Rekonstrukcja historyczna bitew pod Tomaszowem Lubelskim

12/10/2026

Wystawa „WOJENNE DROGI. Od Tomaszowa 1939 do Żołnierzy Wyklętych" opowiada o ludziach, którzy we wrześniu 1939 chwycili za broń pod Tomaszowem Lubelskim — i nie odłożyli jej przez kolejne piętnaście lat. Przez okupację, konspirację, Puszczę Solską i drugą konspirację, aż po ostatnie leśne patrole na Zamojszczyźnie.

11/10/2026

Wyklęci przez system. Niezłomni w pamięci.

Plansza X z XI — „Niezłomni Lubelszczyzny".

„Wir" Bartoszewski. „Burta" Leonowicz. „Kostek" Kostecki. „Zapora" Dekutowski. „Lalek" Franczak — ostatni, zginął w 1963. „Twierdza" Antoszewski — dziesięć miesięcy i osiem dni w celi śmierci na Zamku Lubelskim. Przeżył.

Od wojny obronnej 1939 do ostatnich leśnych patroli — jedna droga i ci sami ludzie. Władza próbowała wymazać ich z historii. Nie zdołała.

Zabrać im można było wszystko — prócz wierności. Ta została na tej ziemi.

10/10/2026

Zmienił się okupant. Walka — nie.

Plansza IX z X — „Druga konspiracja — walka trwa dalej, zmienił się okupant".

Latem 1944 front przetoczył się na zachód. Zamiast wolności przyszły NKWD i UB.
Obóz w Nowinach-Błudku, więźniowie Majdanka wywiezieni do Riazania, Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa w Tomaszowie Lubelskim.
Ci sami ludzie, którzy pięć lat bili się z Niemcami, znów sięgnęli po broń.

Nie o taką Polskę walczyli. I nie przestali walczyć o tę prawdziwą.

09/10/2026

Zacisnęli pierścień. Puszcza stała się kotłem.

Plansza VIII z X — „Piekło Puszczy Solskiej".

Czerwiec 1944. Operacja „Sturmwind II":
30 tysięcy niemieckich żołnierzy zamyka Puszczę Solską w czworokącie 35 na 25 kilometrów.
W środku — około 5 tysięcy partyzantów.
Noc 24/25 czerwca, Osuchy: oddziały „Wira" i „Corda" przebijają się, kompania „Woyny" ginie niemal cała.

Około 500 poległych. Za pomoc chłopcom z lasu zapłaciły wsie — 509 zabitych cywilów, osiem spalonych osad.

08/10/2026

Przeczesywali lasy metr po metrze. „Rzeczpospolita" trwała w ukryciu.

Plansza VII z X— „Lasy Roztocza — dom dla walczących".

W Puszczy Solskiej, pod Józefowem i Aleksandrowem, działała cała konspiracyjna infrastruktura: ziemianki, magazyny broni, szkoła podoficerska i szpital leśny o kryptonimie „665". Strop z bali i darni, komin ukryty w pniu drzewa.

07/10/2026

07/10/2026

Okupant rządził miastami. Lasy należały do partyzantów.

Plansza VI z XI — „Inspektorat Zamojski AK".

Z zamojskich wiosek i puszcz wyrosła leśna armia — Inspektorat Zamość Armii Krajowej.
Szkieletem byli leśnicy, dowódcami oficerowie Września, osłoną ludzie tacy jak ordynat Jan Zamoyski i jego żona Róża, która z obozu w Zwierzyńcu wyciągnęła około 460 dzieci.

Jednym z dowódców był Konrad Bartoszewski „Wir" — polonista, który na terror odpowiadał wojną podjazdową.

06/10/2026

Front umilkł. Zaczął się terror.

Plansza V z X — „Początek terroru".

Akcja AB — mordowanie nauczycieli, księży, oficerów.
Noc 27/28 listopada 1942, Skierbieszów — początek wysiedleń Zamojszczyzny:
110 tysięcy ludzi z 300 wsi, w tym 30 tysięcy dzieci.

Zgładzili przywódców, by naród został bez głowy.

05/10/2026

Mieli za plecami drugiego wroga. I nadal wygrywali bitwy.

Plansza IV z X— „Druga bitwa pod Tomaszowem Lubelskim", 22–27 września 1939.

Od 17 września na wschodzie stała Armia Czerwona, na zachodzie Wehrmacht. Między nimi Front Północny gen. Dąb-Biernackiego stoczył pod Tomaszowem Lubelskim sześć dni walk. Szarża pod Krasnobrodem, natarcie na Cześniki, bój o Tomaszów — polskie oddziały wygrywały starcia, choć wojna była już przegrana.