09/10/2026
Nowy rodzaj terizinozaura z wczesnej kredy Chin 🇨🇳
🪶Terizinozaury (Therizinosauria) to wciąż zagadkowa grupa, do której należały jedne z najdziwniejszych i najrzadszych nieptasich dinozaurów. Wiadomo, że już wczesne gatunki tej grupy wykształciły szereg niespotykanych dla teropodów cech, wliczając małą głowę, wydłużoną szyję, zęby o kształcie liścia, szeroką miednicę, skróconą piszczel i, przede wszystkim, powiększone pazury na kończynach przednich.
🪶Wszystkie z tych cech od lat komplikowały obraz ewolucji tej grupy, który mogą uczytelnić tylko nowe skamieniałości należące do ich wczesnych taksonów. I tak się składa, że takowe właśnie odkryto. Należą one do nowego rodzaju i gatunku, który nazwano kajrazaurem (Kayrasaurus changliensis) i który zamieszkiwał tereny dzisiejszych Chin we wczesnej kredzie, około 126–120 milionów lat temu.
🪶Nowy gatunek opisano w oparciu o prawie kompletny szkielet, w którym brakującymi elementami były głównie kości nóg. Za życia kajrazaur osiągał długość około 3,6 m. a jego masę oszacowano na 117–274 kg. Był wiec jednym z największych terizinozaurów i na pewno największym w biocie Jehol, i to pomimo, że odkryty osobnik nie był jeszcze w pełni dojrzały.
🪶Zdaniem naukowców kajrazaur był około 1,6 razy większy od opisanego z Jehol, beipiaozaura (Beipiaosaurus inexpectus), a pozostałe dwa gatunki z tej bioty reprezentowały zupełnie inną kategorię wagową – i. jak się okazuje, nie tylko.
🪶Łącząc dane morfologiczne, szacunki masy ciała oraz analizy biomechaniczne, naukowcy wskazują na istnienie co najmniej dwóch odrębnych nisz ekologicznych pośród terizinozaurów z Jehol. Pierwszą z nich reprezentowały największe gatunki, a więc kajrazaur i beipiaozaur. Charakteryzowały je większa siła zgryzu oraz masywne cielska uniemożliwiające szybkie poruszanie. Na przeciwnym biegunie stały dwa mniejsze terizinozaury z Jehol, czyli Jianchangosaurus yixianensis i Lingyuanosaurus sihedangensis. Te z pewnością były szybsze, a budowa ich kończyn przednich wskazuje, że były one bardziej istotne podczas zdobywania pokarmu, odciążając częściowo delikatniejsze szczęki. Dzięki temu cztery różne gatunki terizinozaurów mogły żyć obok siebie, nie wchodząc sobie w drogę. To jednak nie wszystko.
🪶Nowy gatunek wykazuje unikalną kombinację cech, takich jak niezwykle drobne i gęsto upakowane zęby, trzony kręgów szyjnych znacznie dłuższe od trzonów kręgów grzbietowych oraz morfologia pazura na czwartym palcu dłoni. Te cechy włączono do analizy filogenetycznej, wykorzystującej rozszerzony zbiór danych, a jej efekt to nie tylko informacja o pokrewieństwach kajrazaura.
🪶Uzyskane wyniki pozwoliły również na zrewidowanie diagnozy taksonomicznej beipiaozaura i dostarczyły nowych informacji na temat ewolucji terizinozauroidów. Wyróżniono dwie podgrupy w obrębie rodziny terizinozaurów, której przedstawiciele różnili się morfologią pazurów dłoni.
⬇Rekonstrukcja szkieletu kajrazaura. Na biało zaznaczono znalezione elementy. Źródło: Liao i in. 2026.
⬇Czaszka kajrazaura w widoku grzbietowym. A – zdjęcie; B – zinterpretowane linie konturowe, poszczególnych elementów. Skala: 5 cm. Źródło: Liao i in. 2026.
⬇Rekonstrukcja przyżyciowa czterech terizinozaurów z Jehol. Autor: Kohei Futaka.
Liao, C.-C. i in. (2026). A new therizinosaur from the Early Cretaceous Jehol Biota and ecomorphological patterns among early therizinosaurians. Journal of Systematic Palaeontology, 24, (2), 2710287. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14772019.2026.2710287
