26/05/2023
QUÁ TRÌNH LUYỆN ĐẤT LÀM ẤM TỬ SA
1. Lựa chọn quặng - 选 料
Là công đoạn đầu tiên để chế tác một chiếc ấm tử sa. Nghệ nhân phải quyết định loại ấm trà mình muốn làm, màu sắc và diện mạo tổng thể của tác phẩm hoàn thiện. Việc lựa chọn tỉ mỉ các loại quặng một cách cụ thể sẽ được phản ánh trên thành phẩm nhiều hơn là chỉ phân loại quặng theo các loại chính là Tử nê, Hồng nê hoặc Đoạn nê.
Thời xưa, người ta thường không phân loại quặng tử sa thô. Chỉ có những bậc thầy thời đó mới bỏ công sức tạo nên những công thức về đất của riêng họ. Chính vì vậy mà các loại đất huyền thoại đã được ra đời và tồn tại đến ngày nay như Thiên Thanh nê, Đại Hồng Bào, Lục da lê...
2. Phong hóa - 风化
Tuy nhiên, có một số loại đất không thể phong hóa lộ thiên. Ví dụ như đất Chu Nê, một số đất Hồng Nê, Lục Nê và Đoàn Nê có thể tan một phần trong nước và sẽ bị nước mưa cuốn trôi. Những loại đất này lại khá xốp, chỉ cần phun nước và phơi một chút là có thể nứt thành miếng nhỏ.
3. Nghiền - 粉碎
Sau khi đủ mềm, quặng sẽ được đập nhỏ ra bằng một chiếc búa lớn. Sau đó, quặng đã được nghiền thô đi qua máy nghiền đá, để tiếp tục nghiền thành các hạt nhỏ hơn, đồng đều hơn.
4. Sàng - 筛分
Sau khi được nghiền qua máy nghiền đá, quặng được sàng lọc để đảm bảo kích thước hạt của bụi quặng đồng đều. Ở bước này, nghệ nhân phải quyết định loại kết cấu mà mình muốn cho tạo thành ấm trà. Kích thước của các hạt thường được gọi là kích thước mắt lưới (目). Số mắt lưới nhỏ hơn (30 目) mang lại bề mặt ấm trông thô hơn, nhiều kết cấu hơn, trong khi số mắt lưới lớn hơn (80 目) dẫn đến bề mặt nhẵn mịn hơn.
5. Trộn với nước - 水 拌
Sau khi quặng được tinh chế, nó được trộn với nước sạch. Một lượng nước phù hợp được thêm vào cho một loại quặng nhất định, nhưng thường là từ 15 - 30%. Sau một thời gian, quặng sẽ hút nước. Khi đã đủ thời gian, bùn được khuấy cho đến khi đạt được kết cấu mong muốn, sau đó tạo thành các khối đất.
6. Luyện đất (I) - 练 泥
Sau khi đất đạt được kết cấu mong muốn, khối đất sẽ được đặt trên một chiếc ghế dài và được đập thành hình khối bằng vồ gỗ, để loại bỏ không khí và nước. Thông thường, nghệ nhân làm điều đó cho đến khi đất có màu sáng trên "bề mặt cắt" khi họ cắt khối đất làm đôi.
7. Ủ đất - 陈腐
Các khối đất được bao phủ và đưa vào các phòng được kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm. Đất được ủ ít nhất 1 -15 năm, tùy thuộc vào loại quặng, thời gian chuyển hóa có thể lâu hơn. Bước này rất quan trọng để tăng cường độ dẻo cho khối đất. Trong thời gian này, các chất hữu cơ trong đất bị phân hủy và các muối hòa tan nổi lên trên bề mặt.
8. Luyện đất - 练 泥
Sau khi đất đủ tuổi và sẵn sàng để sử dụng, trước hết nó phải được “luyện”. Đó là quá trình để loại bỏ không khí và hơi ẩm khỏi đất và quan trọng nhất là để ngăn chặn Hoa men (封 釉 - sự sủi bọt).
Nghệ nhân đặt khối đất lên một băng ghế gỗ, và bắt đầu đập bằng búa gỗ. Họ làm điều đó cho đến khi đất trông sáng trên “bề mặt cắt” khi họ dùng dao cắt khối bùn làm đôi. Đây là một dấu hiệu cho thấy có đủ không khí được loại bỏ khỏi đất tử sa. Nếu không, trong quá trình nung sẽ hình thành bọt khí và ấm có thể bị nổ, vỡ.
Thông thường sau khi luyện đất tử sa là có thể sử dụng được từ 1 - 15 năm. Bước này rất quan trọng và cũng quan trọng như lựa chọn nguyên liệu quặng thô, thậm chí là hơn thế nữa. Đất tử sa nổi tiếng với cấu trúc độ xốp kép và chính bước này quyết định độ xốp thứ cấp của ấm trà. Việc luyện đất thủ công tốt cũng góp phần trực tiếp vào tốc độ chuyển hóa lớp da ấm và công năng hiệu suất của ấm trà.
