15/10/2026
Dziś obchodzimy 209. rocznicę śmierci Tadeusza Kościuszki – jednego z najważniejszych bohaterów Polski i Stanów Zjednoczonych, symbolu walki o wolność, równość i N I E P O D L E G Ł O Ś Ć!
Każdego dnia, w pośpiechu, wielu mieszkańców Kraśnika, u zbiegu ulic Piłsudskiego i Kościuszki mija niewielki, pamiątkowy kamień poświęcony właśnie Tadeuszowi Kościuszce. Kilka razy do roku spotykamy się przy nim, szczególnie przy okazji świąt narodowych.
Dziś cofamy się w czasie do 15 października 1917 roku, kiedy to w każdej większej miejscowości organizowane były manifestacje patriotyczno-religijne związane z obchodami setnej rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki. To wówczas wznoszono pomniki i ustawiono kamienie pamiątkowe z wyrytymi symbolami kosy osadzonej na sztorc skrzyżowanej z szablą.
Nie inaczej było także w Kraśniku. U zbiegu ulic Sandomierskiej (nazywanej też Rachowską) i Floriańskiej obecnie Kościuszki i Piłsudskiego, w październiku 1917 roku wzniesiono skromny pomnik, na którym widniał orzeł i daty 1817-1917, poniżej zaś napis: „Tadeuszowi K O Ś C I U S Z C E w setną rocznicę zgonu rodacy”.
Odsłonięcie pomnika poprzedzone zostało przemianowaniem ul. Sandomierskiej na ulicę Kościuszki w dniu 15 października 1917 roku, dokładnie w 100 rocznicę śmierci generała.
Tego samego dnia odbyło się także nabożeństwo żałobne w kościele parafialnym, ale z powodu małego zainteresowania (a był to poniedziałek) główne uroczystości przeniesiono na następną niedzielę, czyli 21 października.
To właśnie 21 października 1917 roku na cześć K O Ś C I U S Z K I na skrzyżowaniu ulic Floriańskiej (obecnie Piłsudskiego) i Rachowskiej/Sandomierskiej (obecnie Kościuszki) stanęły tablica pamiątkowa oraz drewniany krzyż. Tego dnia swój sztandar otrzymała miejscowa straż ogniowa. W kościele odbyło się wspaniałe nabożeństwo z udziałem weteranów powstania 1863 roku, a płomienne kazanie wygłosił ks. Józef Kobyliński. Z Dzierzkowic przybyła delegacja na czele z ks. dr. Piotrem Kwoczyńskim.
Wieczorem w Sali straży ogniowej odbył się występ chóralny, przedstawienie „Dziesiąty Pawilon”, deklamacja nauczyciela Władysława Pytlakowskiego o Kościuszce, a na zakończenie urządzono piękny żywy obraz apoteozujący bitwę pod Racławicami. Podobny charakter miały także obchody w Zakrzówku czy te zorganizowane z inicjatywy Aleksandra Golińskiego w Urzędowie (m.in ustawiono okolicznościowy kamień ku pamięci Tadeusza Kościuszki, który zachował się do dzisiaj).
Dokładny opis tego wydarzenia opracował Robert Przegaliński dla czasopisma „Ziemia Lubelska” w październiku 1917 roku, a brzmiał on tak: „Jeszcze w dniu 15 października 1917 roku Rada Miejska uchwaliła przemianować naszą najporządniejszą ulicę Sandomierską na ulicę Kościuszki i przygotować krzyż dębowy, dla ustawienia takowego obok piedestału z granitu oraz wyryć na takowym odpowiedni napis; plac dla tego monumentu obrano przed szkołą miejską; przygotowany duży krzyż dębowy, z placu kościelnego zanieśli na miejsce przedstawiciele wszystkich stanów, przy śpiewie ogólnym hymnu „Boże coś Polskę”. Po przybyciu na plac, gdy już postawiono krzyż obok postumentu, pod tym pomnikiem wygłosił przepiękną mowę ks. Piotr Kwoczyński, po nim przemawiał jeszcze obywatel p. Grabowski włościanin ze Zjednoczenia Ludowego”.
Dziś w 209. rocznicę Tadeusza Kościuszki dzielimy się fotografią ze wspomnianej uroczystości.
Niestety, w czasie okupacji niemieckiej, podczas przebudowy skrzyżowania ulic: Kościuszki i Piłsudskiego pomnik i krzyż zostały usunięte. Pamiątkowy kamień odsłonięto ponownie 24 lipca 1948 roku, natomiast drewniany krzyż nie powrócił na swoje pierwotne miejsce.
Te i wiele więcej ciekawostek na temat lokalnej historii znajdziecie na naszej wystawie stałej „Dawny Kraśnik”🤗