20/09/2026
Operacja niemeńska – 20-26 września 1920
20 września rozpoczęła się rozstrzygająca wojnę polsko-bolszewicką operacja niemeńska. Był to szereg bitew, które ostatecznie doprowadził do zwycięstwa strony polskiej w wojnie. Sama operacja była konsekwencją wcześniej przeprowadzonej kontrofensywy znad Wieprza. W czasie trwania tej operacji istotny wkład wniosły dywizje poznańskie.
Do wykonania natarcia zostały wyznaczone dwie armie w składzie:
2 Armia gen. Edwarda Śmigłego-Rydza w składzie: 1 DP Leg, 3 DP Leg, 17 DP Wielkopolskiej, 21 Dywizja Górska, 22 Dywizja Ochotnicza, 1 Dywizja Litewsko-Białoruska, 2 i 4 Brygada Jazdy, Grupa Artylerii Ciężkiej
4 Armię (Wielkopolską) gen. Leonarda Skierskiego w składzie 11 DP, 14 DP Wielkopolskiej, 15 DP Wielkopolskiej, 16 Pomorska Dywizja Piechoty.
Obie armie polskie liczyły około 67 tys. żołnierzy i 432 działa.
Przed polskimi jednostkami postawiono następujące zadania:
2 Armia Rydza Śmigłego:
lewe skrzydło armii – północna Grupa Uderzeniowa (Manewrowa) (grupa skrzydłowa) – 1 Dywizja Piechoty Legionów i 1 Dywizji Litewsko-Białoruska oraz 2 i 4 Brygada Jazdy miała przeprowadzić natarcie po osi Sejny – Druskieniki, dokonać obejścia przez terytorium Litwy, a następnie, wykorzystując powodzenie sił głównych Armii na kierunku grodzieńskim, maszerować na Lidę;
17 Dywizja Piechoty Wielkopolskiej osłaniała Suwalszczyznę przed ewentualnym atakiem wojsk litewskich;
centrum armii: 21 i 22 dywizje wsparte Grupą Artylerii Ciężkiej nacierać miały na Grodno;
prawe skrzydło armii: 3 Dywizja Piechoty Legionów otrzymała rozkaz opanowania przepraw na Niemnie w okolicach Mostów;
4 Armia Skierskiego:
Główne zadanie miało do wykonania lewe skrzydło 4 Armii składające się z 15 Dywizji Piechoty pod dowództwem Władysława Junga i XXIX Brygady Piechoty Stanisława Wrzalińskiego. Siły te miały opanować w ciągu dwóch dni po rozpoczęciu natarcia Wołkowysk, ważny węzeł kolejowy na linii Białystok – Lida i Białystok – Baranowicze zaś centrum składające się z 14 Dywizji Piechoty i prawe skrzydło (11 i 16 Dywizja Piechoty), miało być w gotowości do zamknięcia pierścienia okrążenia od strony południowej.
W operacji niemeńskiej wzięło udział również osiem eskadr lotniczych z których siedem podzielono pomiędzy dwie armie, 2 Armia – 1 Eskadra Wywiadowcza, 12 Eskadra Wywiadowcza (1 Wielkopolska Eskadra Polna), 13 Eskadra Myśliwska (2 Wielkopolska Eskadra Lotnicza) i 16 Eskadra Wywiadowcza, 4 Armia – 10 Eskadra Wywiadowcza, 17 Eskadra Wywiadowcza i 19 Eskadra Myśliwska, jedna 3 Eskadra Wywiadowcza została podporządkowana bezpośrednio sztabowi Naczelnego Wodza.
Właściwe natarcie rozpoczęło się 23 września 1920 roku, natomiast dzień później bolszewickie kontrataki ustały co sprawiło, że polskie oddziały ruszyły do natarcia. Toczone walki sprawiły, że w polskich rękach znalazły się Grodno, Lida i Wołkowysk. 26 września 1920 roku rozpoczęła się ofensywa na południu mająca na celu okrążenie wojsk sowieckich. 29 września 1920 roku zdobyto Pińsk, dzień później Baranowicze.
Była to ostatnia wielka bitwa wojny polsko-bolszewickiej. Działania te złamały całkowicie możliwości ofensywne Armii Czerwonej na Froncie Zachodnim. Po tej ofensywie można mówić, że rozpoczęła się pogoń za maruderami. Jedną z konsekwencji polskiego zwycięstwa było podpisanie 12 października 1920 roku rozejmu w Rydze.