01/04/2026
Met Pasen voor de deur brengt ArcheoTopstukDordt #418 ons de 'paashaas', en wel op een stukje middeleeuws leer: een fragment van een messschede. Hoewel er op andere 14e/15e -eeuwse leren voorwerpen in onze collectie ook haasachtige beesten voorkomen stellen dat soms herten voor, maar op dit fragmentje lijkt het toch echt wel een haas. Het beest dat er achteraan loopt is misschien een das.
Het haasje op de messchede zette wel een tandwiel in werking: waarom associëren we een haas eigenlijk met Pasen? Google weet er meer over: hazen en konijnen staan bekend om hun snelle voortplanting (tja, dat wisten we dan zelf ook nog wel). Daarom werden ze, voordat het christendom z'n intrede deed, gezien als symbool voor nieuw leven en de lente. Dat sloot later, toen de heidenen waren bekeerd tot het christendom, mooi aan bij de wedergeboorte van Christus.
Maar eigenlijk zou die haas oorspronkelijk (al is dat een punt van discussie onder historici) het heilige dier zijn van de Germaanse godin van de lente en de vruchtbaarheid: Eostre (Oudengels) of Ostara (Oudhoogduits). In ieder geval is haar naam direct verbonden met het woord voor Pasen in het Engels en het Duits: Easter en Ostern. Het christelijke paasfeest viel samen met de Germaanse viering van het aanbreken van de lente, dus in Engeland en Duitsland bleef de oude naam gewoon hangen.
Waarom bleef die naam bij ons niet hangen? Hoe komen wij in Nederland dan aan 'Pasen'? Christelijke missionarissen zouden het hier hebben geïntroduceerd: de naam Pasen heeft zich ontwikkeld via het Latijnse Pascha, dat weer afkomstig is van het Hebreeuwse Pesach. Bij ons kreeg de naam dus een Bijbelse oorsprong (evenals in Frankrijk; Pâques, in Italië; Pasqua en in Spanje; Pascua).
De paashaas heeft dus een niet-Bijbelse oorsprong, maar was ook niet meteen 'de paashaas die de eieren brengt'. In die hoedanigheid duikt de haas voor het eerst op in 17e-eeuwse Duitse teksten. Duitse immigranten namen die traditie in de 18e eeuw mee naar de VS waarna de paashaas uitgroeide tot het wereldwijde (commerciële) symbool dat we nu kennen.
