18/10/2026
𝗗𝗲 𝘀𝗽𝗼𝗼𝗸𝗯𝗲𝗿𝗴 𝗲𝗻 𝘄𝗶𝘁𝘁𝗲 𝘄𝗶𝗲𝘃𝗲𝗻 𝘃𝗮𝗻 𝗚𝗮𝗮𝘀𝘁𝗲𝗿𝗹𝗮𝗻𝗱
𝘋𝘰𝘰𝘳: 𝘕𝘺𝘯𝘬𝘦 𝘉𝘳𝘶𝘪𝘯𝘴𝘮𝘢
‘Het moet in vroeger(e) tijden angstig wonen zijn geweest in Gaasterland, want waar spookte het niet?’ Met deze woorden begint Lipkje Post-Beuckens (1908-1983), beter bekend onder haar Friese schrijverspseudoniem Ypk fan der Fear, een hoofdstuk in haar boek 𝘓𝘢𝘯𝘥 𝘦𝘯 𝘮𝘦𝘯𝘴 𝘷𝘢𝘯 𝘨𝘢𝘢𝘴𝘵 𝘦𝘯 𝘬𝘭𝘪𝘧. Post-Beuckens, geboren in Sondel, woonde alleen de eerste vier jaar van haar leven in Gaasterland, maar de regio maakte blijkbaar grote indruk op haar; ze schreef er later twee boeken over. In 𝘓𝘢𝘯𝘥 𝘦𝘯 𝘷𝘰𝘭𝘬 𝘷𝘢𝘯 𝘨𝘢𝘢𝘴𝘵 𝘦𝘯 𝘬𝘭𝘪𝘧 (1947) en 𝘓𝘢𝘯𝘥 𝘦𝘯 𝘮𝘦𝘯𝘴 𝘷𝘢𝘯 𝘨𝘢𝘢𝘴𝘵 𝘦𝘯 𝘬𝘭𝘪𝘧 (1980) beschrijft ze onder andere de natuur, tradities en geschiedenis van Gaasterland, maar dus ook de spoken die daar zouden hebben rondgedoold.
𝗟𝗼𝗿𝗱 𝗼𝗳 𝘁𝗵𝗲 𝗥𝗶𝗻𝗴𝘀
Het ene spookrelaas daagt het verbeeldingsvermogen uit, terwijl het andere ronduit angstaanjagend is, zoals het verhaal over veulens zonder hoofden met een dampende brijpot om de hals. Waar dit soort vertelsels precies vandaan kwamen en wanneer ze precies ontstonden, maken beide boeken niet duidelijk. Aangenomen kan worden dat het hier om overgeleverd volksgeloof gaat.
Zo geloofden mensen vroeger dat er in het Rysterbosk, één van de populairdere bossen in Fryslân, een spookberg was die een witte juffer huisde. In hetzelfde bos zouden ook spookbomen zijn, waar tijdens onstuimig weer gekreun en gehuil uit werd gehoord ‘alsof reuzen een gigantische strijd uitstreden’. Het doet bijna denken aan een verhaal uit 𝘓𝘰𝘳𝘥 𝘰𝘧 𝘵𝘩𝘦 𝘙𝘪𝘯𝘨𝘴.
𝗚𝗲𝗻𝗲𝗲𝘀𝗸𝗿𝗮𝗰𝗵𝘁𝗶𝗴𝗲 𝗯𝗿𝗼𝗻𝗻𝗲𝗻
In Hemelum was een spookachtig plaatsje met een naam die ook maar weinig goeds voorspelt: de Galgepoel. De opmerkingen van Post-Beuckens over die plaats zijn geestig te noemen: ‘Daar hadden mensen aan de galg gehangen, die er niet tevreden mee waren’.
Sages over geneeskrachtige bronnen waren Gaasterland ook niet vreemd. Inwoners van vandaag de dag hebben doorgaans wel eens gehoord van de waterboom van Wijckel. 𝘎𝘢𝘢𝘴𝘵𝘦𝘳𝘭𝘢𝘯𝘥 – 𝘌𝘦𝘶𝘸𝘦𝘯𝘰𝘶𝘥 𝘭𝘢𝘯𝘥 𝘵𝘶𝘴𝘴𝘦𝘯 𝘔𝘢𝘳 𝘦𝘯 𝘒𝘭𝘪𝘧 (2005), een boek van onder andere Bauke Boersma, beschrijft dat omwonenden het water dat in de holle stam zat als geneeskrachtig zagen. Blijkbaar was dit verhaal ook buiten de regio populair, gezien mensen van heinde en verre gekomen zouden zijn om dit water te halen. Het zou wonderen doen voor kwalen als buikpijn en wintertenen. Dominee Jacobus Craandijk, een fervent wandelaar die veel over zijn hobby schreef, was blijkbaar ook op de hoogte van het bestaan van de zogenaamde wonderboom. De beuk haalde in 1882 een van de boeken die hij schreef onder de titel 𝘞𝘢𝘯𝘥𝘦𝘭𝘪𝘯𝘨𝘦𝘯 𝘥𝘰𝘰𝘳 𝘕𝘦𝘥𝘦𝘳𝘭𝘢𝘯𝘥 𝘮𝘦𝘵 𝘱𝘦𝘯 𝘦𝘯 𝘱𝘰𝘵𝘭𝘰𝘰𝘥. Blikseminslag heeft ervoor gezorgd dat de boom vandaag de dag helaas niet meer te bezoeken is.
Wat is het bekendste spookverhaal uit jouw regio?
Foto 1: Lipkje Post-Beuckens
Foto 2: Het spookachtige Rysterbosk.