Muzeum Historyczne W Sanoku

20/10/2026

IKONY | Orzeł św. Jana – symbol wzniosłości

Wśród czterech symboli Ewangelistów orzeł wyróżnia się szczególną wymową. Jego zdolność wznoszenia się wysoko ku niebu stała się w tradycji chrześcijańskiej obrazem duchowej wzniosłości i głębi poznania.
Orzeł jest symbolem św. Jana Ewangelisty, autora czwartej Ewangelii. Jej początek należy do najbardziej rozpoznawalnych fragmentów Nowego Testamentu: „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo”.
Te słowa kierują uwagę ku tajemnicy odwiecznego istnienia Słowa, czyli Chrystusa. Tradycja odczytuje orła jako znak wzniosłego, teologicznego charakteru Ewangelii Jana.
Na ikonie Spas w siłach ze zbiorów Muzeum Historycznego w Sanoku orzeł zajmuje jedno z naroży kompozycji. Towarzyszą mu pozostałe symbole Ewangelistów: człowiek lub anioł, lew i wół.

Z czasem symbole te stały się ważnym elementem sztuki chrześcijańskiej, pojawiając się w malarstwie, rzeźbie, iluminowanych rękopisach i dekoracji architektonicznej.

W przedstawieniach, w których cztery symbole otaczają Chrystusa, nie są one jedynie atrybutami poszczególnych Ewangelistów. Wspólnie tworzą obraz podkreślający jedność czterech Ewangelii i ich świadectwa o Jezusie. Każdy z symboli wskazuje na odmienny aspekt chrześcijańskiego przekazu, ale wszystkie prowadzą ku tej samej prawdzie: Chrystus jest centrum historii zbawienia.Wszystkie cztery znaki wpisane są w przedstawienie Chrystusa ukazanego w chwale– cztery znaki, cztery Ewangelie, jedno świadectwo o Chrystusie. Jedno przesłanie.
Tym postem kończymy nasz cykl IKONY | pokazujący mały fragment języka w jakim malarstwo ikonowe komunikuje się z odbiorcą. Mamy nadzieję, że dzięki tej opowieści spojrzą Państwo na ikony z jeszcze większą ciekawością i dostrzegą w nich bogactwo znaczeń, które dawni twórcy przekazywali za pomocą obrazu.

20/10/2026

IKONY | Lew – symbol św. Marka Ewangelisty

Siła, majestat i królewskość – z tymi cechami często kojarzymy lwa. W chrześcijańskiej ikonografii zwierzę to ma jednak także szczególne znaczenie: jest symbolem św. Marka Ewangelisty.

Dlaczego właśnie lew?

Tradycja chrześcijańska łączy symbol lwa z początkiem Ewangelii Marka, w której rozbrzmiewa głos wołającego na pustyni, zapowiadającego przyjście Chrystusa. Lew, kojarzony z potęgą, odwagą i królewską godnością, stał się znakiem rozpoznawczym Ewangelisty. W symbolice czterech Ewangelistów odnosi się również do Zmartwychwstania Chrystusa, ukazując Jego zwycięstwo nad śmiercią.
Lew przypomina więc nie tylko o św. Marku, lecz także o zwycięstwie życia nad śmiercią i o królewskiej godności Chrystusa. Jego obecność w dziele sztuki zachęca, by spojrzeć na przedstawienie nie tylko jak na kompozycję postaci i znaków, ale również jak na opowieść zapisaną językiem symboli. związek lwa z początkiem Ewangelii Marka jest tradycyjnym objaśnieniem ikonograficznym, ale nie jedynym. Symbolika Zmartwychwstania ma osobne uzasadnienie w dawnej tradycji chrześcijańskiej.

W tym przedstawieniu symbole Ewangelistów nie funkcjonują osobno. Razem współtworzą obraz, w którym centrum zajmuje Chrystus, a cztery znaki przypominają o ewangelicznym świadectwie Jego życia i nauczania.

W następnym odcinku naszego cyklu przyjrzymy się ostatniemu symbolowi – orłowi św. Jana.

19/10/2026

IKONY | W stronę znaczeń Człowiek czy anioł? Symbol św. Mateusza

Na ikonach chrześcijańskich obok lwa, wołu i orła pojawia się również uskrzydlona postać człowieka. To symbol św. Mateusza Ewangelisty. Anioł (lub uskrzydlona postać ludzka) jest jednym z czterech tradycyjnych symboli Ewangelistów, określanych wspólnym mianem tetramorfu.
Skąd wziął się ten niezwykły znak? Anioł — Wcielenie, czyli Chrystus jako prawdziwy człowiek.

Tradycja chrześcijańska przypisała Mateuszowi symbol człowieka lub anioła, wiążąc go z ludzką naturą Chrystusa. Ewangelia według św. Mateusza rozpoczyna się rodowodem Jezusa, ukazującym Jego miejsce w historii narodu izraelskiego.Symbol odnosi się zatem do Wcielenia — przyjęcia przez Syna Bożego ludzkiej natury.

Źródła tego symbolicznego języka sięgają biblijnych wizji opisanych w Księdze Ezechiela i Apokalipsie św. Jana. Występują w nich cztery istoty niebiańskie: człowiek, lew, wół i orzeł.
Na ikonie Spas w siłach ze zbiorów Muzeum Historycznego w Sanoku symbole te zajmują naroża kompozycji otaczającej Chrystusa. Uskrzydlona postać człowieka przypomina o świadectwie św. Mateusza i stanowi część rozbudowanej symboliki tego przedstawienia.
W ikonach każdy szczegół ma swoje miejsce i znaczenie. Poznając symbole, możemy lepiej zrozumieć sposób, w jaki dawni artyści przekazywali treści biblijne za pomocą obrazu.
W kolejnym odcinku naszego cyklu poznamy lwa – symbol św. Marka.

18/10/2026

IKONY | W stronę znaczeń
Dlaczego symbolem św. Łukasza jest wół?
18 października Kościół katolicki wspomina św. Łukasza Ewangelistę –kojarzony jest nie tylko z autorstwem jednej z Ewangelii, według tradycji wschodniej miał być także malarzem, który jako pierwszy sportretował Maryję z Dzieciątkiem. Choć przekazu tego nie potwierdzają źródła historyczne, przez stulecia inspirował on artystów i przyczynił się do uznania świętego za patrona malarzy.
W ikonografii chrześcijańskiej każdy z czterech Ewangelistów ma swój symbol. Świętemu Łukaszowi przypisano symbol wołu. Dlaczego właśnie to zwierzę?
Wół był w tradycji biblijnej zwierzęciem ofiarnym, dlatego stał się symbolem ofiary i kapłaństwa. Jego związek ze św. Łukaszem tłumaczy się także początkiem jego Ewangelii, w którym pojawia się Zachariasz, kapłan pełniący służbę w świątyni jerozolimskiej.
Symbolika wołu ma jednak jeszcze szerszy kontekst. W Księdze Ezechiela i Apokalipsie św. Jana opisane zostały tajemnicze istoty niebiańskie, których wizerunki z czasem powiązano z czterema Ewangelistami: człowiekiem lub aniołem, lwem, wołem i orłem.
W zbiorach Muzeum Historycznego w Sanoku znajduje się ikona Spas w siłach, przedstawiająca Chrystusa w chwale. Jego postać otaczają trzy mandorle – geometryczne formy symbolizujące Bożą światłość. W narożach kompozycji umieszczono symbole czterech Ewangelistów, wśród nich wołu, znak św. Łukasza.
Nie są to przypadkowe ozdoby. Każdy z tych znaków ma swoje znaczenie, a razem tworzą część teologicznego przesłania ikony.
W kolejnych postach przyjrzymy się kolejnym symbolom Ewangelistów i odkryjemy ich znaczenie w sztuce sakralnej.

17/10/2026

Matka Boska z Dzieciątkiem – między tradycją religijną a ludową wrażliwością

Obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVIII wieku, pochodzący z chorągwi kościelnej, to przykład malarstwa sakralnego, w którym znaczenie religijne wyraża się nie tylko poprzez utrwalony kanon przedstawieniowy, lecz także za pomocą symboli i gestów.

Maryja, ukoronowana i trzymająca w dłoni lilię – symbol czystości i niewinności – ukazana została u boku Chrystusa, którego młodzieńcza postać odbiega od typowego wyobrażenia małego Dzieciątka. Jezus, również przedstawiony w koronie, odziany jest w niebieski chiton i biały himation. W jednej dłoni trzyma kulę, symbolizującą świat i Jego władzę nad stworzeniem, drugą zaś wykonuje gest błogosławieństwa.

Szczególną uwagę zwraca połączenie tradycyjnych znaków sacrum z charakterystyczną dla malarstwa ludowego prostotą i bezpośredniością przedstawienia. Korony, atrybuty oraz gest Chrystusa podkreślają królewską godność Maryi i Jezusa, a zarazem przypominają o ich szczególnej roli w chrześcijańskiej duchowości.

Obraz nie musi odtwarzać wszystkich zasad malarstwa ikonowego, by zachowywać głębokie przesłanie religijne. Jego wartość tkwi również w sposobie, w jaki tradycyjna symbolika została przetworzona przez twórcę i dostosowana do potrzeb lokalnej wspólnoty wiernych.

To świadectwo pobożności, w której sztuka staje się nie tylko przedmiotem kultu, ale także nośnikiem wiary, nadziei i duchowej bliskości.

Matka Boska z Dzieciątkiem, XVIII w., obraz z chorągwi kościelnej, płótno, tempera, 60 × 70 cm, nr inw. MHS/S/3877. Zbiory Muzeum Historycznego w Sanoku. Fot. Dariusz Szuwalski.

16/10/2026

JUŻ DZISIAJ!
Są takie wieczory, których warto nie przegapić… Dziś historyczne wnętrza Zamku Królewskiego w Sanoku wypełni muzyka Fryderyka Chopina – pełna emocji, subtelności i niezwykłej siły wyrazu.

O godz. 18:00 zapraszamy na wyjątkowy recital fortepianowy Marcina Wieczorka – cenionego pianisty młodego pokolenia, laureata prestiżowych konkursów międzynarodowych i uczestnika XVIII Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina. Artysta, którego historię poznajemy również w nagrodzonym Emmy filmie „Pianoforte”, zaprosi nas do świata chopinowskich dźwięków i muzycznych wzruszeń.

Bedą mieli Państwo okazję, by na chwilę zwolnić, oderwać się od codzienności i przeżyć spotkanie z muzyką jednego z najwybitniejszych polskich kompozytorów w wyjątkowej, historycznej przestrzeni.

Muzeum Historyczne w Sanoku – Zamek Królewski
Dzisiaj, 16 października 2026 r.
Godz. 18:00

Koncert odbędzie się w ramach programu „Efekt Chopina”, realizowanego przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina.

15/10/2026

Po sąsiedzku....

Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku w dniu 22 października 2026 r. (czwartek) organizuje seminarium „Rozmowy o sarmatyzmie - czy mamy jeden, szlachecki model kultury?”.

Spotkanie odbędzie się w Auli Głównej Uczelni Państwowej im. Jana Grodka w Sanoku (Uczelnia Państwowa w Sanoku) w godz. 9.00-12.00 i wezmą w nim udział wybitni znawcy tego swoistego fenomenu w historii i kulturze polskiej tacy jak: dr hab. Mateusz Wyżga, dr hab. Tomasz Kargol, dr hab. Krzysztof Ślusarek, dr Łukasz Bajda oraz Jacek Komuda.

Serdecznie zapraszamy.
Wstęp wolny.

15/10/2026

ANTONI I JANINA ŻUBRYDOWIE – 80. ROCZNICA TRAGICZNEJ ŚMIERCI

24 października 1946 roku w lesie w pobliżu Malinówki zginęli Antoni Żubryd „Zuch”, dowódca oddziału partyzanckiego Narodowych Sił Zbrojnych, oraz jego żona Janina. Oboje zostali podstępnie zamordowani przez agenta Urzędu Bezpieczeństwa, który przeniknął do otoczenia dowódcy. Miejsce ich pochówku do dziś pozostaje nieznane.

Osiemdziesiąt lat później wracamy pamięcią do tych tragicznych wydarzeń, by przypomnieć losy małżeństwa Żubrydów i żołnierzy powojennego podziemia niepodległościowego oraz oddać hołd tym, którzy zapłacili najwyższą cenę za swoje wybory.

Muzeum Historyczne w Sanoku oraz Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie zapraszają na uroczystości upamiętniające kpt. Antoniego Żubryda ps. „Zuch” i jego najbliższych.

24 października 2026 r. (sobota)

Rynek w Sanoku
16:30 – złożenie kwiatów pod tablicą upamiętniającą trzech żołnierzy oddziału Antoniego Żubryda, straconych w publicznych egzekucjach w Sanoku w 1946 roku.

Sala Gobelinowa w podziemiach Zamku Królewskiego w Sanoku
17:00 – Andrzej Romaniak, Antoni Żubryd – żołnierz wyklęty
17:30 – dr hab. Krzysztof Kaczmarski, Zamach na ppor. Tadeusza Sieradzkiego, szefa PUBP w Sanoku, w dniu 15 czerwca 1945 r.
18:00 – Artur Żubryd, prawnuk Antoniego Żubryda, Obraz Antoniego Żubryda w PRL i dzisiaj

Zapraszamy do wspólnego upamiętnienia Antoniego i Janiny Żubrydów oraz do poznania historii, która wciąż pozostaje ważną częścią dziejów Sanoka i regionu.

14/10/2026

TA FOTOGRAFIA MA JUŻ PRAWIE 70 LAT.
Sanok z fotografii Zdzisława Beksińskiego

Na fotografii Zdzisława Beksińskiego z 1958 roku widzimy dobrze znany fragment Sanoka – kościół Ojców Franciszkanów, sąsiednią kamienicę i część Rynku. Zatrzymany w kadrze widok kryje jednak historię, która sięga znacznie dalej niż moment wykonania zdjęcia.

W nocy z 9 na 10 maja 1872 roku Sanok nawiedził tragiczny pożar, który zniszczył znaczną część miasta. Ogień poważnie uszkodził również kościół franciszkanów. Odbudowa świątyni przyniosła istotne zmiany w jej architekturze, a jednym z najważniejszych etapów była rekonstrukcja wieży.

Do jesieni 1895 roku odbudowano ją według projektu inżyniera architekta Władysława Beksińskiego. Wieża zyskała wówczas nową formę i została podwyższona niemal dwukrotnie. To właśnie jej sylwetkę możemy podziwiać na fotografii wykonanej przez Zdzisława Beksińskiego ponad sześćdziesiąt lat później.

Dwie postacie noszące to samo nazwisko, dwie różne perspektywy i jeden Sanok. Władysław pozostawił swój ślad w architekturze miasta, Zdzisław utrwalił jego obraz na fotografii.

Zbiory Muzeum Historycznego w Sanoku
Zdzisław Beksiński, Widok kościoła Ojców Franciszkanów od strony Rynku, 1958 r., fotografia czarno-biała, papier, 8,5 × 13,6 cm, nr inw. MHS/F/1926.

13/10/2026

„VISIONIRIQUE ÉTRANGE” – świat wyobraźni bez granic

Już 22 października w Muzeum Historycznym w Sanoku otworzymy międzynarodową wystawę malarstwa „Visionirique Étrange”, prezentującą dzieła 19 artystów z Europy, Azji i Ameryki.

To wyjątkowe spotkanie twórców, których łączy fascynacja niezwykłością, tajemnicą i nieograniczonymi możliwościami ludzkiej wyobraźni. Wystawa jest częścią międzynarodowego projektu prezentowanego w 2026 roku podczas Art Capital w paryskim Grand Palais, w ramach Salonu Comparaisons.

Między rzeczywistością a wyobraźnią
Malarstwo wizjonerskie, surrealizm i realizm magiczny otwierają przed widzem światy, w których rzeczywistość przeplata się ze snem, symbol nabiera nowych znaczeń, a codzienność może odsłaniać nieznane oblicze. To sztuka pełna zaskakujących skojarzeń, niezwykłych postaci i przestrzeni, które pobudzają wyobraźnię, skłaniają do refleksji i pozostawiają miejsce na indywidualną interpretację.

Choć artystów łączy zainteresowanie tym, co niezwykłe i nieoczywiste, każdy z nich posługuje się własnym językiem malarskim. Różnorodność tematów, sposobów obrazowania i indywidualnych wizji sprawia, że wystawa staje się opowieścią o bogactwie współczesnej sztuki figuratywnej i sile artystycznej wyobraźni.
Jej idea opiera się na spotkaniu odmiennych osobowości artystycznych, które mimo różnic kulturowych odnajdują wspólną przestrzeń porozumienia w malarstwie.

Ważną rolę w tym przedsięwzięciu odgrywają Carlos Sablón i Jarosław Kukowski – honorowi kuratorzy wystawy, związani z międzynarodowym środowiskiem malarstwa wizjonerskiego.
Carlos Sablón, francuski malarz kubańskiego pochodzenia, stoi na czele grupy „Visionirique Étrange” działającej w ramach Salonu Comparaisons. Jarosław Kukowski, polski malarz i inicjator przedsięwzięć wystawienniczych, współtworzy polską odsłonę projektu, przybliżając publiczności twórczość artystów z międzynarodowego kręgu tej grupy. Ich zaangażowanie podkreśla znaczenie współpracy artystycznej oraz budowania przestrzeni dla spotkania różnych wizji i estetyk.

19 artystów – 19 indywidualnych światów

Wystawa prezentuje prace: Stefana Beiu, Dimitriego Buirona, Sylvie Demay, Armena Gaspariana, Lukáša Kándla, Marcina Kołpanowicza, Jarosława Kukowskiego, Andrzeja Malinowskiego, Nikolai Mashukova, Marcina Mikołajczaka, Linédy Buffa Nandjan, Yvona Neuville’a, Igora Eugena Prokopa, Carlosa Sablóna, Katriny Sadrak, Miyuki Takanashi, Niny Tescar, Christophe’a Vachera i Fredy’ego Villamila.

22 października – 30 listopada 2026 r.
Muzeum Historyczne w Sanoku
Wernisaż: 22 października, godz. 18.00