Tresoar

Bellen Routebeschrijving Website Contact opnemen met het museum

Tresoar Tresoar is dé plek waar je de meest karakteristieke cultuur van Nederland ontdekt. Voor Friezen, fans van de Friese cultuur en iedereen die dat nog moet worden.

Tresoar is de bewaarplaats van de geschiedenis van Fryslân. Je vindt hier talloze in Fryslân verschenen kranten en tijdschriften, honderdduizenden boeken waaronder exemplaren uit de bibliotheek van Erasmus, tienduizenden foto’s, films, geluidsopnamen, rechtbankverslagen, notariële akten, de Atlas van Blaeu, handschriften en brieven van bekende Friezen, bedrijfsarchieven van Douwe Egberts en archieven van de Elfstedenvereniging, cd’s van Friese punk tot klassiek, het monnikenwerk de “Attische Nachten” uit 836 na Christus en de meer dan 150 bibliografieën gemaakt door J.J. Kalma, de oudste en nieuwste (Friese) literatuur, wetenschappelijke publicaties, digitale bestanden. En nog veel meer. In ons gebouw bruist het van activiteiten voor jong en oud: concerten, lezingen, tentoonstellingen, educatieve projecten, kindercolleges. Daarnaast is het een ideale ruimte voor wetenschappers, genealogen, studenten en scholieren om in alle rust (samen) te kunnen werken aan onderzoek. Kortom: Bij Tresoar moet je zijn om fysiek en/of digitaal te ontdekken, onderzoeken en vertellen. Je bent van harte welkom!

-----------------------------------

Tresoar is it bewarplak fan de skiednis fan Fryslân. Do fynst hjir in grut tal yn Fryslân ferskynde kranten en tydskriften, hûnderttûzenen boeken wêrûnder eksimplaren út de biblioteek fan Erasmus, tsientûzenen foto’s, films, lûdsopnamen, rjochtbankferslaggen, notariële akten, de Atlas fan Blaeu, hânskriften en brieven fan bekende Friezen, bedriuwsargiven fan Douwe Egberts en argiven fan de Alvestêdeferiening, cd’s fan Fryske punk oant klassyk, it muontsewurk de “Attische Nachten” út 836 nei Kristus en de mear as 150 bibliografyen makke troch J.J. Kalma, de âldste en nijste (Fryske) literatuer, wittenskiplike publikaasjes, digitale bestannen. En noch in hiel soad mear. Yn ús gebou brûst it fan aktiviteiten foar jong en âld: konserten, lêzingen, útstallings, edukative projekten, bernekolleezjes. Dêrnjonken is it in ideale romte foar wittenskippers, genealogen, studinten en skoalbern om yn alle rêst (tegearre) wurkje te kinnen oan ûndersyk. Koartom: By Tresoar moast wêze om fysyk en/of digitaal te ûntdekken, ûndersykjen en fertellen. Fan herte wolkom!

𝗗𝗲 𝘀𝗽𝗼𝗼𝗸𝗯𝗲𝗿𝗴 𝗲𝗻 𝘄𝗶𝘁𝘁𝗲 𝘄𝗶𝗲𝘃𝗲𝗻 𝘃𝗮𝗻 𝗚𝗮𝗮𝘀𝘁𝗲𝗿𝗹𝗮𝗻𝗱𝘋𝘰𝘰𝘳: 𝘕𝘺𝘯𝘬𝘦 𝘉𝘳𝘶𝘪𝘯𝘴𝘮𝘢‘Het moet in vroeger(e) tijden angstig wonen zijn gewees...
18/10/2026

𝗗𝗲 𝘀𝗽𝗼𝗼𝗸𝗯𝗲𝗿𝗴 𝗲𝗻 𝘄𝗶𝘁𝘁𝗲 𝘄𝗶𝗲𝘃𝗲𝗻 𝘃𝗮𝗻 𝗚𝗮𝗮𝘀𝘁𝗲𝗿𝗹𝗮𝗻𝗱

𝘋𝘰𝘰𝘳: 𝘕𝘺𝘯𝘬𝘦 𝘉𝘳𝘶𝘪𝘯𝘴𝘮𝘢

‘Het moet in vroeger(e) tijden angstig wonen zijn geweest in Gaasterland, want waar spookte het niet?’ Met deze woorden begint Lipkje Post-Beuckens (1908-1983), beter bekend onder haar Friese schrijverspseudoniem Ypk fan der Fear, een hoofdstuk in haar boek 𝘓𝘢𝘯𝘥 𝘦𝘯 𝘮𝘦𝘯𝘴 𝘷𝘢𝘯 𝘨𝘢𝘢𝘴𝘵 𝘦𝘯 𝘬𝘭𝘪𝘧. Post-Beuckens, geboren in Sondel, woonde alleen de eerste vier jaar van haar leven in Gaasterland, maar de regio maakte blijkbaar grote indruk op haar; ze schreef er later twee boeken over. In 𝘓𝘢𝘯𝘥 𝘦𝘯 𝘷𝘰𝘭𝘬 𝘷𝘢𝘯 𝘨𝘢𝘢𝘴𝘵 𝘦𝘯 𝘬𝘭𝘪𝘧 (1947) en 𝘓𝘢𝘯𝘥 𝘦𝘯 𝘮𝘦𝘯𝘴 𝘷𝘢𝘯 𝘨𝘢𝘢𝘴𝘵 𝘦𝘯 𝘬𝘭𝘪𝘧 (1980) beschrijft ze onder andere de natuur, tradities en geschiedenis van Gaasterland, maar dus ook de spoken die daar zouden hebben rondgedoold.

𝗟𝗼𝗿𝗱 𝗼𝗳 𝘁𝗵𝗲 𝗥𝗶𝗻𝗴𝘀
Het ene spookrelaas daagt het verbeeldingsvermogen uit, terwijl het andere ronduit angstaanjagend is, zoals het verhaal over veulens zonder hoofden met een dampende brijpot om de hals. Waar dit soort vertelsels precies vandaan kwamen en wanneer ze precies ontstonden, maken beide boeken niet duidelijk. Aangenomen kan worden dat het hier om overgeleverd volksgeloof gaat.

Zo geloofden mensen vroeger dat er in het Rysterbosk, één van de populairdere bossen in Fryslân, een spookberg was die een witte juffer huisde. In hetzelfde bos zouden ook spookbomen zijn, waar tijdens onstuimig weer gekreun en gehuil uit werd gehoord ‘alsof reuzen een gigantische strijd uitstreden’. Het doet bijna denken aan een verhaal uit 𝘓𝘰𝘳𝘥 𝘰𝘧 𝘵𝘩𝘦 𝘙𝘪𝘯𝘨𝘴.

𝗚𝗲𝗻𝗲𝗲𝘀𝗸𝗿𝗮𝗰𝗵𝘁𝗶𝗴𝗲 𝗯𝗿𝗼𝗻𝗻𝗲𝗻
In Hemelum was een spookachtig plaatsje met een naam die ook maar weinig goeds voorspelt: de Galgepoel. De opmerkingen van Post-Beuckens over die plaats zijn geestig te noemen: ‘Daar hadden mensen aan de galg gehangen, die er niet tevreden mee waren’.

Sages over geneeskrachtige bronnen waren Gaasterland ook niet vreemd. Inwoners van vandaag de dag hebben doorgaans wel eens gehoord van de waterboom van Wijckel. 𝘎𝘢𝘢𝘴𝘵𝘦𝘳𝘭𝘢𝘯𝘥 – 𝘌𝘦𝘶𝘸𝘦𝘯𝘰𝘶𝘥 𝘭𝘢𝘯𝘥 𝘵𝘶𝘴𝘴𝘦𝘯 𝘔𝘢𝘳 𝘦𝘯 𝘒𝘭𝘪𝘧 (2005), een boek van onder andere Bauke Boersma, beschrijft dat omwonenden het water dat in de holle stam zat als geneeskrachtig zagen. Blijkbaar was dit verhaal ook buiten de regio populair, gezien mensen van heinde en verre gekomen zouden zijn om dit water te halen. Het zou wonderen doen voor kwalen als buikpijn en wintertenen. Dominee Jacobus Craandijk, een fervent wandelaar die veel over zijn hobby schreef, was blijkbaar ook op de hoogte van het bestaan van de zogenaamde wonderboom. De beuk haalde in 1882 een van de boeken die hij schreef onder de titel 𝘞𝘢𝘯𝘥𝘦𝘭𝘪𝘯𝘨𝘦𝘯 𝘥𝘰𝘰𝘳 𝘕𝘦𝘥𝘦𝘳𝘭𝘢𝘯𝘥 𝘮𝘦𝘵 𝘱𝘦𝘯 𝘦𝘯 𝘱𝘰𝘵𝘭𝘰𝘰𝘥. Blikseminslag heeft ervoor gezorgd dat de boom vandaag de dag helaas niet meer te bezoeken is.

Wat is het bekendste spookverhaal uit jouw regio?


Foto 1: Lipkje Post-Beuckens
Foto 2: Het spookachtige Rysterbosk.

Vandaag is het 109 jaar geleden dat Margaretha Zelle, beter bekend als Mata Hari, werd gefusilleerd. De in Leeuwarden ge...
15/10/2026

Vandaag is het 109 jaar geleden dat Margaretha Zelle, beter bekend als Mata Hari, werd gefusilleerd. De in Leeuwarden geboren Margaretha leidde een kleurrijk maar tragisch leven. Niet alleen haar danscarrière spreekt tot de verbeelding, ook haar levensloop en haar dood dragen hieraan bij.

Tresoar beheert de collectie ‘brieven en foto’s Margaretha Zelle (Mata Hari)’, die geschonken is in 2014. De verzameling is bescheiden van omvang, maar groot in inhoud.

📖 Meer weten over de brieven? Lees het artikel in de Letterhoeke:https://files.tresoar.nl/AFB/2026-09-07/5ve2imtqz0xr4.pdf
📷 Alle foto’s vind je in onze beeldbank: https://www.tresoar.nl/zoeken/collectie?q=mata+hari

𝗠𝗼𝗱𝗲𝗿𝗻𝗲 𝗿𝗲𝗰𝗹𝗮𝗺𝗲 Voor het aan de man brengen van hun artikelen maakten bedrijven in de vorige eeuw meer en meer gebruik v...
11/10/2026

𝗠𝗼𝗱𝗲𝗿𝗻𝗲 𝗿𝗲𝗰𝗹𝗮𝗺𝗲

Voor het aan de man brengen van hun artikelen maakten bedrijven in de vorige eeuw meer en meer gebruik van reclame. Koopmans Meelfabrieken plaatste niet alleen advertenties, maar presenteerde zich ook op beurzen en tentoonstellingen en gaf demonstraties in kruidenierswinkels. Receptenboekjes werden als hulp aangeboden.

Ook het kind werd ontdekt als schakel in reclamecampagnes. Aan de binnenzijde van pudding- en bakmeelverpakkingen werden bouwplaten gedrukt van auto's, garages, vliegtuigen enz. In de jaren '60 kwamen de speldjes, sleutelhangers en plakplaatjes als gewilde verzamelobjecten. Het bleek de verkoop enorm te stimuleren!

Bij Koopmans ervoer men dat er ook risico's waren. In 1966 werd een nieuwe serie speldjes met alle ministers van het kabinet Cals gelanceerd. De 'Nacht van Schmelzer' maakte op 14 oktober 1966 echter niet alleen een abrupt einde aan het kabinet, maar ook aan de reclamecampagne!

𝘛𝘦𝘬𝘴𝘵 𝘶𝘪𝘵 '𝘏𝘦𝘵 𝘍𝘳𝘺𝘴𝘭𝘢𝘯 𝘉𝘰𝘦𝘬'

𝟭𝟬𝟬 𝙟𝙖𝙖𝙧 𝙀𝙭𝙘𝙚𝙡𝙨𝙞𝙤𝙧-𝙊𝙨𝙩𝙧𝙚𝙖 𝙤𝙥 𝘼𝙢𝙚𝙡𝙖𝙣𝙙"Wat hadden de kinderen b.v. een pret wanneer ze naar bosch en duin en strand uittro...
04/10/2026

𝟭𝟬𝟬 𝙟𝙖𝙖𝙧 𝙀𝙭𝙘𝙚𝙡𝙨𝙞𝙤𝙧-𝙊𝙨𝙩𝙧𝙚𝙖 𝙤𝙥 𝘼𝙢𝙚𝙡𝙖𝙣𝙙

"Wat hadden de kinderen b.v. een pret wanneer ze naar bosch en duin en strand uittrokken! En dan die uurtjes waarin door den heer Braaksma werd voorgelezen uit het boek: Sipke en ik. De week vloog om en al te spoedig kwam 't afscheid. De directrice was geheel onder den indruk toen zij de kinderen een afscheidswoord toesprak, en vol lof sprak over hun zoo voorbeeldig gedrag."

Dit jaar is het 100 jaar geleden dat er door arbeidscoöperatie Excelsior uit Leeuwarden een groepsverblijf voor haar arbeiders ten noorden van Nes werd opgericht. De vereniging was in 1898 opgericht en kwam voort uit de sociaaldemocratische beweging. Het doel van de vereniging was arbeiders toegang te geven tot betaalbare producten en diensten. Aanvankelijk lag de focus vooral op de verbetering van economische voorzieningen maar na verloop van tijd kwam ook het besef dat ontspanning belangrijk was. In 1926 werd zo het groepsverblijf Excelsior op Ameland opgericht dat tot 1993 bestond. Daarna maakte het groepsverblijf plaats voor appartementencomplex Ostrea. Tijd voor een terugblik op deze bijzondere geschiedenis.

Lees hier het verhaal over dit bijzondere vakantiehuis 👉 https://ap.lc/KQXjc

Het grootste reizende muziekfestival van Nederland komt er weer aan: de Popronde! 🎶 En bij Tresoar mogen we twee hele to...
03/10/2026

Het grootste reizende muziekfestival van Nederland komt er weer aan: de Popronde! 🎶 En bij Tresoar mogen we twee hele toffe acts verwelkomen.

𝗠𝗮𝗿𝗶𝘁 𝗡𝘆𝗴å𝗿𝗱 𝗲𝗻 𝗱𝗲 𝗠𝗲𝗱𝗲𝗺𝗲𝗻𝘀𝗲𝗻 | 𝟮𝟬:𝟬𝟬
Met twee voeten in de modder hebben Marit Nygård en de Medemensen veel vragen en weinig antwoorden. De zoektocht naar een beetje richting vertaalt zich naar catchy kleinkunst over rennen, vastlopen en de wens naar meer zachtheid. Ze speelden al meer dan 100 shows, van ESNS tot op een bootje. Stap in de bakfiets van de Medemensen en kom fluitend verdwalen!

𝗠𝗮𝘅𝗶𝗺𝗲 | 𝟮𝟭:𝟭𝟱
Muziek is voor Maxime een plek van begrip, een omhelzing voor de ziel. Ze maakt Nederlandstalige indiepop waarbij klassieke elementen zoals akoestische gitaar, piano en meerstemmigheid samenkomen met elektronische invloeden. Meeslepend, doordacht en bedoeld om te raken. Denk Billie Eilish, Raye, MARO en Froukje.

Zien wij jou ook dansend tussen onze boeken aankomende vrijdag? 🕺💃

𝗜𝗻 𝗯𝗼𝗽𝗽𝗲𝘀𝗹𝗮𝗰𝗵: 𝗺𝗲𝗮𝗿 𝗮𝘀 𝘀𝗮𝗻𝘁𝗶𝗰𝗵 𝘆𝗻𝘀𝘁𝗷𝗼𝗲𝗿𝗶𝗻𝗴𝘀 𝗳𝗼𝗮𝗿 𝗱𝗲 𝗚𝗶𝗲𝗹𝗲𝗴𝗼𝘂 𝗥𝗶𝗴𝗲 🤩 Wow! Er zijn meer dan zeventig plannen voor een Frie...
01/10/2026

𝗜𝗻 𝗯𝗼𝗽𝗽𝗲𝘀𝗹𝗮𝗰𝗵: 𝗺𝗲𝗮𝗿 𝗮𝘀 𝘀𝗮𝗻𝘁𝗶𝗰𝗵 𝘆𝗻𝘀𝘁𝗷𝗼𝗲𝗿𝗶𝗻𝗴𝘀 𝗳𝗼𝗮𝗿 𝗱𝗲 𝗚𝗶𝗲𝗹𝗲𝗴𝗼𝘂 𝗥𝗶𝗴𝗲 🤩 Wow! Er zijn meer dan zeventig plannen voor een Friese roman ingestuurd naar aanleiding van de open call voor beginnende prozaschrijvers. De jury van de Gielegou Rige gaat alle plannen nu beoordelen en vijf schrijvers selecteren🤞🏼

🎉 Op it Frysk Boekefeest fan freedtejûn 30 oktober wurde de fiif skriuwers bekendmakke dy’t in beurs fan €20.000 winne om in Fryske roman te skriuwen. Elkenien is dizze jûn wolkom! Oanmelde kin fia ús webside of fia Boeken fan Fryslân.

Mear witte oer dizze 𝘣𝘰𝘰𝘴𝘵 foar de Fryske literatuer?
➡️ https://www.tresoar.nl/nieuws/inzendingen-gielegou-rige

𝙏𝙤𝙩 𝙖𝙖𝙣 𝙙𝙚 𝙨𝙩𝙚𝙧𝙧𝙚𝙣Onder het Friese volk bestonden er door de eeuwen heen heel wat liefhebbers van wis-, natuur- en sterr...
27/09/2026

𝙏𝙤𝙩 𝙖𝙖𝙣 𝙙𝙚 𝙨𝙩𝙚𝙧𝙧𝙚𝙣

Onder het Friese volk bestonden er door de eeuwen heen heel wat liefhebbers van wis-, natuur- en sterrenkunde. Zo kwam het dat de twaalf tekens van de dierenriem voorzien werden van Friese namen die meer tot de verbeelding spraken, zoals de Maagd, die ‘Marij Patsiik’ (kuslustig) werd genoemd, de Leeuw werd ‘Bytlige’ (bijtzuchtige) en de Ram was ‘Ygle Hirdholle’ (Hardhoofd).

De meest bekende Friese amateur-sterrenkundige zal Eise Eisinga (1744-1828) zijn, minder bekend maar zeker even begaafd was Arjen Roelofs (1754-1828) te Hijum. Hij kwam uit een boerengezin en had twee broers die ook wetenschappelijk onderlegd waren. Pieter stond bekend als wiskundige en instrumentenmaker, en Albert verstond de kunst van klokkenmaker.

Hun moeder stimuleerde hen hierin, maar hun vader wilde alleen maar dat ze hem opvolgden op de boerderij en hij kon soms behoorlijk driftig worden. Dan sloeg hij wat ze minutieus in elkaar gezet hadden, stuk. Ze konden naar hartenlust aan hun geliefde studies werken totdat hun vader overleed. Toen moesten ze het boerenwerk wel oppakken, maar dit ging niet ten koste van hun liefhebberij.

Zo gingen ze twintig jaar lang niet voor twee uur ’s nachts naar bed en stonden ze om vijf uur ’s ochtends alweer op voor het boerenwerk. Lopend naar of terugkerend van het land, hielden ze altijd afstand van elkaar zodat elke broer ondertussen in gedachten bij zijn geliefkoosde studie kon blijven, waardoor ze niet in onbenullige praatjes konden vervallen…

En in de winter, terwijl ze in de schuur het paard voor de dorsrol lieten lopen, werkten ze wiskundige voorstellen op een houten schot uit en werden deze besproken.

Arjen maakte samen met zijn broer Pieter instrumenten voor het meten van meteorologische waarnemingen zoals barometers, en hij maakte onder meer telescopen, verrekijkers en bliksemafleiders. Hij rekende ook uit wanneer er zons- en maansverduisteringen waren, velen kwamen dan naar zijn erf toe om gezamenlijk naar het hemelverschijnsel te kijken.

Hij stond wijd en zijd bekend als de ‘boerenprofessor’, werd zelfs door geleerden erkend. Toen een professor hem wilde bezoeken, stuurde hij hem een uitgebreide routebeschrijving. Aangekomen bij een eenvoudig, oud boerenhuis met gele kozijnen en bruin geverfde deuren en vensterluiken, twijfelde de geleerde wel even. Maar al spoedig bleek, dat hij toch echt op de juiste plek was aangekomen…

Tekst geschreven door Karin Everhardus

'𝗞𝗼𝗲 𝗶𝗸 𝗺𝗮𝗿 𝘀𝗸𝗿𝗶𝘂𝘄𝗲, [...] 𝗺𝗮𝗿 𝗱𝗮𝘁 𝗶𝘀 '𝘁 𝗵𝗶𝗺 𝗻𝗼 𝗸𝗿𝗲𝗸𝘁, 𝗱𝗮𝘁 𝗸𝗶𝗻 𝗶𝗸 𝗻𝗲𝘁.'✍️Aan het einde van haar leven noemde Anna Maria ...
24/09/2026

'𝗞𝗼𝗲 𝗶𝗸 𝗺𝗮𝗿 𝘀𝗸𝗿𝗶𝘂𝘄𝗲, [...] 𝗺𝗮𝗿 𝗱𝗮𝘁 𝗶𝘀 '𝘁 𝗵𝗶𝗺 𝗻𝗼 𝗸𝗿𝗲𝗸𝘁, 𝗱𝗮𝘁 𝗸𝗶𝗻 𝗶𝗸 𝗻𝗲𝘁.'✍️

Aan het einde van haar leven noemde Anna Maria Catharina Buma (1889-1963) zichzelf geen schrijver of dichter. Toch is haar bijdrage aan de emancipatie en bevordering van de Friese taal, (lees)cultuur en literatuur omvangrijk en onmiskenbaar.

Vanwege haar prominente rol in de Friese beweging en haar eigen kritische constatering, is een nadere blik op haar ‘oeuvre’ gerechtvaardigd.

👉 Lees meer via https://www.tresoar.nl/literatuur/uitgelicht/sammelewurk-annabuma

𝗔𝗜 𝗴𝗲𝗯𝗿𝘂𝗶𝗸𝗲𝗻 𝗯𝗶𝗷 𝗷𝗲 𝘀𝘁𝗮𝗺𝗯𝗼𝗼𝗺𝗼𝗻𝗱𝗲𝗿𝘇𝗼𝗲𝗸: 𝗴𝗼𝗲𝗱 𝗶𝗱𝗲𝗲 𝗼𝗳 𝗱𝗼𝗰𝗵𝘀 𝗻𝗲𝘁?🤔Stel: je wilt de stamboom van je moeders kant eens helema...
22/09/2026

𝗔𝗜 𝗴𝗲𝗯𝗿𝘂𝗶𝗸𝗲𝗻 𝗯𝗶𝗷 𝗷𝗲 𝘀𝘁𝗮𝗺𝗯𝗼𝗼𝗺𝗼𝗻𝗱𝗲𝗿𝘇𝗼𝗲𝗸: 𝗴𝗼𝗲𝗱 𝗶𝗱𝗲𝗲 𝗼𝗳 𝗱𝗼𝗰𝗵𝘀 𝗻𝗲𝘁?🤔

Stel: je wilt de stamboom van je moeders kant eens helemaal uitpluizen, maar loopt na je overgrootouders ineens behoorlijk vast. Je hebt van je betovergrootmoeder alleen een naam, maar geen woonplaats, geboorte- of sterfdatum. Tijd om een externe hulpbron in te schakelen. Tresoar misschien? Wij hebben al veel mensen op weg kunnen helpen met hun onderzoek, maar merken ook dat AI tegenwoordig veelvuldig wordt gebruikt om door de bomen het bos weer te zien. En alhoewel AI zeker een steuntje kan zijn, is enige voorzichtigheid wel op zijn plaats.
Wêrom? Wy lizze it dy út.👉https://www.tresoar.nl/nieuws/ai-gebruiken-bij-je-stamboomonderzoek-yay-or-nay

𝙎𝙚𝙠𝙨, 𝙙𝙧𝙪𝙜𝙨 𝙧𝙤𝙘𝙠-'𝙣-𝙧𝙤𝙡𝙡 – 𝙅𝙖𝙣 𝙅𝙖𝙣𝙨𝙯𝙤𝙤𝙣 𝙎𝙩𝙖𝙧𝙩𝙚𝙧De Nederlandse versie van dit verhaal is hier te lezen: https://ap.lc/PVd...
20/09/2026

𝙎𝙚𝙠𝙨, 𝙙𝙧𝙪𝙜𝙨 𝙧𝙤𝙘𝙠-'𝙣-𝙧𝙤𝙡𝙡 – 𝙅𝙖𝙣 𝙅𝙖𝙣𝙨𝙯𝙤𝙤𝙣 𝙎𝙩𝙖𝙧𝙩𝙚𝙧

De Nederlandse versie van dit verhaal is hier te lezen: https://ap.lc/PVdVy

In 17de-iuwske dichter dy’t yn it Frysk skreau en in tragysk libben hie. It is net Gysbert Japicx. Jan Janszoon Starter (1593/4-1626) waard tsien jier foar Japicx berne en oars as Gysbert wie Starter in ferneamde ‘party boy’. Syn stjer baarnde koart mar krêftich ear’t er yn earmoede in betide dea fûn. Hoe datsa?

Nei alle gedachten wienen syn âlden religieuze flechtlingen út Ingelân. Heit waard piip-makker yn Harns. Dêr dichte Jan letter ek oer:

Geel-gieters noch een reys, doet haer, haer eer genieten,
Die koop’re vormen maeckt, om Pi**en in te gieten.
Taback-pijp-makers die bij ’t Pijpe-maken leeft,
Taback en haer ghewas, doch alle eere gheeft.

Faaks hat Starter yn Harns it Frysk yn ‘e macht krigen. Yn 1614 ferhuze er nei Ljouwert. Al gau bedarre er djip yn de skulden. Nei oanlieding fan dizze jildpine begûn er te dichtsjen, fral sankjes foar brulloften. Yndertiden wie Ingelske muzyk – oerbrocht troch swalkjende Ingelske muzykgroepen – yn hiel West-Europa populêr. Mei syn Ingelske eftergrûn en fleurich sin waard Starter gau in rizende stjer fan de Ljouwerter literêr-muzikale scene.

Om 1618 hinne rjochte er de rederikerskeamer (toanielromte) 'Och mochtet rijsen' yn Ljouwert. Dat aventoer kaam op de kop ferkeard doe’t de tsjerke hearde hokfoar folkske stikken dêr útfierd waarden en se moasten ticht. Starter naaide nei Frjentsjer út mei syn frou om rjochten te studearjen.

Ek al hie er oanwinnende finansjele problemen dochs joech er yn 1621 syn magnum opus, Friesche Lust-Hof út. Drank, leafde, lust; alles wat de Ljouwerter tsjerklju net lije mochten kaam hjir op it aljemint. Op syn auteursportret krije we aan fan hoe’t er himsels seach. Mei in tsjeppe, krôljende snoar en lauwerkrâns wurdt syn antlit op in pronk skip nei foarren tôge troch twa plechtsteatlike swannen. Boppe syn holle stjoert Cupido it fartûch.

De dichten en sankjes wienen almeast Nederlânsktalich, mar guon fersen wienen ek (foar in part) yn it Frysk skreaun – in útsûndering foar dy tiid.

Hoe komt Jetske, sis het my
Dat ick fijn allinne dy
Te waendre, te waendre?
Swiete diaer, dit het nin fly
’t Is better te ferandere.
Ick hab socht jou minne langh,
Den schaemte hiel my in betwangh
Te swye, te swye
Nu tins ick o mey mijn sangh
Yens leafelijck te frije.

Ier-Modern Frysk fan Starter

Hoe komt it Jetske, sis it my
Dat ik dy allinne fyn
te kuierjen, te kuierjen?
Leave skat, dat kin sa net
’t Is better te feroarjen.
Ik haw lang dyn leafde socht,
Mar skamte hold my yn betwang
Te swijen, te swijen
Nou tink ik jo mei myn sang
Ris leaflik [te boaskjen] freegje.

Modern Frysk
‘Friesch Pastorel’, Friesche lusthof – Jan Janszoon Starter (1621).

It Lusthof waard mear as fiif kear wer-útjûn. Lang om let hie er syn big hit. Mar foar dizze ‘Ingelske Fries’ wie de nije rop net genôch. In jier nei it boek ferskynde, gie er fallyt. Hy joech him op as histoarikus-sjoernalist yn it leger fan greve Ernst von Mansfeld. Nei lange tochten en it hurde libben fan in soldaat rekke syn geast op. Yn 1626 stoar er yn Hongarije, sinleas en sinteleas.

It hat altyd in grutte fraach west wêrom’t Gysbert Japicx (ek) yn it Frysk skreau. Soe it wêze kinne dat dy fatale feest-feint Starter mei syn ynternasjonale blik en meartalige hit dêr in rôl yn spile hat? Wa sil it no noch sizze.

Dit jier is it 400 jier lyn dat Starter syn ein fûn fier fan hûs. Lit ús dêrom in glês heffe foar dizze fergetten stjer fan it Fryske fers.

Adres

Boterhoek 1
Leeuwarden
8911DH

Openingstijden

Maandag 13:00 - 17:00
Dinsdag 10:00 - 22:00
Woensdag 10:00 - 22:00
Donderdag 10:00 - 22:00
Vrijdag 10:00 - 17:00
Zaterdag 11:00 - 17:00
Zondag 11:00 - 17:00

Telefoon

+31587890789

Meldingen

Wees de eerste die het weet en laat ons u een e-mail sturen wanneer Tresoar nieuws en promoties plaatst. Uw e-mailadres wordt niet voor andere doeleinden gebruikt en u kunt zich op elk gewenst moment afmelden.

Contact Opnemen Met Het Museum

Stuur een bericht naar Tresoar:

Snelkoppelingen

Delen

Categorie