Zamek Biskupi w Lidzbarku Warmińskim

Zamek w Lidzbarku Warmińskim, zbudowany w latach 1350-1401, jest jednym z najcenniejszych średniowiecznych zamków ceglanych w Europie, jedyną w Polsce zachowaną gotycką rezydencją biskupów. Wzorowany był na architekturze krzyżackich zamków komturskich, uzyskał charakter średniowiecznej rezydencji obronnej. Wraz z zamkiem powstały dwa przedzamcza, a całość - niezależną od miasta - oddzielały mury obronne i fosy. Warownia jest czworoboczną budowlą z potężną wieżą w narożu, wieżyczkami narożnymi, dziedzińcem z arkadowymi krużgankami. Wnętrza, w większości oryginalne, zwieńczone są dekoracyjnymi sklepieniami: krzyżowo-żebrowymi w piwnicach, gwiaździstymi w pomieszczeniach reprezentacyjnych. W komnatach piętra reprezentacyjnego i na ścianach krużganków zachowały się w znacznym stopniu barwne polichromie o bogatym programie ikonograficznym. Zamek był główną siedzibą biskupów warmińskich w latach 1350-1795. Wielokrotnie przebudowywany (po pożarach w 1442 i 1497 r., także w wieku XVI i XVII), przez stulecia upiększany, wyposażony był w znakomite dzieła sztuki i bogate zbiory biblioteczne. Jednym z cenniejszych pomieszczeń, w pełni autentycznym, jest kaplica zamkowa z rokokowym wystrojem wnętrza z poł. Wśród rezydujących na zamku biskupów byli wybitni uczeni, mężowie stanu, humaniści, m.in. Stanisław Hozjusz, Jan Dantyszek, Marcin Kromer czy Ignacy Krasicki. Mieszkańcem zamku był też Mikołaj Kopernik, pełniący funkcję lekarza biskupów warmińskich. Po roku 1795 zamek opustoszał, doraźnie pełniąc różne funkcje, m.in. w latach 1859-1932 mieścił się w nim sierociniec. Budowla uległa jednak znacznej degradacji. Dopiero od połowy XIX w. stała się przedmiotem zainteresowania historyków i konserwatorów, a także artystów. Obecny wygląd zamku jest wynikiem prac restauratorskich przeprowadzonych w latach 1928-1935, pod kierunkiem Karla Haukego. Rok 1945 zamek przetrwał w stanie nienaruszonym, szybko powołano w nim muzeum, od 1963 roku jest Odziałem Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie. na zamku rozpoczęto szeroko zakrojone prace remontowe i konserwatorskie. Pierwszym etapem był remont krużganków w latach 2010-2011. Drugi etap, prowadzony od 2014 r., obejmuje: remont dachów czterech skrzydeł, prace konserwatorskie elewacji, wieżyczek, wieży, prace konserwatorsko-restauratorskie polichromii ścian oraz sklepień I piętra krużganków. Ponadto modernizację instalacji elektrycznej, odgromowej, grzewczej, adaptację piwnic skrzydła północnego na cele wystawowe. Zakończenie prac przewidziane jest na koniec kwietnia 2016 r. Oba projekty otrzymały dofinansowanie z funduszy norweskich i funduszy EOG, pochodzących z Islandii, Liechtensteinu i Norwegii, oraz krajowych – Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego i samorządu województwa warmińsko-mazurskiego.