u minn hemm saret manifestazzjoni devozzjonali Marjana mill-isbaħ.
Id-devozzjoni lejn il-Madonna ta’ Fatima baqgħet ħajja tul iż-żmien anke permezz ta’ manifestazzjoni li ssir ta’ kull sena bl-istatwa tal-Madonna ta’ Fatima u t-tlett itfal ċkejknin.

B’xorti tajba s-sena li għaddiet il-Mużew Parrokkjali rnexxielu jakkwista l-abbozz ta’ din l-istatwa tal-Madonna.

Mario Formos Holt

10/02/2026

10 ta’ Frar – Festa tan-Nawfraġju ta’ San Pawl f’Malta

Nhar l-10 ta’ Frar, ta’ kull sena, il-Kattoliċi Maltin ifakkru l-ġrajja ta’ meta Missierna l-Appostlu San Pawl ra l-għarqa fostna u b’konsegwenza ta’ hekk il-Gżejjer tagħna kienu minn tal-ewwel li ħaddnu l-fidi Nisranija.

B’xi mod anke l-Parroċċa ta’ Stella Maris hi marbuta ma’ dan il-kbir Appostlu tal-Ġnus. L-ewwel ħjiel għall-bini tal-Knisja ta’ Stella Maris jeħodna lura għal rikors imressaq lill-Isqof Publio dei Conti Sant u mgħoddi lill-Kapitlu tal-Katidral, u li jġib id-data tat-3 ta’ Mejju 1851. F’dan ir-rikors, il-ħames firmatarji talbu li jingħataw biċċa art, li kienet propjetà tal-istess Katidral sabiex tinbena knisja ġdida għall-komunità Slimiża.

Aktar t**d fix-xahar ta’ Lulju tal-istess sena l-Kapitlu tal-Katidral qabel li l-imsemmija art tingħata b’xejn sabiex tinbena knisja ġdida.Fost il-kundizzjonijiet marbuta ma’ dan il-ftehim insibu li l-knisja l-ġdida kellha tiġi ddedikata lill-Konverżjoni tal-Appostlu San Pawl (li hu t-titular tal-istess Katidral).

Kif ilkoll nafu l-knisja l-ġdida li nfetħet għall-kult u ġiet mbierka nhar is-Sibt 11 ta Awwissu 1855 ġiet iddedikata lil Marija Kewkba tal-Baħar, anke minħabba l-posizzjoni topografika ta’ Tas-Sliema f’tarf il-baħar, kif ukoll minħabba d-devozzjoni li l-ewlenin Slimiżi minn dejjem kellhom lejn il-Madonna.

Sabiex ipattu ftit għall-fatt li l-knisja l-ġdida ma ġietx iddedikata lil San Pawl, wieħed miż-żewġ artali tal-kursija ġie ddedikat propju lill-Appostlu tal-Ġnus. B’xorti ħażina l-kwadru titulari tal-istess artal, li kien tpitter mill-artist Raffaele Caruana u li kien ingħata mis-Sur Kustanz Fenech intilef maż-żmien.

Ta’ min ifakkar ukoll li s-Sezzjoni tal-Irġiel tal-Azzjoni Kattolika fi ħdan il-Parroċċa ta’ Stella Maris, ukoll kienet taħt il-patroċinju ta’ San Pawl.

Mario Formosa Holt

20/01/2026

Mons Eleazzaro Balzan
Saċerdot ieħor li serva sew lill-Knisja Maltija. Kien Slimiż u iben il-Parroċċa ta’ Stella Maris.

Eleazzaro (fil-qosor Lazzru) hu iben Franġisku u Marija, xebba Aquilina, li kienu joqogħdu f’numru 43 Strada Reale, illum magħrufa bħala Triq il-Kbira. Huwa twieled fl-1887 u allura hu l-akbar fost ħutu, it-tlieta saċerdoti. L-iżgħar wieħed hu Dun Mikiel Balzan, li dwaru ktibna f’Novembru li għadda.

Dun Lazzru ċċelebra l-Prima Messa il-Knisja Parrokkjali ta’ Stella Maris nhar il-Ħadd 29 ta’ Diċembru 1912. Il-mużika li ndaqqet waqt il-quddiesa kienet tas-Surmast Paolino Vassallo u niseġ il-paneġierku Mons Antonio Vella DD.

Is-saċerdot novell Dun Lazzru kien jgħallem fis-Seminarju Minuri, f’St Paul’s Street, il-Belt u fl-iskola ta’ bil-lejl tal-Unione Cattolica San Giuseppe. Kien ukoll Direttur Spiritwali tal-Kulleġġ Stella Maris f’Tas-Siema. Kien magħruf ħafna għall-prietki tiegħu u mfittex ħafna għall-paneġierki.

Fl-1918 hu nħatar bħala l-ewwel Vigarju Kurat għal Wied il-Għajn. Huwa dam iservi f’din il-kariga seba’ snin għax nhar il-15 ta’ Awwissu 1925 hu nħatar Kappillan tal-Parroċċa tal-Kalkara u mexxijha għal tmintax-il sena sħaħ. Il-parrokat tiegħu kien immarkat biż-żmien diffiċli tat-Tieni Gwerra Dinjija li wasslet sabiex fl-1942 iġġarfet il-Knisja Parrokkjali.

F’Awwissu tal-1943, hu nħatar Kanonku Onorarju tal-Katidral mill-Arċisqof Dom Mauro Caruana O.S.B.
Huwa miet fid-dar ta’ ħuh, Dun Mikiel, f’Ħ’Att**d (fejn dan tal-aħħar kien Kappillan)nhar is-6 ta’ Diċembru 1949 fl-età ta’ 62 sena.

Mario Formosa Holt

06/12/2025

06/12/2025

PASTURI MALTIN TAL-IMGĦODDI

Kull presepju sabiħ kemm hu sabiħ u kbir kemm hu kbir ma huwa xejn mingħajr pasturi. Ngħidu aħna qiesu ġisem ta’ bniedem mingħajr ruħ.
Illum f’pajjiżna ssib tixtri kull tip ta’ pasturi – ta’ kull daqs u għamla, xogħol irfinut u dettaljat, kemm maħduma minn pasturari Maltin kif ukoll impurtati (l-aktar mill-Italja jew minn Spanja).
Iżda fl-imgħoddi ma kienx hekk. Flus fil-but id-dilettanti ma tantx kellhom u bdew jinħolqu l-magħrufin ‘pasturi tas-sold’. Aktar t**d inħolqu pasturi ftit akbar, aktar irfinuti u b’ilbies Bibliku li kienu jinbiegħu tmien soldi. Tal-ewwel ġeneralment kienu jkunu b’ilbies tradizzjonali Malti kif ukoll li juru ċerta snajja. Ta’ min ifakkar li kuntrarju għal-lum, il-pasturi tal-imgħoddi dejjem inħadmu bit-tafal Malti.

L-aktar li teħodna ‘l bogħod l-istorja tal-pasturari Maltin hi lejn is-seklu dsatax. F’din il-kitba ser nillimitaw ruħna għal ftit minnhom.
Fost dawk bikrin jissemmew Ġanni Apap, il-Kappuċċin Patri Mamo, Duminku Busuttil u Fra Wiġi Poggi, Tereżjan.
Fra Wiġi kien Bormliż mogħni b’ħafna talenti sbieħ. Huwa kien magħruf fl-Ordni Tereżjan bħala Fra Luigi ta’ San Ġużepp. Hu kien responsabbli mir-rinnovament tas-Santwarju Marjan f‘Haifa ddedikat lil Marija Stella Maris. Apparti li kien responsabbli tax-xogħol strutturali u arkitettoniku tal-kunvent li kien imiss mal-istess Santwarju, huwa pitter il-koppla tal-istess lok Marjan. Nistgħu ngħidu wkoll li Fra Luigi ta’ San Ġużepp kien l-ewwel Malti li esporta l-presepji. Fil-fatt sal-lum wieħed għadu jista’ jammira presepju kbir mekanizzat li dan, ħuna Malti bħalna, kien ħadem fil-bidu tas-seklu għoxrin. Illum dan il-presepju jinsab għall-wiri fis-sagristija tal-istess Santwarju.

Fost l-ewlenin pasturari Maltin żgur li wieħed ma jistax ma jsemmix lil Kav. Wistin Camilleri (1885-1979). Wistin beda l-karriera brillanti tiegħu bħala statwarju permezz tal-pasturi li kien joħloq meta kien għadu żgħir. Dawn il-pasturi, nistgħu ngħidu, li kienu wittew it-triq għal kwantità kbira ta’ xogħolijiet artistiċi ta’ kull għamla u daqs li ħarġu minn idejn dan l-istatwarju prolifiku. Ta’ Wistin insibu diversi xogħolijiet fil-knejjes Maltin, fosthom anke vari tal-Ġimgħa l-Kbira. Fil-knisja ta’ Stella Maris insibu l-istatwa tal-Madonna tar-Rużarju. Fil-festi Maltin insibu diversi statwi ta’ Qaddisin, Profeti u Anġli li jintramaw fit-toroq u l-pjazzez tagħna u li lkoll inħadmu minn Wistin Camilleri li baqa’ magħruf ukoll għall-kurċifissi sbieħ li kien jaħdem.

Dawn li semmejna kienu biss ftit mill-pasturari ewlenin Maltin. Jekk il-Bambin irid darb’oħra nsemmu xi wħud oħrajn.

Mario Formosa Holt