Wat zijn de openingstijden?

Maandag 13:00 - 16:00 Donderdag 13:00 - 16:00

Stichting Oud Winschoten, Mr. D. Utca Stikkerlaan 4, Winschoten (2026)

02/06/2026

Keert de ‘oertijd’ een beetje terug op het Burgemeester Schönfeldplein?
Als het aan de dagelijkse gemeentebestuurders van Oldambt ligt, stroomt er binnen afzienbare tijd weer water over wat nu het Burgemeester Schönfeldplein is. Iets van de ‘oertijd’ van Winschoten zou daarmee terugkeren op die plek. Want heel lang geleden kabbelden daar het riviertje De Rensel en het Winschoterdiep. Waterlopen die in de geschiedenis van Winschoten een cruciale rol speelden. En waar de Stichting Oud Winschoten (SOW) op deze plek daarom graag aandacht aan besteedt. Eerst nog even naar die huidige plannen van de burgemeester en wethouders van Oldambt. Geruime tijd geleden presenteerden ze al een zogenoemd Ambitiedocument voor het stadscentrum. Een rapport waarin allerlei plannen staan die dat centrum een oppepper moeten geven. Een van die plannen is het terugbrengen van water op het Schönfeldplein. Het is de bedoeling dat, zo vertelt wethouder Erich Wünker (VVD), het water vanaf de Winschoter haven, onder de Postilbrug in de Wilhelminasingel als het wordt doorgetrokken, het Burgemeester Schönfeldplein op. Waardoor kleine vaartuigen vanuit die haven en verder weg over het plein tot aan de Hema kunnen varen. ,,Dat is volgens ons een mooie impuls voor die kant van het Winschoter centrum’’, stelt Wünker. ,,Voor het toerisme, voor de duurzaamheid. Technisch is dit plan uitvoerbaar maar of het daadwerkelijk wordt uitgevoerd, ligt aan de gemeenteraad.’’ Na de zomervakantie, zo verwacht de wethouder, wordt het plan aan de raadsleden voorgelegd. ,,Als zij ja zeggen, werken we het verder uit. Inclusief een kostenplaatje. En natuurlijk wordt bij het uitwerken er op gelet dat aanwonenden geen overlast van het water op het Schönfeldplein krijgen.’’ Zo is de stand van zaken nu, in de vroege zomer van 2025. Terug naar de ‘oertijd’, naar de tijd waarin De Rensel op die plek stroomde, en niet alleen daar. Het stroomde vanaf Heiligerlee over wat nu de Nassaustraat is, over de huidige Venne om dan linksaf te slaan, over het plein naar de huidige haven. Het riviertje stroomde er al toen er nog geen Winschoten was. De aanwezigheid van het water is vermoedelijk een reden geweest voor mensen om zich daar te vestigen. De Marktpleinkerk van 1275, het oudste gebouw van Winschoten, staat vlakbij de plek waar de rivier liep. De rivier is kortom heel belangrijk geweest voor het ontstaan en de groei van de stad. Net als de heerweg die er liep, die was ook een belangrijke vestigingsfactor. In de zeventiende eeuw, toen Winschoten al een volwaardige plaats was, besloot het stadsbestuur van Groningen een kanaal te graven in oostelijke richting, om zo ook de veengebieden daar beter te ontsluiten. Het kanaal, dat uiteindelijk het Winschoterdiep zou heten, deed natuurlijk ook Winschoten aan. Het liep door het centrum heen en nam De Rensel als het ware in zich op. Het tracé van De Rensel door Winschoten werd een stuk van het Winschoterdiep. Winschoten kreeg zo een betere verbinding met de stad Groningen en andere plaatsen en groeide zo verder uit tot een centrumplaats. Een centrumplaats die in de 19de eeuw zelfs stedelijke rechten kreeg en zich toen ontwikkelde tot een koopmansstadje, met scholen en rechtbanken en steeds meer inwoners. De waterweg die door het centrum liep, was voor menig ondernemer nog steeds een zegen. Maar ze werd ook een last en zorgenkind. Mensen dumpten er rommel in waardoor het water begon te stinken en de kans op besmettelijke ziekten toenam. De gemeentebestuurders van toen wilden af van die onhygiënische toestanden en daarom werd in 1880 een deel van het diep dat over de huidige Venne liep, gedempt. Als ‘vervanging’ werd het Omsnijdingskanaal gegraven. Dat liep om het toenmalige stadscentrum heen, over de huidige Stikkerlaan en het huidige Hommesplein. Boten konden zo nog steeds Winschoten aandoen maar dan wel via een andere route. In 1916 werd het resterende deel van het Winschoterdiep dat over de Venne liep, ook gedempt, ook weer om de hygiëne in het stadscentrum te bevorderen. Op de plek van het huidige Schönfeldplein lag toen nog wel water, een resterend stukje van De Rensel/Winschoterdiep. Dat heette de Oosterhaven. Maar in 1930/31 werd ook dat gedempt. Er werd daar een plein gemaakt dat in 1931 het Burgemeester Schönfeldplein werd gedoopt. Burgemeester Harbert Ido Schönfeld was in dat jaar 25 jaar burgervader en vanwege dat jubileum kreeg het nieuwe plein zijn naam. Ter ere van het jubileum kreeg het plein ook een fontein die er nog altijd staat maar al jaren niet meer in werking is. Sinds 1931, 95 jaar dus inmiddels, stroomt er geen water meer waar nu het Schönfeldplein ligt (het Winschoterdiep is er overigens nog wel, dat loopt na een grote reconstructie op grotere afstand langs Winschoten). Er lopen nu wegen, er liggen parkeerplaatsen, er staan huizen en winkels aan. Krijgen de bewoners en ondernemers van het plein binnen afzienbare tijd kabbelend water voor hun deuren, zien ze kleine bootjes varen? Keert iets van de ‘oertijd’ van Winschoten terug? Na de zomervakantie worden die voorlopige antwoorden op die vragen gegeven.

29/05/2026

Leer legt opnieuw stenen voor vermoorde Joodse inwoners. In de Ostfriese stad Leer, In verschillende opzichten de ‘zusterstad’ van Winschoten, worden op 15 juni wederom zogenoemde Stolperstenen neergelegd, om zo de herinnering aan voormalige en door de nazi’s vermoorde Joodse inwoners levend te houden. Deze keer gaat het om twintig stenen die voor in totaal twaalf woningen in het voetpad worden neergelegd. Ze vermelden de namen van twintig Joodse inwoners van Leer die ooit op die adressen woonden. Leer zet zo haar groot Stolperstenen-project voort. Een project dat inhoudt dat in totaal zo’n 250 van zulke stenen worden gelegd. ,,In de afgelopen jaren hebben we al 73 gelegd’’, vertelt Bernd-Volker Brahms, voorzitter van een speciale werkgroep die zich met het project bezighoudt. ,,Ook voor de woning waar Liesel Aussen en haar ouders woonden, liggen inmiddels stenen.’’ Het Joodse meisje Liessel Aussen werd in 1936 in Leer geboren, haar ouderlijk huis stond aan de Rathausstrasse. In1938 vluchtten haar ouders met haar naar Winschoten, weg van het geweld van de nazi’s. In Winschoten maakte Liesel nog iets van de schoonheid van de kindertijd mee maar lang duurde die vreugde niet. In 1942 werden zij en haar ouders met zo veel andere Joodse Winschoters opgepakt en gedeporteerd. Liessel, 7 jaar nog maar, werd in Sobibor vermoord. Winschoten en Leer zijn zoals vermeld in verschillende opzichten ‘zustersteden’. Vanwege het feit dat ze allebei de centrumsteden in aan elkaar grenzende regio’s zijn. Maar ook en met name omdat Joden uit beide plaatsen een innig contact met elkaar hadden en omdat Liessel in beide steden woonde. In Leer werd enkele jaren geleden een plein naar Liesel Aussen genoemd en leerden plaatselijke scholieren van alles over haar korte leven. De stolperstenen voor haar geboortehuis kwamen daar bij, als extra eerbetoon. Van de twintig Joodse inwoners die op 15 juni een Stolpersteen krijgen, vluchtten verschillende in de jaren 30 ook naar Nederland, net als de ouders van Liessel. Maar ook voor hen betekende dat niet de redding. Neem Moritz Baruch. Hij woonde in Leer, had de Nederlandse nationaliteit, vluchtte naar Nederland maar kreeg daar na de Duitse inval ook te maken met anti-Joodse maatregelen en stapte uiteindelijk met zijn vrouw en kind zelf uit het leven. Wie de stenenlegging op 15 juni zeker bijwoont, is Alie Noorlag uit Vlagtwedde. Zij is lid van de werkgroep die zich met het Stolperstenen-project in Leer bezighoudt. Zij was in het afgelopen decennium een drijvende kracht achter een soortgelijk project in de gemeente Stadskanaal. ,,Daar zijn toen 142 Stolperstenen neergelegd’’, vertelt Noorlag. ,,Ik vind het prachtig dat de stad Leer zich nu ook zo inspant om de herinnering aan Joodse inwoners levend te houden. Mijn partner, Bruin Boerema, is degene die de stenen in Leer fysiek in de grond legt. Op 15 juni zal hij dat ook weer doen. Het is wel jammer dat Albrecht Weinberg die plechtigheid niet meer bij kan wonen.’’ Weinberg was een Osfriese Jood die de Holocaust wel overleefde, emigreerde naar de Verenigde Staten maar terugkeerde naar Leer. Hij nam enkele jaren geleden het initiatief voor het Stolperstenen-project maar overleed enkele weken geleden, 101 jaar oud. Foto 3: De tweede scholiere van links (scholen in Leer zijn nauw betrokken bij het leggen der stenen) toont een foto van Liessel Aussen. Foto 4: In Leer liggen inmiddels al 73 stolperstenen.

26/05/2026

Restauratie van voormalige bierbrouwerij is voltooid
De restauratie van de voormalige bierbrouwerij op de hoek van de Grintweg en Bovenburen is voltooid. Met het bevestigen van de door de Stichting Oud Winschoten (SOW) aan hen uitgereikte plaquette zetten Chris en Alinda Kruizinga en hun zonen het laatste puntje op de i. ,,De plaquette heeft een mooie, prominente plek gekregen op de muur van het pand, aan de Bovenburen’’, vertelt Alinda. ,,We zijn erg blij met de plaquette, het is een mooie blijk van waardering.’’ Chris, Alinda en hun zonen Xander en Marijn kregen de plaquette tijdens de afgelopen donateursavond van de SOW, in november van het vorig jaar, in het cultuurcentrum De Klinker. De SOW reikt deze onderscheiding met regelmaat uit aan mensen die zich inzetten voor het behoud en/of herstel van cultureel erfgoed in Winschoten. En dat doen Chris en Alinda al vele jaren. Zo kochten en knapten ze het voormalige pand van Hotel de Nederland op. En deden ze hetzelfde met het pand van Groeneveld (handel in ijzerwaren, huishoudelijke artikelen en meer) in de Langestraat, nu het onderkomen van opticien Greving & Greving. Enkele jaren geleden verwierven ze de voormalige bierbrouwerij op de hoek van de Grintweg en Bovenburen. Het pand dat in 1861 werd gebouwd door ondernemer Gerhard Eikema en 30 jaar later ingrijpend werd gemoderniseerd, het werd toen een stoombierbrouwerij. Gambrinus, zo heette het bier dat er werd vervaardigd. Maar Eikema had er ook een wijnhandel en likeurstokerij die hij ‘t Wapen van Winschoten noemde. In de loop van de vorige eeuw hield de brouwerij op te bestaan. Het pand had vervolgens verschillende functies, zo was groente- en fruithandel Westerman er gevestigd. In de afgelopen was het in handen van particulieren die er een Bed and Breakfast wilden beginnen. Vanwege de coronacrisis ging dat niet door. Daarop besloten Chris en Alinda het te kopen en het samen met hun zonen zoveel mogelijk de oorspronkelijke uitstraling terug te geven. Wie het gebouw van aan de buitenkant aanschouwt en het vergelijkt met dat op oude foto’s, ziet dat de Kruizinga’s in die opzet zijn geslaagd. Het pand ‘ademt’ weer de sfeer van vroeger. Zo torent de in ere herstelde pijp, zo belangrijk voor de stoombierbrouwerij, weer trots boven ’t Wapen van Winschoten uit. Want ja, ook die oude naam hebben Chris en Alinda weer aan het pand teruggegeven. En binnen de muren? Daar zie je nog enkele sporen van de bierbrouwerij. De oude kelder bijvoorbeeld vind je terug. Maar binnen bestaat het pand toch vooral uit drie ruime appartementen. ,,Onze zonen wonen ieder in één daarvan’’, aldus Alinda. ,,Voor het derde appartement zochten we een huurder en die hebben we ook gevonden.’’ De SOW volgde vorig jaar de restauratie op de voet, beschreef die in haar tijdschrift van november 2025 én zette de Kruizinga’s dus in een volle schouwburgzaal van De Klinker in het zonnetje door hen de plaquette te geven. Een kleinood dat dus zijn mooi plekje aan de muur heeft gekregen. ,,En we hebben er een granieten plaats achter laten maken zodat hij nog mooier uitkomt’’, besluit Alinda.

19/05/2026

Run fleurt historisch jaar nog meer op. De Run, hét hardloopfestijn van Winschoten, beleeft dit jaar zijn 50ste editie. De organiserende Stichting Ultraloop Winschoten (STUW) fleurt dat jubileum nog meer op met een gloednieuwe website. Die site, www.runwinschoten.nl, gaat deze week ‘in de lucht’. ,,Alle informatie over de Run wordt er op vermeld’’, vertelt Janny Heijerman, bestuurder en woordvoerster van de STUW. ,,Informatie voor deelnemers en andere belangstellenden in de aanloop naar de Run, de uitslag en van de wedstrijden na afloop. We hadden al een site maar die was verouderd. De nieuwe is modern, van deze tijd.’’ De 50ste Run wordt gelopen op 12 september en heeft als hoofdschotel natuurlijk de hardloopwedstrijd over 100 kilometer. De wedstrijd waar het in 1976 ook allemaal mee begon en waar de atletiekvereniging Aquilo, de initiatiefnemer indertijd, opzien mee baarde. Nergens in Nederland was een hardloopwedstrijd over zo’n lange afstand. Toen liepen de mannen en vrouwen van de lange afstand nog één grote ronde door heel Oost-Groningen (!), inmiddels lopen ze tien ronden van tien kilometer door Winschoten en een stukje Heiligerlee. Daar lopen ook de deelnemers aan de wedstrijd over 50 kilometer en aan de 10 keer 10 kilometer estafette over. Want die onderdelen horen nu ook bij de Run. ,,Net als de Lutje Run op vrijdag 11 september en een wandeltocht’’, aldus Heijerman. ,,Al met al verwachten we zo’n 3000 deelnemers. Waarmee de Run het grootste hardloopevenement van Oost-Groningen is.’’ De Run is niet alleen dat maar heeft in die halve eeuw ook een plekje verworven in de geschiedenis van Winschoten. Als sportevenement maar ook als een sociaal-maatschappelijk evenement. De dag van de Run is immers ook een dag waarop vele Winschoters langs het parcours staan te kijken, elkaar ontmoeten, een praatje maken. Ook daarom besteedt de Stichting Oud Winschoten (SOW) op deze plek aandacht aan de Run en haar nieuwe site. En in haar tijdschrift van november blikt de SOW terug op de historie van het evenement.

16/05/2026

Stadsgidsen staan klaar voor rondgang door Winschoten
Al wandelend de binnenstad van Winschoten en haar geschiedenis leren kennen? Dat kan. De stadsgidsen van Winschoten staan, nu de maand mei is gekomen, weer klaar om met U op pad te gaan.
Iedere woensdagmiddag staat een van die gidsen om 14.00 uur bij het treinstation. Wie met hem of haar zo’n wandeling wil maken, kan zich daar op dat tijdstip vervoegen. De gids loopt van daar met de belangstellenden door het stadshart en vertelt aan de hand van beeldbep***nde panden en andere objecten over diverse aspecten van de Winschoter historie. De voettocht eindigt in principe ook weer bij het treinstation.
De Stadsgidsen ‘vallen onder de paraplu’ van de Stichting Oud Winschoten (SOW). Zij draagt op allerlei manieren de geschiedenis van de stad uit en koestert daarom de stadsgidsen en hun inzet. Wie overigens op een ander tijdstip dan de woensdagmiddag op pad wil met een gids, bijvoorbeeld met een groot gezelschap, kan zich melden en een mail sturen naar het mailadres [email protected]. In overleg kunnen dan een tijdstip en eventuele aanpassing van de route worden afgesproken.

13/05/2026

Historie van Winschoter molens extra belicht.
Op het terrein voor de monumentale Molen Dijkstra wordt binnen afzienbare tijd een informatiepaneel neergezet. Een paneel waarop uitleg wordt gegeven over de historie van de molens die Winschoten rijk is; behalve ‘Dijkstra’ zijn dat de Molens Edens en Berg.
Het plaatsen van het bord werd bekend gemaakt tijdens de heropening van Molen Dijkstra. Die stond bijna twee jaar stil omdat de wieken en de kap niet meer deugden. De gemeente Oldambt, de eigenaar, gaf het molenmakerbedrijf Molema uit Heiligerlee opdracht de kap te herstellen en nieuwe wieken te maken. Die klus werd geklaard en zo kon de heropening plaatsvinden.
Wethouder Ger Klein en ambtenaar Wim Boven toonden zich verheugd over de herstart van ‘Dijkstra’. ,,En daarbij gaan we hier voor de molen een groot bord met daarop informatie neerzetten in de loop van dit jaar’’, zei Boven. ,,Een extra service voor bezoekers en een geschenk van ons aan de vrijwillige molenaars in Winschoten.’’
Hemmo Po**en is de vrijwillige molenaar en maar wat blij met het geschenk. ,,Het is iets waar we ook zelf om hebben gevraagd. Mensen kunnen de molens bezoeken en dan informatie krijgen van ons maar een permanent paneel waarop bezoekers en anderen in één oogopslag de historie en het reilen en zeilen van Molen Dijkstra en ook van Molen Edens en Molen Berg wordt verteld, dat is er nog niet. Maar dat komt er gelukkig dus wel. Het bord komt vlakbij de openbare weg te staan, iedereen kan er ten allen tijde een blik op werpen. Op het paneel wordt ook een plekje vrij gehouden waarop wij als molenaars informatie kunnen plaatsen over activiteiten die we houden.’’
Po**en is natuurlijk ook blij dat hij eindelijk weer als molenaar in actie kan komen. Zo’n twee jaar zoals gezegd, stond Dijkstra stil. ,,Nu laten mijn collega-molenaar Nico Holman en ik hem weer elke zaterdagochtend draaien. De lessen aan aspirant-molenaars zullen hier ook weer worden hervat.’’
De herstart van Dijkstra betekent dat twee molens in Winschoten weer draaien; de Molen Edens, die vanwege ondeugdelijke wieken ook lang stilstond, werd geruime tijd geleden al hersteld. Resteert dus Molen Berg. Ook daarvan moeten de wieken onder handen worden genomen. Wanneer dat gebeurt, is nog niet bekend. ,,We willen eerst de vierde molen van de gemeente Oldambt, in Ganzedijk, aanpakken’’, aldus Wim Boven. ,,Daar zijn we nu bezig de financiering voor rond te krijgen.’’

08/05/2026

Houten grafp**l is na veertig jaren terug
Op de grote begraafplaats aan de Hofstraat heeft het graf van Antje Wagenaar-De Vries na zo’n 40 jaren zijn houten grafp**l terug gekregen. Met dank aan Cor Poortman.
Hij heeft de p**l zo goed mogelijk hersteld, de letters en afbeelding erop weer lees- en zichtbaar gemaakt en het weer stevig verankerd op het graf. Poortman heeft dat alles gedaan in zijn hoedanigheid als vrijwilliger van de Stichting Oud Winschoten (SOW).
De rustplaats aan de Hofstraat, de voorganger van de huidige begraafplaats aan de Acacialaan, telt bijna 9000 graven en ligt als een ‘eiland’ tegen het centrum van de stad aan. De SOW heeft al jaren een groep vrijwilligers die zich vol overgave met deze rustplaats bezighoudt. De vrijwilligers, van wie Poortman dus eentje is, knappen zerken en andere onderdelen van graven op en hebben ook in kaart gebracht wie er allemaal liggen en waar ze liggen. Dat laatste heeft met name Frans Doorman gedaan.
,,Op de begraafplaats staan nog maar enkele houten grafp***n’’, weet Doorman. ,,De houten p***n die er stonden, zijn in de loop der tijd vervallen en verdwenen. Daarom is het zo mooi dat dankzij Cor Poortman er nu weer eentje is bijgekomen. De grafp**l van Antje Wagenaar-De Vries.’’
Antje werd geboren in 1865 en overleed in 1952. Ze verbleef, zo weet Doorman, in het Gasthuis aan de Gasthuislaan, ook wel het Werkhuis genoemd. Daar woonden oudere en/of armlastige inwoners van de stad. ,,Geld om een stenen zerk te betalen, had ze niet’’, aldus Doorman. ,,De gemeente betaalde een houten grafp**l. Bijzonder is overigens dat op de p**l 25 februari als geboortedatum wordt vermeld terwijl we weten Antje op 5 februari werd geboren.’’
Antje werd begraven in die hoek van de begraafplaats waar meer armlastige Winschoters ter aarde werden besteld. Haar houten grafp**l hield het enkele decennia vol maar viel in de jaren 80 om omdat de onderkant verrot was. Hij werd van het graf verwijderd. Poortman, die toen nog beroepshalve bij de rustplaats was betrokken, bewaarde de grafp**l en heeft hem dus nu weer hersteld en ‘teruggegeven’ aan de begraafplaats aan de Hofstraat.
Wie overigens eens kennis wil maken met de ‘begraafplaats-ploeg’ van de SOW: de vrijwilligers steken er op de laatste en eerste zaterdagochtend van de maand, ijs en weder dienende, vanaf 9.00 uur de handen uit de mouwen.

07/05/2026

Heel af en toe komen we foto's/afbeeldingen tegen waarvan wij ook niet precies weten hoe, wat of waar. Deze foto is uit 1991: een gebouw aan de Beertsterweg op de plek waar ooit het verzorgingstehuis de Reiderwerf stond en later het politiebureau is gebouwd. Wie weet wat dit voor gebouw, 35 jaar geleden, geweest is.

06/05/2026

Het leven en lijden van Saul van Messel in een stille kerk.
Bijna 50 mannen en vrouwen hebben op 4 mei in de Marktpleinkerk aandachtig geluisterd naar het levensverhaal van de Joodse Winschoter Jaap Meijer, oftewel Saul van Messel. De verteller van het verhaal? Koos Akkerman, stadsgids en vrijwilliger van de Stichting Oud Winschoten (SOW).
Akkerman, kenner van de rijke Joodse historie van Winschoten, zette met zijn verhaal een traditie voort. Elk jaar namelijk vertelt hij ergens in de stad over een Joodse Winschoter. Hij doet dat in het kader van Open Joodse Huizen/Huizen van Verzet. Het landelijk project dat inhoudt dat op allerlei plekken in Nederland door allerlei mensen wordt verteld over Joden en verzetsmensen en wat hen overkwam in de Tweede Wereldoorlog. Dit om de herinnering aan hen levend te houden. Die plekken waar wordt verteld zijn, indien mogelijk, de huizen waar die Joden en verzetsmensen ooit woonden.
Jaap Meijer woonde aan de Engelsestraat in Winschoten maar zijn ouderlijk huis staat er niet meer. Daarom koos Akkerman voor de Marktpleinkerk als plaats om te vertellen. Zoals gezegd, zo’n 40 tot 50 mensen stapten enkele uren voor de Dodenherdenking de kerk binnen, een aantal waar Akkerman blij mee was.
Bijna een uur lang nam hij de toehoorders vervolgens mee door het leven van Jaap Meijer heen. Hij vertelde over de jeugd van de in 1912 geboren Jaap. Over diens goede leerprestaties op school, over het overlijden van zijn vader toen hij nog een kleine jongen was, over het besluit om hem in Amsterdam een opleiding tot rabbijn te laten volgen. Een besluit dat maakte dat hij als jonge tiener al naar de hoofdstad trok.
Akkerman vertelde over de liefde van de jonge Jaap voor Lize, Liesje, Voet, over hun huwelijk, hun kinderen, over het feit dat hij geen rabbijn maar historicus werd, over het overleven van Auschwitz.
De toehoorden in de Marktpleinkerk luisterden stil en geboeid naar het relaas van Akkerman en bleven dat doen toen de tijd van na de oorlog aan bod kwam. Een tijd waarin Meijer zich stortte op zijn werk als historicus, als publicist, als dichter (waarbij hij als schrijver van veelal Groningstalige verzen voor het pseudoniem Saul van Messel koos). ,,Werken, werken, werken maar hij vergat daarbij zijn gezin’’, zei Akkerman.
Die spanningen binnen het huwelijk gingen, aldus Akkerman, als een rode draad door de jaren na de oorlog. Spanningen die ook alles te maken hadden met de gruwelijke ervaringen van de oorlogstijd.
Koos Akkerman, die door zijn verhaal ook tal van gedichten van Saul van Messel ‘vlocht’, was in Winschoten en zelfs in heel Oost-Groningen de enige die deelnam aan Open Joodse Huizen/Huizen van Verzet.

03/05/2026

Hoe het Thoraschild terugkeerde in Winschoten
Nu de herdenkingen op 4 en de festiviteiten op 5 mei naderen, besteedt de Stichting Oud Winschoten (SOW) op deze plek aandacht aan een van de grote pronkjuwelen in haar collectie: het Thoraschild dat ooit van de Joodse gemeente in Winschoten was. Een pronkjuweel dat bijna 20 jaar geleden door de SOW werd verworven. Ja, eind 2006 werd op een veiling in New York het Thoraschild aangekocht, korte tijd later landde het op Schiphol, weer iets later was het terug in Winschoten. Hoe dat allemaal in zijn werk ging, daarover later meer. Eerst maar eens naar de ‘bron’, naar de oorsprong van het Thoraschild. De naam die dan opduikt, is Abraham Schott. Hij was een welgestelde Joodse veehandelaar die woonde en werkte in Winschoten, in de tweede helft van de 19de eeuw. Het Joodse leven in de stad groeide toen toe naar zijn grootste bloeiperiode. Honderden Joden woonden er in Winschoten, procentueel had in Nederland alleen Amsterdam er meer. Abraham Schott was getrouwd met Bettje van Wien en zij overleed in 1898. En dat was voor Schott aanleiding om het Thoraschild te laten maken en te schenken aan de plaatselijke Joodse gemeente. Hij wilde zo zijn vrouw herdenken want haar naam kreeg een plekje op het schild. Zo kreeg het Thoraschild, fraai gedecoreerd en gemaakt van zilver, zijn plekje in de synagoge aan de Bosstraat. Het hing over de mantel die de Thorarol beschermde. De rol waarop de vijf boeken van Mozes, de Tora, staan geschreven. Vijf boeken die voor de Joodse gelovigen heilig zijn. Abraham Schott overleed in 1908, het door hem geschonken schild bleef dienst doen in de synagoge. In de synagoge waarin ook in de eerste decennia van de twintigste eeuw honderden Joden hun geloof beleden. Maar in de Tweede Wereldoorlog werd alles anders. De Joden werden gedeporteerd, verreweg de meeste vermoord. In de synagoge werd het stil. Het Thoraschild evenwel overleefde. ,,Dat werd naar Amsterdam gebracht, in opdracht van de Joodse Raad, en op een voor de Duitsers veilige plek bewaard’’, vertelt Jan Free, taxateur en kenner van edelmetaal en nauw betrokken bij de SOW. Lang na de oorlog kwam het zilveren kunstwerk uiteindelijk terecht in New York, op een veiling van het befaamde veilinghuis Sotheby. ,,Laat in het jaar 2006 werd ik ingeseind door een collega die in New York was, dat daar een Thoraschild uit Winschoten geveild zou worden’’, blikt Free terug. ,,Als we het naar Winschoten terug wilden halen, was snel handelen geboden.’’ Met de bestuurders van de SOW kwam Free daarom meteen in actie. Wat ze eerst en vooral nodig hadden, was geld. Duizenden euro’s om te kunnen bieden. ,,Via een fonds, het Waslander-Danhuis Fonds, kregen we dat geld’’, aldus Free. ,,Ik nam weer contact op met mijn collega-taxateur in New York en hij ging namens ons in de veilingzaal bieden. Achtduizend euro hadden we en dat was gelukkig genoeg om het Thoraschild te verwerven. Onze blijdschap was heel groot.’’ Free’s collega nam het schild mee terug naar Nederland. Free reisde naar Schiphol, kreeg het daar in handen en nam het mee terug naar Winschoten. Enkele maanden later werd het feestelijk door toenmalig burgemeester Janny Vlietstra en SOW-voorzitter Trijnko Pelgrim officieel ‘verwelkomd’. Het Thoraschild was de duurste ‘aankoop’ van de SOW en is dat nog altijd. Het is niet alleen daarom een pronkjuweel in de collectie maar ook en vooral vanwege de ‘emotionele waarde’. ,,Vergeet niet dat we verder heel weinig hebben van de vroegere grote Joodse gemeente in Winschoten’’, zegt Free. ,,Enkele persoonlijke spullen van Joodse inwoners maar geen ander voorwerp uit de synagoge. Het Thoraschild is voor ons dus echt heel bijzonder.’’

Stichting Oud Winschoten

02/06/2026

29/05/2026

26/05/2026

19/05/2026

16/05/2026

13/05/2026

08/05/2026

07/05/2026

06/05/2026

03/05/2026

Adres

Openingstijden

Website

Meldingen

Contact Het Museum

Snelkoppelingen

Delen

Type