06/10/2026
Laboratorium specjalne z baterią dział 15 cm (Bateria Dobrzyńska)
Przygotowywanie amunicji dla coraz nowocześniejszych dział wymagało specjalistycznego sprzętu i odpowiedniego zaplecza, zapewniającego skuteczne zabezpieczenie przed ogniem wroga. Idealnym miejscem do umiejscowienia laboratoriów amunicyjnych okazał się wybudowany po modernizacji rdzenia (1878–1884) nowy odcinek wału poligonalnego.
To właśnie w nasyp wału, na lewo od Bramy Lubickiej, wbudowano duży, 12-komorowy schron. Pełnił on funkcję laboratorium specjalnego, czyli warsztatu przeznaczonego do przygotowywania precyzyjnej amunicji szrapnelowej. We wnętrzu bomboodpornego bloku znalazły się pomieszczenia do przechowywania prochu, napełniania ładunków miotających i szrapneli oraz dwie izby dla załogi.
W prawej części schronu umieszczono dodatkowe laboratorium, służące do przygotowywania amunicji wykorzystywanej przez dwustanowiskową baterię armat pierścieniowych kalibru 15 cm na lawetach stałych. Działa te, przeznaczone do precyzyjnego ostrzału dalekich celów, ustawiono na stanowiskach usytuowanych po obu stronach schronu pogotowia, wzniesionego na koronie wału i połączonego klatką schodową z pomieszczeniami do przygotowywania amunicji. Dwukondygnacyjny schron wyposażono też w windę ułatwiającą transport ładunków na wał.
W latach 20. XX w., podczas częściowej rozbiórki fortyfikacji rdzenia, zniwelowano odcinek wału wraz ze stanowiskiem prawej armaty. Lewa działobitnia zachowała się do dziś.
Ciekawostką jest fakt, iż dobrze zachowany schron baterii armat 15 cm posłużył jako wzór do odtworzenia rozebranego w latach 20. XX w. bliźniaczego, dwukondygnacyjnego obiektu, znajdującego się na prawym krańcu Koszar Bramy Chełmińskiej – obecnej siedziby Muzeum Twierdzy Toruń :)
