Żydowski Instytut Historyczny / Jewish Historical Institute

22/09/2026

🔵 Zapraszamy do udziału w kolejnej edycji programu certyfikacji przewodniczek i przewodników po wystawie stałej ŻIH!

🔵 W październiku 2026 r. Dział Edukacji naszego Instytutu organizuje program certyfikacyjny dla przewodników miejskich z zakresu wystawy stałej „Czego nie mogliśmy wykrzyczeć światu”.

🔵 Wystawa „Czego nie mogliśmy wykrzyczeć światu” poświęcona jest mieszkańcom i mieszkankom warszawskiego getta, członkom i członkiniom Oneg Szabat, konspiracyjnej grupy dokumentującej los polskich Żydów w czasie II wojny światowej.

🔵 Jej twórcą był historyk, dr Emanuel Ringelblum, a stworzona przez niego kolekcja dokumentów jest zarówno jednym z najważniejszych zbiorów dotyczących Zagłady, jak i świadectwem oporu intelektualnego i duchowego.

🔵 Na wystawie prezentujemy oryginalne dokumenty z getta – listy, testamenty osób idących na śmierć, relacje świadków i ofiar ludobójstwa, które gromadzono i porządkowano w ocalonym budynku dawnej Głównej Biblioteki Judaistycznej, dziś – siedzibie Żydowskiego Instytutu Historycznego.

🔵 Udział w szkoleniu jest bezpłatny, ale obowiązują zapisy i obowiązuje kolejność zgłoszeń.

🔵 Szczegóły i zapisy: https://tiny.pl/hs94tp9n3

___
Zdjęcia z ubiegłorocznego szkolenia, Grzegorz Kwolek/ŻIH

22/09/2026

🔷 Instytut Dubnowa organizuje spotkanie online m.in. Martą Kapełuś – kuratorką naszej wystawy czasowej „Obrazy tożsamości. Kolekcja przedwojennego Muzeum Żydowskiego w Berlinie.
Zapraszamy 23 września o godz. 18.00.
Szczegóły i dostęp do spotkania: https://tiny.pl/7bxc18-nn

***
🔷 Z okazałej kolekcji przedwojennego Muzeum Żydowskiego w Berlinie ocalało ikonograficzne archiwum – ponad cztery tysiące tekturowych plansz, na których umieszczono fotografie, ryciny i rysunki szeroko ilustrujące przedwojenną sztukę i kulturę żydowską.

🔷 Ekspozycja jest próbą przywrócenia pamięci o miejscu, którego działalność została brutalnie przerwana przez Noc kryształową, oraz o projekcie dokumentowania kultury żydowskiej, powstającym w przededniu jej zniszczenia.

🔷 Wystawa „Obrazy tożsamości” pozwala spojrzeć na przedwojenną kulturę żydowską nie tylko jako na utracone dziedzictwo, lecz także jako ważną część historii, która wciąż kształtuje nasze rozumienie przeszłości.

Das Leibniz-Institut für jüdische Geschichte und Kultur – Simon Dubnow (DI) erforscht interdisziplinär und epochenübergreifend jüdische Lebenswelten im mittleren und östlichen Europa.

22/09/2026

◾️ 21 września 1942 r. zakończyła się wielka akcja likwidacyjna w getcie warszawskim.

◾️ Od 22 lipca do obozu zagłady Treblinka II zostało wywiezionych ok. 300 tys. osób, w tym wielu członków grupy Oneg Szabat – m.in. Cecylia Słapakowa, Dawid Graber, Nachum Grzywacz i Henryka Łazertówna.

◾️ Pierwszego dnia z Umchlagplatzu wywieziono 6250 osób – głównie żebraków, przesiedleńców i aresztantów. Stąd prawie codziennie odchodziły transporty liczące ok. 5–6 tys. osób, a w sierpniu liczące ok. 10 tys. osób.

◾️ Ostatnim etapem wielkiej akcji likwidacyjnej była blokada domów Służby Porządkowej przy ul. Ostrowskiej i Wołyńskiej, skąd 21 września na Umschlagplatz odesłano policjantów żydowskich wraz z rodzinami.

◾️ Tego dnia Abraham Lewin zapisał w „Dzienniku”: „Skreślono z księgi życia ponad 300 000 Żydów warszawskich, tj. 5/6 warszawskiego skupiska żydowskiego. Na każdych 6 Żydów brak 5!”.

◾️ Rozpoczęcie akcji likwidacyjnej utrudniło komunikację i sprawne działanie grupy, ale również przyspieszyło decyzję o zakopaniu pierwszej części Archiwum. Ostatnia partia dokumentów została ukryta w dniu 3 sierpnia 1942 r. o godz. 16.00, o czym wiemy z testamentu Dawida Grabera.

◾️ Zachęcamy do lektury artykułu na naszej stronie: https://tiny.pl/wtc96f8s5

____
Obwieszczenie o rozpoczęciu akcji likwidacyjnej z dnia 22 lipca 1942 r. ,Centralna Biblioteka Judaistyczna

20/09/2026

Szanowni Państwo,
niestety dzisiejszy spacer po cmentarzu żydowskim z dr. Szymonem Pietrzykowski został odwołany.

Spacer został przeniesiony na 27 września.

Zapraszamy na nadchodzące wydarzenia.

Przepraszamy za niedogodności

20/09/2026

Miło nam poinformować, że książka Agnieszka Kajczyk, „Kinor. Filmy żydowskie w powojennej Polsce (1945-1950). Geneza, konteksty, znaczenia” wydana przez nasz Instytut została nomiowana do Nagrody im. Jerzego Giedroycia!

W książce „Kinor. Filmy żydowskie w powojennej Polsce 1945-1950” dr Agnieszka Kajczyk opisuje próbę odbudowy kina jidysz w komunistycznej Polsce - kraju, w którym podczas wojny straciło życie nawet 90% obywateli żydowskiego pochodzenia.

Autorka rekonstruuje historię spółdzielni filmowej „Kinor” - budując wielowątkową opowieść o kulisach jej pracy, czy trudnych realiach funkcjonowania.

Do tegorocznej, 26. edycji Nagrody wpłynęło 28 zgłoszeń oraz dwa zgłoszenia do Nagrody Specjalnej.

20/09/2026

Dziś o zachodzie słońca rozpoczyna się Jom Kipur, dla wielu najważniejsze święto żydowskie. Jest to święto jednodniowe zarówno w Izraelu, jak i w diasporze, które trwa do zachodu słońca następnego dnia.

Dla religijnych Żydów Jom Kipur to dzień pojednania między ludźmi a Bogiem. Przypada dziesiątego dnia miesiąca tiszri, po czterdziestu dniach rachunku sumienia, skruchy i pokuty, które powinny wypełniać miesiąc elul i dziesięciu dniach Jamim Noraim – tzw. Strasznych Dni pomiędzy żydowskim Nowym Rokiem a Jom Kipur.

W Jom Kipur obowiązuje, podobnie jak w szabat, całkowity zakaz wykonywania jakiejkolwiek pracy. Dwudziestopięciogodzinny post towarzyszący świętu ma sprzyjać duchowemu oczyszczeniu i przygotowuje Żydów do pojednania. Podczas postu zakazane jest nie tylko jedzenie i picie, ale nawet płukanie ust. Zakazane są wszystkie przyjemności cielesne – nie wolno nosić wygodnego, skórzanego obuwia, myć się, golić, używać kosmetyków czy nosić biżuterii.

____
Fot. Marek Oberländer, „Kol Nidre”, 1955 r., zbiory ŻIH

19/09/2026

🟠 80 lat temu odnaleziono dziesięć skrzynek zawierających pierwszą część Archiwum Ringelbluma. W ich wnętrzu znajdowały się tysiące dokumentów zgromadzonych przez członków konspiracyjnej grupy Oneg Szabat - osobiste relacje pisane w ukryciu, pamiętniki, fotografie, a nawet przedmioty codziennego użytku.

🟠 Życie ludności żydowskiej stanęło w obliczu kulturowej i historycznej zagłady. W tych okolicznościach dokumentowanie codziennych doświadczeń stało się zarówno ryzykiem, jak i koniecznością.

🟠 Dziś prezentujemy Państwu jeden z obiektów, który przetrwał i został znaleziony w jednej ze skrzynek - blankiet z kartkami na chleb, mąkę i cukier z 1916 r.

____
Blankiet z kartkami na chleb, mąkę i cukier z 1916 r. (ważne od 26.06. do 9.07.1916 r.), ARG I 1490

18/09/2026

Dziś w 80. rocznicę odnalezienia pierwszej części Archiwum Podziemnego Getta Warszawy spotkaliśmy się przy ul. Nowolipki.

To właśnie tutaj, we wrześniu 1946 roku, odnaleziono część zbiorów gromadzonych podczas wojny przez członków Oneg Szabat. Ukryte pod ziemią dokumenty przetrwały Zagładę i stały się jednym z najważniejszych świadectw losów warszawskiej społeczności żydowskiej.

Dawid Graber wraz ze swoim nauczycielem Izraelem Lichtensztajnem i Nachumem Grzywaczem, kolegą ze szkoły na polecenie Emanuela Ringelbluma zakopali 10 skrzynek z dokumentami z getta warszawskiego podczas trwającej akcji likwidacyjnej.

- Ukryte w 10 skrzynkach i 2 bańkach na mleko tysiące kart zawierają opisy życia w gettach i obozach, świadectwa głodu, rozpaczy i śmierci. (…) Stworzenie Archiwum było aktem humanizmu. Ukrycie go w obliczu trwającej akcji likwidacyjnej było aktem heroizmu. Odnalezienie i wydobycie – cudem - powiedziała Monika Taras, Zastępczyni Dyrektora ŻIH.

Głos zabrali także Piotr Rypson, Dyrektor Departamentu Dziedzictwa Kulturowego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Joanna Fikus, wiceprzewodnicząca Zarządu Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny.

Wysłuchaliśmy fragmentów testamentu Dawida Grabera w wykonaniu aktorki Natalii Berardinelli.

Na zakończenie uroczystości usłyszeliśmy utwory, w wykonaniu Alberta Woelke, jednego z najciekawszych polskich akordeonistów młodego pokolenia, poruszającego się swobodnie w kręgu muzyki klasycznej, współczesnej oraz improwizowanej.

Fot. ŻIH

18/09/2026

🟠 Wystawa podróżująca „Will These Words Reach You? The Underground Archive of the Warsaw Ghetto” w Nowym Jorku w mediach

🟠 Wystawa opowiada o Oneg Szabat - tajnej grupie powołanej w getcie warszawskim przez historyka i działacza społecznego dr. Emanuela Ringelbluma. Na ekspozycji znalazły się oryginalne obiekty, w tym reprodukcje, mapy, infografiki, animacje i materiały filmowe z powojennych prac wykopaliskowych.

🟠 – Każdy z tych dokumentów to jest jakiś skarb, który ocalał z całkowitego zniszczenia i pożogi - podkreśliła Schnepf-Kołacz.

🟠 Kuratorkami wystawy są Zuzanna Schnepf-Kołacz, Zastępczyni Dyrektora ds. Programowych ŻIH oraz Marta Janczewska, Zastępczyni Kierownika Działu Naukowego, a kuratorką organizacyjną jest Marta Sarnowska, Kierowniczka Działu Edukacji ŻIH.

🟠 Zachęcamy do lektury artykułu o naszej międzynarodowej wystawie podróżującej na dzieje.pl https://tiny.pl/d9j6w1j5r

18/09/2026

🇬🇧 English version below

🟠 16 września w Museum of Jewish Heritage - A Living Memorial to the Holocaust w Nowym Jorku odbyła się specjalna przedpremierowa prezentacja wystawy „Will These Words Reach You? The Underground Archive of the Warsaw Ghetto”.

🟠 Wernisaż zgromadził przedstawicieli amerykańskich środowisk związanych z badaniem i edukacją tematyki dotyczącej historii i kultury Żydów, a także osoby, których rodziny pochodziły z Polską, w wielu przypadkach potomkowie Ocalałych z Zagłady. Wśród znamienitych gości obecni byli m.in. Ronald i Jo Carole Lauder, prof. Barbara Kirshenblatt-Gimblett, darczyńczyni Irene Pletka, Jonathan Brent, dyrektor YIVO Institute for Jewish Research, prof. Samuel Kassow czy Steven i Rut Meed - potomkowie Władki Meed, uczestniczki ruchu oporu w getcie warszawskim. Obecni byłi także konsul generalny RP w Nowym Jorku Mateusz Sakowicz oraz Jakub Świetlik, dyrektor Instytutu Kultury Polskiej w Nowym Jorku.

🟠 Nasz Instytut reprezentowali Dyrektor dr Michał Trębacz oraz Zuzanna Schnepf-Kołacz, kuratorka wystawy i Zastępczyni Dyrektora ds. Programowych.

🟠 - Nasza wystawa otwiera się równo 80 lat od dnia, gdy cudem zachowane dokumenty, które za chwilę zobaczą Państwo w centralnej części ekspozycji, zostały odnalezione przez Ocalałych z Zagłady, m.in. przez Hersza Wassera i Rachelę Auerbach – razem z Blumą Wasser byli oni jedynymi członkami Oneg Szabat, którzy przeżyli wojnę. Po wydobyciu dokumentów z ruin getta przystąpiono do ich konserwacji z niezwykłą troską i dbałością – powiedziała Zuzanna Schnepf-Kołacz, kuratorka wystawy i Zastępczyni Dyrektora ds. Programowych.

🟠 - Spróbujmy wyobrazić sobie powojenną Warszawę, miasto niemal zrównane z ziemią, naznaczone tragedią dwóch powstań. W tym morzu ruin dwoje ludzi ocalałych z Zagłady szuka – jak sami to określali – skarbu. Gdzieś pod gruzami getta kryje się archiwum, które sami pomogli stworzyć. Szukają go, bo wiedzą, jak jest cenne. „Pamiętajcie! Leży tam pod ruinami skarb narodowy. Jest tam Archiwum Ringelbluma. […] Nawet jeśli jest tam pięć pięter ruin, musimy znaleźć Archiwum” – podkreślił dr Michał Trębacz, Dyrektor ŻIH.

🟠 Ekspozycja łączy prezentację oryginalnych obiektów z Archiwum Ringelbluma z opowieścią o historii jego powstania, ukrycia i powojennego odnalezienia, a także o losach ludzi, którzy stworzyli tę unikalną kolekcję dokumentów.

🟠 Wśród prezentowanych dokumentów jest m.in. karta z dziennika Ringelbluma, sporządzona w języku jidysz, oraz niemieckie zarządzenie z 22 lipca 1942 r. o rozpoczęciu deportacji Żydów z Warszawy. Oficjalnie mówiło ono o „wysiedleniu na wschód”; w rzeczywistości oznaczało transporty do obozu zagłady w Treblince.

🟠 Wystawa podróżująca „Will These Words Reach You? The Underground Archive of the Warsaw Ghetto” została stworzona przez Żydowski Instytut Historyczny w Warszawie we współpracy z Museum of Jewish Heritage - A Living Memorial to the Holocaust, YIVO Institute for Jewish Research oraz Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce.

🟠 Projekt wsparły finansowo Taube Philanthropies, Irene Kronhill Pletka oraz Fundacja Kronhill Pletka. Dodatkowe wsparcie zapewniło polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych oraz Polish Cultural Institute New York.

🟠 Kuratorkami wystawy są Zuzanna Schnepf-Kołacz, Zastępczyni Dyrektora ŻIH ds. Programowych oraz Marta Janczewska Zastępczyni Kierownika Działu Naukowego, a kuratorką organizacyjną jest Marta Sarnowska, Kierowniczka Działu Edukacji ŻIH.

🟠 Wystawę będzie można oglądać w The Museum of Jewish Heritage – A Living Memorial to the Holocaust w Nowym Jorku do 14 lutego 2027 roku.

***
🇬🇧 English version
🟠 On September 16, a special preview of the exhibition “Will These Words Reach You? The Underground Archive of the Warsaw Ghetto” took place at the Museum of Jewish Heritage – A Living Memorial to the Holocaust in New York.

🟠 The event was attended by members of the American milieu of researchers and educators dealing with Jewish history and culture, as well as people with familial ties to Poland, many of them descendants of Holocaust Survivors. Among the distinguished guests were Ronald and Jo Carole Lauder, Prof. Barbara Kirshenblatt-Gimblett, donor Irene Pletka, Jonathan Brent, Director of YIVO Institute for Jewish Research, prof. Samuel Kassow or Steven and Rut Meed – descendants of Władka Meed, resistance fighter in the Warsaw ghetto. Also present were Mateusz Sakowicz – Poland’s Consul General in New York, and Jakub Świetlik – Director of the Polish Cultural Institute New York.

🟠 Our Institute was represented by the Director, Dr. Michał Trębacz, and Zuzanna Schnepf-Kołacz, the curator of the exhibition and Deputy Director for Programme.

🟠“Our exhibition marks this moment when exactly 80 years ago those documents that you’re going to see in a moment in the central part of the exhibition miraculously survived, were found by the survivors, among them Hersz Wasser and Rachel Auerbach – who together with Bluma Wasser were the only members of the whole Oyneg Shabes group that survived – and then excavated and restored with a great care and attention,” said Zuzanna Schnepf-Kołacz, the curator of the exhibition and Deputy Director for Programme.

🟠“Please imagine postwar Warsaw, a city almost completely destroyed – marked by the tragedy of two uprisings. Amid this sea of ruins, a handful of Holocaust survivors search for – as they called it – a treasure. Hidden beneath the ruins of the ghetto is an archive they helped create. They search for it because they recognize its value. ‘Remember! A national treasure lies there under the ruins. The Ringelblum Archive is there. [...] Even if there are five floors of ruins, we must find the Archive,’” remarked Dr. Michał Trębacz, Director of the JHI.

🟠 The exhibition presents original artefacts from the Ringelblum Archive accompanied by the story of how this unique collection of documents was assembled, buried, and recovered after the war, as well as the fates of the people who created it.

🟠 The exhibits include a page from Ringelblum’s diary written in Yiddish or the German ordinance of July 22, 1942, on the mass deportation of Jews from Warsaw. Officially, the campaign was described as “resettlement to the East,” but in reality it entailed mass transports to the death camp in Treblinka.

🟠 The traveling exhibition titled “Will These Words Reach You? The Underground Archive of the Warsaw Ghetto” was developed by the Jewish Historical Institute in Warsaw in cooperation with the Museum of Jewish Heritage - A Living Memorial to the Holocaust, YIVO Institute for Jewish Research, and Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce. The project was financed by Taube Philanthropies, Irene Kronhill Pletka, and the Kronhill Pletka Foundation, with additional support from the Ministerstwo Spraw Zagranicznych and the Polish Cultural Institute New York.

🟠 The exhibition curators are Zuzanna Schnepf-Kołacz, Deputy Director for Programme at the JHI, and Marta Janczewska, Deputy Head of the Research Department at the JHI. The managing curator is Marta Sarnowska, Head of the Education Department at the JHI.

🟠 The exhibition will be on display at the Museum of Jewish Heritage – A Living Memorial to the Holocaust in New York until February 14, 2027.