03/06/2026
Asao Shimura- Bậc thầy làm giấy thủ công
Asao Shimura là nghệ nhân làm giấy, nhà nghiên cứu giấy, người lữ hành và người thầy với chuyên môn sâu về giấy thủ công, thuốc nhuộm tự nhiên, shifu (dệt vải từ sợi giấy), konnyaku và nhiều lĩnh vực liên quan khác. Ông được biết đến rộng rãi qua hàng chục cuốn sách tí hon về nghề giấy thủ công và đã đóng góp, hỗ trợ cộng đồng làm giấy trên toàn thế giới từ giữa thập niên 1970.
Bài viết của Aimee Lee
Asao Shimura đã sống một cuộc đời phong phú đến mức khó tin. Sự tò mò không ngừng, tinh thần phiêu lưu và niềm đam mê khám phá khiến ông đi qua nhiều vùng đất, học hỏi vô số kỹ năng và kết nối với những cộng đồng thủ công trên khắp thế giới.
Tôi biết đến tên ông lần đầu tiên vào năm 2006 khi đang thực tập tại Brooklyn. Người hướng dẫn cho tôi xem những mẫu shifu và những lá thư do một người tên Asao Shimura gửi từ Philippines. Chị kể rằng đó là một người Nhật Bản sống tại Philippines, chuyên nghiên cứu và thực hành nghề giấy thủ công, đồng thời thường xuyên gửi sách, bản tin, mẫu giấy và tài liệu nghiên cứu tới bạn bè ở khắp nơi trên thế giới.
Năm 2008, trong chuyến nghiên cứu Fulbright đầu tiên tại Hàn Quốc, tôi liên lạc với Asao qua email. Thời điểm ấy internet vẫn chưa phổ biến như hiện nay. Ông thường gửi thư từ các quán internet ở Manila hoặc Dagupan. Sau khi nghe tôi chia sẻ về đề tài nghiên cứu giấy Hàn Quốc, ông đã rất hào phóng gửi cho tôi toàn bộ tài liệu mà ông sở hữu về chủ đề này.
Từ cuốn sách nhỏ Papermaking in Korea dựa trên khảo sát thực địa năm 1977 cùng Timothy Barrett, cho tới tập kỷ yếu dày hàng trăm trang Kami '89, rồi các lá thư, đĩa CD chứa hình ảnh và tư liệu mà khi ấy không thể gửi qua email. Tôi chỉ có thể gửi lại một khoản tiền nhỏ như lời cảm ơn, nhưng các gói tài liệu từ ông vẫn tiếp tục được gửi tới đều đặn.
Khi đó, ông đang thử nghiệm làm giấy từ rơm lúa, lá dứa, chuối, tre và nhiều loại sợi thực vật khác. Ông đào tạo người dân địa phương làm giấy và shifu với mong muốn các nghề thủ công này có thể tạo thêm nguồn sinh kế cho cộng đồng.
Điều tôi chưa biết lúc ấy là Asao đã xuất bản hơn 30 đầu sách dưới nhãn hiệu Asa Press (trước đó là Cannabis Press và Bunseido Press).
Ông tốt nghiệp ngành Hóa Công nghiệp và Phân tích Nước tại Tokyo Technical College. Sau đó ông dành nhiều năm nghiên cứu giấy thủ công Nhật Bản, nhuộm chàm và các kỹ năng truyền thống liên quan. Có thời gian ông sống suốt một thập kỷ trong một ngôi nhà nông thôn không có hệ thống sưởi ở tỉnh Ibaraki để tập trung cho công việc nghiên cứu.
Năm 1987, trong dự án mang tên "A Paper Thatched House", ông đã tự làm tới 8.300 tờ giấy thủ công để phủ lên tường ngôi nhà của mình.
Để chia sẻ kết quả nghiên cứu, ông tự in những cuốn sách tí hon kích thước chỉ khoảng 5 x 7,5 cm bằng kỹ thuật chữ chì thủ công, rồi tự tay đóng gáy và đính kèm các mẫu giấy thật bên trong. Những cuốn sách này sau đó trở thành tư liệu được nhiều cá nhân và tổ chức sưu tập.
Năm 1989, ông tổ chức hội nghị giấy quốc tế tại Ibaraki với sự tham dự của 54 đại biểu đến từ 15 quốc gia. Sự kiện được ghi lại trong cuốn Kami '89 dài 216 trang.
Trước đó và sau đó, Asao đã đi khắp thế giới để nghiên cứu lịch sử và kỹ thuật làm giấy. Ông tham dự Hội nghị Quốc tế về Giấy Thủ Công đầu tiên tại Wisconsin (Mỹ) năm 1975, Đại hội Hiệp hội Các Nhà Nghiên cứu Lịch sử Giấy Quốc tế tại Manchester (Anh) năm 1978, cùng nhiều sự kiện khác.
Năm 1981, ông bắt đầu tổ chức các chuyến Washi Tour dành cho những người quan tâm đến văn hóa Nhật Bản và nghề giấy thủ công. Hơn hai mươi đoàn khách quốc tế đã cùng ông đi thăm các làng nghề, bảo tàng, đền chùa, xưởng giấy và nghệ nhân khắp Nhật Bản.
Những chuyến đi ấy được ông ghi lại bằng sách và phim tư liệu. Nhờ vậy, rất nhiều tri thức về giấy thủ công truyền thống được lưu giữ và lan tỏa rộng rãi.
Điều đặc biệt ở Asao không chỉ là kiến thức sâu rộng hay số lượng công trình đồ sộ ông đã thực hiện, mà còn là tinh thần chia sẻ vô điều kiện. Ông luôn ghi chép cẩn thận, thử nghiệm không ngừng và tìm cách truyền lại những gì mình học được cho người khác.
Những cuốn sách, những lá thư, những chuyến đi thực địa và những lớp học của ông đã truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ nghệ nhân, nhà nghiên cứu và nghệ sĩ trên khắp thế giới.
Với cộng đồng giấy thủ công quốc tế, Asao Shimura không chỉ là một nghệ nhân làm giấy. Ông là một người kết nối tri thức, một nhà sưu tầm kinh nghiệm sống, một người thầy và một trong những nhân vật quan trọng nhất của phong trào giấy thủ công thế giới trong nửa thế kỷ qua.
