01/10/2026
🐾🐾 MRUCZĄCY FAKT
Czy każde dziecko musi bawić się z każdym?
„Nie możesz się z nami bawić!”
A gdyby w grupie obowiązywała zasada:
„Nie możesz powiedzieć komuś, że nie może się bawić”?
Badacze Harrist i Bradley przyjrzeli się właśnie takiej interwencji, inspirowanej książką Vivian Gussin Paley You Can't Say You Can't Play. Zamiast koncentrować się wyłącznie na dziecku, które ma trudność z wejściem do zabawy, spróbowano zmienić coś w całej grupie — jej normę dotyczącą wykluczania.
I to jest dla nas szczególnie ciekawe.
Bo kiedy myślimy o trudnościach rówieśniczych, łatwo zapytać:
Co zrobić, żeby to dziecko lepiej radziło sobie w grupie?
A czasem warto zapytać inaczej:
Jaka jest ta grupa?
Jakie zasady w niej obowiązują?
Co dzieje się, kiedy ktoś chce dołączyć?
Na co grupa pozwala, a czego nie akceptuje?
I co robią z tym dorośli?
Zasady tworzone przez dorosłych mają znaczenie, ale sama zasada nie wystarczy. Badanie nie przyniosło prostego rezultatu „wprowadziliśmy zasadę i problem wykluczania zniknął”. Pokazało raczej, jak złożone jest budowanie relacji i przynależności w dziecięcej grupie.
Bo klimat grupy tworzy się codziennie — w drobnych reakcjach, sposobach zapraszania do zabawy, stawiania granic, reagowania na odrzucenie i w tym, co dorośli zauważają, nazywają i pomagają dzieciom negocjować.
I pozostaje ważny dylemat:
Dziecko ma prawo wybierać, z kim chce się bawić.
Ale co, jeśli grupa ciągle wybiera tak, że to samo dziecko zostaje poza nią?
Może więc nie chodzi o zasadę: „każdy musi bawić się z każdym”, ale o tworzenie takiego klimatu, w którym nie staje się normą, że ktoś zawsze zostaje na brzegu.
Zasada mówi, jak chcemy być razem. Klimat pokazuje, jak naprawdę jesteśmy. Relacje pokazują, co z tego wynika. „Nie pytajmy więc tylko: Czy mamy dobrą zasadę? Pytajmy także: Co ta zasada robi w naszej grupie?”
- Zabawa łączy. Zabawa chroni. 🧸
📎 Inspiracja: Harrist, A.Wamp & Bradley, K.D. (2003), „You can't say you can't play: Intervening in the process of social exclusion in the kindergarten classroom”.
📎 Plik Do pobrania „Nie każda odmowa jest wykluczeniem. Nie każde włączenie oznacza przynależność.”